Analyse Klimaatbeleid

Dromen van ‘groenste kabinet ooit’ overwoekerd door realiteit

Ook de bouw van 8.000 woningen op Strandeiland, de uitbreiding van Amsterdam IJburg, loopt gevaar door de maatregelen voor het beperken van de stikstofuitstoot. Beeld Foto Guus Dubbelman / de Volkskrant

‘Het groenste kabinet ooit’ krijgt meer milieuproblemen dan het kan op­lossen: stikstof, pfas, boze boeren en bouwvakkers. Daar komt nu ook nog bij dat volgens het PBL de klimaatdoelen niet gehaald gaan worden.

Een Engels gezegde luidt: wees voorzichtig met wat je wenst, want op een dag krijg je het misschien. De leden van het zelfbenoemde ‘groenste kabinet ooit’ kondigden in hun regeerakkoord vastberaden aan dat ze Nederland duurzaam gingen maken. In vergelijking met de kabinetten voor hen wilde deze regeringsploeg veel meer aandacht besteden aan het klimaat- en milieuvraagstuk.

Inmiddels heeft het kabinet zijn hart kunnen ophalen aan het oplossen van milieuproblemen. Na twee jaar regeren, heeft het milieu als een koekoeksjong alle andere onderwerpen van de agenda van de ministerraad verdrongen. Sinds het zomerreces stuitert Rutte III van de ene milieucrisis naar de andere. Eerst is daar het stikstofoverschot, dat alle bouwactiviteiten voorlopig plat legt en waarvoor het kabinet nog geen bevredigende oplossing heeft bedacht. Sinds 1 oktober is daar plotseling een landelijk probleem met vervuilde bouwgrond bijgekomen. Alsof de ministerraad al niet genoeg groenvoer op zijn bordje heeft, legde het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) er vrijdag nog een portie bij. De Nederlandse klimaatdoelen gaan namelijk niet gehaald worden, tenzij het kabinet een extra inspanning verricht bovenop alle maatregelen die het al in het Klimaatakkoord heeft aangekondigd.

Huiswerkopdracht

Het moment voor deze huiswerkopdracht had bijna niet slechter gekozen kunnen worden, maar die timing is nu eenmaal vastgelegd in de onlangs aangenomen Klimaatwet. Het PBL analyseert vanaf nu elk jaar in de laatste oktoberweek hoe het ervoor staat met de race naar de klimaatdoelen. In het regeerakkoord en de Klimaatwet staat dat de Nederlandse broeikasgasemissies in 2030 minstens 49 procent lager moeten zijn dan in 1990. Om dat ambitieuze doel te halen (de Europese Unie vindt een daling van 40 procent vooralsnog wel genoeg),  hebben tientallen organisaties bijna een jaar vergaderd aan vijf Klimaattafels. Dat overleg resulteerde eind december vorig jaar in een dik concept-Klimaatakkoord vol goede voornemens en plannen. Het PBL sloeg aan het doorrekenen en oordeelde in maart: ‘goede poging, maar niet goed genoeg’.

Ondertussen rommelde het volop in de gelederen van het CDA en de VVD, partijen die in hun verkiezingsprogramma doorgaans weinig woorden vuilmaken aan de thema’s ‘klimaat’ en ‘milieu’. Fractievoorzitters Sybrand Buma en Klaas Dijkhoff distantieerden zich publiekelijk van milieuhelpers die praatten over kilometerheffingen, warmtepompen en het inkrimpen van de veestapel. Toch zetten beide coalitiepartijen even later hun handtekening onder het definitieve Klimaatakkoord, inclusief de voor hen moeilijk verteerbare CO2-heffing voor de industrie. In het regeerakkoord staat immers dat het kabinet de reductiedoelstelling van 49 procent serieus neemt. Om geloofwaardig te blijven, moest er wat betreft klimaatmaatregelen dus een schepje bovenop.

Voor het kabinet is het daarom zuur dat het PBL nu over dat opgetuigde klimaatpakket zegt: ‘veel betere poging, bravo, maar nog steeds niet goed genoeg’. Zelfs als echt alles meezit zal de CO2-uitstoot over tien jaar niet meer dan 48 procent lager zijn. Als het tegenzit, wordt dat hoogstens 43 procent. Dit valt het kabinet niet te verwijten, want het Klimaatakkoord moest 48,7 megaton CO2 besparen en dat doet het. Alleen leek dat aantal megatonnen begin 2018, bij de start van de klimaatonderhandelingen, nog te volstaan voor het halen van het 49 procentdoel en komt het kabinet daarvoor nu ineens 9 megaton tekort.

Doelpalen verschoven

Tijdens de wedstrijd zijn de doelpalen verschoven, blijkt uit de PBL-analyse. Door de hoge economische groei zijn de Nederlandse broeikasgasemissies de afgelopen twee jaar minder hard gedaald dan het planbureau in 2017 voorzag. Daardoor moet die uitstoot de komende jaren juist sneller dalen dan waarmee in het Klimaatakkoord rekening is gehouden. Ook een aantal andere ontwikkelingen, zoals die van de gas- en olieprijzen, verlopen ongunstiger dan het PBL eerder veronderstelde.

Kan het kabinet de moed opbrengen het klimaatbeleid verder aan te scherpen nu het in beslag genomen wordt door milieukwesties die nog dringender zijn? Een redelijk monter ogende klimaatminister Eric Wiebes loopt vrijdag even weg uit de ministerraad om die vraag met ‘ja en nee’ te beantwoorden. Het antwoord is ‘ja’ als het gaat over de klimaatdoelen voor volgend jaar en ‘nee’ wat betreft het reductiedoel van 49 procent voor 2030.

De klimaatdoelen voor 2020 hebben een meer verplichtend karakter, terwijl de 2030-doelstelling slechts als ‘streven’ in de Klimaatwet is opgenomen. Milieuactiegroep Urgenda heeft bij de rechter afgedwongen dat de Nederlandse broeikasgasuitstoot volgend jaar met 25 procent gedaald moet zijn (ten opzichte van 1990). Het kabinet moet daarom zijn uiterste best doen die verplichting na te komen. Wiebes’ ambtenaren hebben berekend dat ze nog maar 2 megaton CO2 tekort komen om het Urgenda-doel te halen. Die tonnen hoopt Wiebes hoofdzakelijk te vinden in zonnepanelen op daken van huizen en bedrijven. Hij stelt volgend jaar 60 miljoen extra subsidie beschikbaar voor mkb’ers en woningbezitters die in zonneboilers en -panelen willen investeren.

Pfas en stikstof urgenter

De Klimaatwet verplicht het kabinet niet nu al extra CO2-reducerende maatregelen te nemen voor de periode na 2020. Dat hoeft pas in 2021 of 2024, afhankelijk van het succes van de bestaande klimaatplannen. Het kabinet kijkt het voor de lange termijn dus nog even aan, vertelt Wiebes. Premier Rutte even later tijdens zijn wekelijkse persconferentie: ‘Nu de economie hoogtij viert, willen we niet meteen nieuwe maatregelen nemen, want dan krijg je heel onrustig beleid.’ Op Ruttes persconferentie gaat het amper over de klimaatanalyse van het PBL. De met pfas besmette grond en met stikstof overvoerde natuur hebben tastbaarder consequenties en krijgen daarom voorrang van het milieucrisismanagement. Rutte: ‘We overleggen iedere dag, het is alle hens aan dek.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden