Drone-aanval op vliegveld in Irak waar ook Nederlanders zitten: vijf vragen

In Irak werd woensdagnacht een drone afgevuurd op de internationale legerbasis van Erbil. Er zitten ook Nederlandse militairen. Niemand raakte gewond, maar het is de zoveelste keer in korte tijd dat Erbil doelwit is. Wat speelt er?

Ambulances and veiligheidsdiensten op weg naar de plek van de explosie. Beeld Getty Images
Ambulances and veiligheidsdiensten op weg naar de plek van de explosie.Beeld Getty Images

Waarom maakt deze aanval opmerkelijk?

De aanval woensdagnacht in Erbil is, voor zover bekend, de eerste keer dat een drone is ingezet tegen een westerse legerbasis in Irak. Volgens de Koerdische autoriteiten ontplofte een ‘TNT-drone’ – dus vol explosieven – op een hangar van het vliegveld. Onbekend is wat voor soort onbemand vliegtuigje is gebruikt.

Het gebruik van een drone betekent een nieuw hoofdstuk in een lange reeks aanvallen op westerse doelen. Legerbases waar buitenlandse militairen zijn gehuisvest, liggen in Irak om de haverklap onder vuur, evenals westerse ambassades in Bagdad. Maar tot nu toe bestond het voorkeurswapen uit Katjoesja-raketten. Die zijn instabiel en missen meestal doel.

Deze drone-explosie is de derde aanval in een halfjaar op het vliegveld van Erbil, de hoofdstad van Iraaks Koerdistan. Bij een raketaanval in februari kwamen twee mensen om het leven en raakten er acht gewond. Erbil gold tot voor kort als een veilige haven in Irak, een slaapstad waar nooit wat gebeurde. Jeanine Hennis, de VN-gezant in Irak, spreekt van een ‘roekeloze pogingen om spanning te zaaien en de stabiliteit van Irak in gevaar te brengen.’

Wat doen Nederlandse militairen in Erbil?

Sinds januari helpen 120 Nederlandse militairen mee om de legerbasis van de anti-IS-coalitie op het vliegveld van Erbil te beveiligen. Het gaat om landmachters van de 13 Lichte Brigade uit Oirschot. ‘Op het vliegveld zijn drie beveiligingsringen’, zegt een defensiewoordvoerder. ‘De buitenste ring wordt beveiligd door de Koerden. Dan is er een ring die wordt beveiligd door de Amerikanen. De Nederlanders doen de binnenste ring.’ De woordvoerder weet niet in welke beveiligingsring de drone ontplofte. De 13 Lichte Brigade zal in mei plaatsmaken voor militairen van het Korps Mariniers.

Wie zitten achter de aanslag?

De aanslag is nog niet opgeëist. Vrijwel altijd zijn dergelijke aanslagen het werk van Iraakse milities die banden onderhouden met Iran. In Irak zijn er talloze van dergelijke milities. Ze staan bekend als de al hashd al shaabi, de volksmilities. De meeste milities zijn sjiitisch, maar er zijn ook soennietische en christelijke groeperingen binnen de hashd. De milities speelden een cruciale rol in de strijd tegen IS, maar gaan verder hun eigen gang. Burgers worden door hen ontvoerd en afgeperst, de meest radicale groeperingen plegen aanslagen op westerse legerdoelen.

De vorige aanslag in Erbil werd aanvankelijk opgeëist door een tot dan toe onbekende groep, Saraya Awliya al Dam. Het vermoeden is dat deze groep in werkelijkheid niet bestaat. Binnen de kortste keren hadden Koerdische rechercheurs een bekentenis op tape van leden van Kata’ib Sayyid al-Shuhada, een militie die ook in Syrië actief is aan de zijde van president Bashar al-Assad.

In theorie is ook een andere dadergroep denkbaar: de Koerdische verzetsbeweging PKK, die door Turkije en de Europese Unie wordt beschouwd als terreurorganisatie. De PKK houdt zich schuil in de bergen van Noord-Irak, de spanningen met Turkije lopen steeds verder op. Vrijwel tegelijk met de drone-aanval op Erbil vond een raketaanval plaats op een Turkse legerbasis in Irak.

Waarom liggen westerse militairen in Irak onder vuur?

Pro-Iraanse groepen in Irak eisen al jaren dat westerse militairen – vooral de Amerikanen – vertrekken. Ze zien hen als overheersers met een anti-Iraanse, pro-Israëlische agenda. Sinds januari 2020 loopt dit conflict uit de hand. De toenmalige Amerikaanse president Trump liet in de Iraakse hoofdstad Bagdad de Iraanse generaal Qassem Soleimani liquideren, evenals de toenmalige leider van de hashd al shaabi, Abu Mahdi al Mohandis. Saillant detail: de dodelijke aanslag werd uitgevoerd met een drone (een MQ-9 Reaper).

Trump trok zich er niets van aan dat Amerikaanse militairen slechts in Irak zijn voor de strijd tegen IS, niet om slaags te raken met Iran. De pro-Iraanse milities voelen zich sindsdien gesterkt in hun afkeer van westerse militairen: blijkbaar overschrijdt de anti-IS-coalitie zomaar haar mandaat. Vanuit hun perspectief is een drone-aanval op een coalitiedoelwit een koekje van eigen deeg.

Waarom blijft de anti-IS-coalitie nog in Irak?

De anti-IS-coalitie in Irak gedraagt zich als visite die te lang blijft plakken, ondanks weinig subtiele hints van de gastheer dat het bezoek voorbij is. Het Iraakse parlement eiste na de dood van Soleimani en Al Mohandis het vertrek van alle buitenlandse militairen. Daarop kregen ze formeel hun congé van de toenmalige Iraakse premier, Adil Abdul Mahdi. Een deel van de Amerikaanse troepen verliet vorig jaar inderdaad Irak.

Maar als het eropaan komt, wil de Iraakse overheid een algeheel vertrek van de coalitie eigenlijk toch niet doordrukken. Iedereen weet dat het Iraakse leger geen partij is voor terreurbeweging IS, die zich alweer hergroepeert in de woestijn. Daarom zoeken coalitielanden en de Iraakse regering achter de schermen naar een voor iedereen acceptabele oplossing. Meer dan vroeger houdt de coalitie zich nu bezig met ‘advisering’. De pro-Iraanse milities lijken daar nog niet van onder de indruk.

De hoop is gevestigd op de Navo. De Navo-missie die sinds 2018 in Irak actief is, geldt als minder controversieel dan de door de Amerikanen gedomineerde anti-IS-coalitie. In februari is de Navo-missie in Irak fors uitgebreid, van 500 naar 4.000 militairen. De uitbreiding gebeurt ‘met volledig respect voor Iraks souvereiniteit en territoriale integriteit’, stelde NAVO-secretaris-generaal Jens Stoltenberg. Nu maar hopen dat de milities het daarmee eens zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden