Dromen in de vrouwengevangenis: een huis, een baan, een kind

Het leven in een vrouwengevangenis is hard en eentonig. Wat de vrouwen daar op de been houdt, is dromen over straks.

Barbara Schilperoort
Kim: 'Ik ben er nog lang niet' Beeld Carla Kogelman
Kim: 'Ik ben er nog lang niet'Beeld Carla Kogelman

Diefstal, heling en verduistering, daar is veelpleger Kim (29) al vaak voor veroordeeld. Ze zit vast in een inrichting voor stelselmatige daders en daar hoort ze ook, vindt zij.

Haar zus was de oogappel van hun vader, maar Kim zag hij niet staan. Zo groeide ze op in een sfeer van onverschilligheid. Vanaf haar 3de levensjaar kreeg ze te maken met alcohol en geweld, te wijten aan de nieuwe vriend van haar moeder, die dronk en sloeg. Kim en haar zusje liet hij met rust - 'dat was nog een geluk.'

Op haar 14de leefde ze meer op straat dan thuis. Haar moeder schakelde Jeugdzorg in, waarna ze een voogd kreeg toegewezen en onder toezicht werd gesteld. 'Die vond het beter mij ergens anders onder te brengen.' Kim kreeg een plek in een jeugdgevangenis, tussen jongeren die met justitie in aanraking waren gekomen. Dat gold toen nog niet voor haar. Vlak voor haar 18de liep ze weg. Ze dronk en blowde weleens wat, maar toen iemand haar joint mengde met heroïne, voelde ze voor het eerst een waanzinnige euforie. Kim kreeg een vriend die ook harddrugs gebruikte. 'Tja, dan begint het stelen. Je hebt namelijk nooit genoeg. Nooit genoeg drugs en dus nooit genoeg geld.'

Haar moeder, inmiddels weg bij de agressieve vriend, ging bijna kapot aan het leven dat haar dochter leidde. 'Op advies van de huisarts hield ze de deur voor mij op slot. In de bittere kou heb ik eens een nacht doorgebracht in haar achtertuin.' In Kims hoofd ging toen een knop om. 'Zo kon het niet langer.' Ze zette een diefstal in scène omdat ze na talloze veroordelingen zélf wilde worden opgenomen in een inrichting voor stelselmatige daders, om zo het uitzichtloze patroon van vastzitten, vrijkomen en terugvallen te doorbreken. De rechter oordeelde dat ze daar inderdaad thuishoorde.

Inmiddels heeft Kim er 17 van de 28 maanden op zitten. Na eerdere mislukte pogingen is ze nu afgekickt. Met behulp van delict- en verslavingstherapieën leert ze over zichzelf na te denken. Zo is ze gaan inzien dat ze een 'extreem laag zelfbeeld' heeft. 'Omdat ik er nooit mocht zijn.' Ze volgt een mkb-opleiding, werkt als schoonmaker, doet administratief werk. 'Maar ik ben er nog lang niet, hoor.' Daarom wil ze straks langdurige woonbegeleiding. 'Dan woon je op jezelf, maar krijg je nog wel hulp.' Kim droomt ervan 'een normaal leven' te leiden. Met een huis, een baan en een kind. Want ze wil ook moeder worden, net als haar zusje.

null Beeld Carla Kogelman
Beeld Carla Kogelman
Joan: 'Snel geld verdienen lijkt zo makkelijk.' Beeld Carla Kogelman
Joan: 'Snel geld verdienen lijkt zo makkelijk.'Beeld Carla Kogelman

In één klap 8.000 euro rijker

Joan (33) smokkelde ruim 3 kilo cocaïne in een koffer met dubbele bodem vanuit Brazilië naar Europa.

Als jonge meid reisde Joan met een clubje vrienden langs optredens van reggae-artiesten. 'We kwamen overal, in België, Frankrijk, Duitsland.' Doordeweeks werkte ze via uitzendbureaus, maar ze gaf steevast meer geld uit dan ze verdiende. Er vielen steeds meer betalingsherinneringen, aanmaningen en deurwaardersbrieven in de bus. Tienduizenden euro's schuld bouwde ze op. Op een kwade dag hing een brief op haar voordeur. 'Mijn spullen zouden in beslag worden genomen en verkocht.' Toen zwichtte ze voor het aanbod van mensen die ze via via kende: drugs smokkelen uit Brazilië. In één klap zou ze minstens 8.000 euro rijker zijn. 'Op straat en in cafés kom je de onderwereld gemakkelijk tegen. Snel veel geld verdienen lijkt dan zo eenvoudig.'

Joan kreeg een vliegticket naar Brazilië, waar ze een week doorbracht om haar smokkeltrip op een echte vakantie te laten lijken. Op de terugreis naar Europa, bij een tussenstop in Lissabon, speurde een getrainde hond moeiteloos de cocaïne op die in de dubbele bodem van haar koffer zat verstopt.

null Beeld Carla Kogelman
Beeld Carla Kogelman

Ze werd verooreeld tot twee jaar cel. De eerste 18 maanden daarvan bracht ze in Portugese gevangenissen door. In de eerste had ze een eigen cel en eigen sanitair. Bezoek kreeg ze alleen van een medewerker van de Nederlandse ambassade. Zo bracht ze ruim een jaar in eenzaamheid door. Tien minuten per dag mocht ze naar huis bellen, naar haar moeder, bij wie ongeneeslijke kanker was geconstateerd. 'Op het laatst was ze zo zwak dat ik haar niet meer kon verstaan.' Nee, ze mocht niet terugreizen om haar uitvaart bij te wonen.

Later bracht ze nog vier maanden door in een oude staatsgevangenis, in een cel met meer vrouwen, achter een getralied hek, met een balkon op driehoog. Joan maakte mee dat iemand zich voorover naar beneden liet vallen. Wreedheden, intimidaties, verkrachtingen, het gebeurde er allemaal.

Het laatste halfjaar van haar detentie verblijft ze in Penitentiaire Inrichting Ter Peel in Evertsoord, op de grens van Noord-Brabant en Limburg. Overdag werkt ze bij een bakker bij wie gedetineerden werkervaring kunnen opdoen.

Als voorbereiding op haar leven buiten de poort begint binnenkort haar 'penitentiair programma'. Joan zal schuldhulpverlening krijgen en hulp bij het vinden van werk en een eigen onderkomen. Ze grijpt alle kansen met beide handen aan. De weekenden brengt ze door in het gezin van een van haar broers en ze droomt van een eigen winkeltje met kleding en haarextensions. Ooit.

Zo'n bolle kont, dat wilde ze

Christina (37) is veroordeeld tot 20 maanden gevangenisstraf nadat de douane op Schiphol cocaïne in haar koffer had aangetroffen.

Zo'n bolle kont, gebaren haar handen. Dát wilde ze. Via via kende ze iemand die zo'n kont kon maken. Maar die iemand deed dat wel met in Nederland illegale middelen, fillers die hier in Nederland niet worden gebruikt. Zo'n behandeling kostte eigenlijk duizenden euro's. 'Als ik die middelen zelf vanuit de Antillen zou meenemen, wilde die vrouw het wel gratis doen.'

Christina reisde al regelmatig tussen de Antillen en Nederland. Daar is ze geboren, hier getogen. Als vaderskind trok ze na de scheiding het meest naar hem toe, hier in Nederland. Toch bleef ze ook haar moeder dáár bezoeken. En haar broertjes die na haar zijn geboren.

null Beeld Carla Kogelman
Beeld Carla Kogelman

'Toen ik bij de douane op Schiphol mijn koffer moest openmaken, legde ik uit dat die zakjes met doorzichtige gel fillers bevatten. Maar uit een test bleek dat het drugs waren. Tot mijn stomme verbazing.' Het spul werd in beslag genomen, Christina werd vastgezet. Via een cel op Schiphol belandde ze in de gevangenis in Nieuwersluis. Eerst op de meest gesloten afdeling, later in een steeds losser regime als voorbereiding op haar vrijheid.

Van de twintig maanden cel heeft ze er nog drie te gaan. 'Ik houd van lezen. Ik volg hier alle cursussen die je maar kunt doen: van financiële administratie tot bedrijfsveiligheid, en van organisatie en marketing tot voedselveiligheid. Van half vijf 's middags zit je tot de volgende ochtend in je cel. Dus kun je maar beter iets te doen hebben.' Overdag werkt ze: inpakwerk bij een soort sociale werkplaats en in een callcenter. In het weekend gaat ze naar haar zus en haar kinderen. 'Dan kijken we een film met een zak popcorn op de bank. Of we gaan met zijn allen naar het zwembad.'

Ook gaat Christina bij haar vriend op bezoek. Hij zit ook, langer dan zij, wegens doodslag op iemand die toevallig in de weg stond tijdens een ruzie. 'Het maakt het allemaal erg ingewikkeld. Hij verwacht dat ik altijd voor hem klaarsta.' Terwijl ze hier nu juist leert om éérst voor zichzelf te zorgen. Straks kan ze bij haar oude werkgever terecht. Die waardeert en vergeeft haar. Waarvan Christina droomt? 'Een Antilliaanse toko in de provincie, in de buurt van mijn vader en mijn familie daar. Als je iets vandaag niet bereikt, dan lukt het morgen wel... Dat is mijn filosofie.'

null Beeld Carla Kogelman
Beeld Carla Kogelman
null Beeld Carla Kogelman
Beeld Carla Kogelman

Al 30 jaar verslaafd

Maaike (49) is al dertig jaar verslaafd aan harddrugs. Door haar vele winkeldiefstallen belandt ze met regelmaat in de gevangenis.

Op school schreef Maaike een opstel over harddrugs, omdat ze het een spannend onderwerp vond. Misschien ook doordat haar vader er haar zo vaak voor waarschuwde: 'Daaraan raak je verslaafd en je wordt er mager van.' Dat laatste leek haar wel wat, want ze was aan de mollige kant. Op school kreeg ze altijd te horen dat ze beter moest opletten. Leraren hielden haar ouders voor dat ze beter kon presteren. Zo groeide ze op met, goedbedoelde, vermaningen: op tijd thuis zijn - haar vader haalde haar steevast op van feestjes -, hard werken, altijd je best doen.

Op haar 18de ging Maaike op kamers wonen. Ze vond werk via uitzendbureaus en kreeg vrienden die af en toe experimenteerden met drugs. Om stoer te doen, om erbij te horen, probeerde ze een keer heroïne. 'Aan dat poederachtige spul kon je toch onmogelijk verslaafd raken... Zo naiëf was ik toen.'

Verslaafd raakte ze natuurlijk toch. Lang wist ze haar verslaving stil te houden. Ze trouwde, kreeg een kind, leidde voor het oog van de buitenwereld een doorsneehuisvrouwenbestaan. Maar Maaike stal uit winkels en soms stond de politie voor de deur. Haar man lichtte haar ouders in. 'Dat werd me een toestand!' Verslaving, winkeldiefstal, gevangenisstraf - 'Dat is het verhaal van m'n leven.' Steeds als Maaike vrijkwam, deed ze haar best haar leven op de rit te krijgen. Dat lukte redelijk, tot er weer iets tegenzat. Dan dacht ze: zie je wel, mij lukt toch niks. Of oude schuldeisers stonden op de stoep.

Nee, nooit kwam ze op het idee schuldhulpverlening aan te vragen. In plaats daarvan ging ze weer gebruiken en stelen. Dan ontspoorde ze weer.

Nu volgt ze een programma voor stelselmatige daders in de Penitentiaire Inrichting in Zwolle, om de negatieve spiraal te doorbreken. Achttien maanden zal het duren, de eerste acht zitten erop. Eerst vond ze het maar niks, twee jaar vastzitten aan verplichte therapieën, cursussen, taken.

Maar ze is om; ze leert nu meer dan alle andere keren dat ze vastzat. Ze heeft bijvoorbeeld meer inzicht in zichzelf gekregen. Waarschijnlijk heeft Maaike adhd, waardoor ze zich als kind al zo slecht kon concentreren. Toch slaagde ze, ondanks haar examenvrees, met dikke achten voor een diploma schoonmaken.

Inmiddels werkt Maaike bij een tuincentrum in de buurt. Het contact met haar vader en haar zoon is goed. Haar jongere broer doet alles voor haar.

Waar ze van droomt? 'Ik ben bijna 50. Waarschijnlijk word ik niet oud...'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden