Dromen, geloven en handelen

Bora Milutinovic heeft zich voor de vijfde keer met vijf verschillende nationale elftallen geplaatst voor de eindronde van het WK voetbal....

PRATEND in zijn mobieltje komt 'Milu' de Amerikaanse koffieshop naast de aloude Friendship Store van Peking binnen. De uren daarna blijft het apparaatje piepen. Tussendoor komen mensen voorbij die hem hoognodig moeten spreken. En dan zet hij ook nog handtekeningen zodra hij door de bezoeker is herkend. De held van 1,3 miljard Chinezen leidt een druk bestaan.

Zijn grijze haardos is zijn handelsmerk. Zijn gezicht is getaand, zijn lijf lenig voor zijn 58 jaar. 'Milu' is de Chinese naam van de Joegoslaaf Bora Milutinovic, de wondercoach die vijf nationale selecties naar de eindronde van het WK voetbal heeft geloodst. Toen het Chinese elftal zich kwalificeerde voor het toernooi in Japan en Zuid-Korea, gingen de Chinezen compleet uit hun dak.

Diezelfde dag begonnen de Amerikanen de aanval op Afghanistan. De Chinese pers besteedde er nauwelijks aandacht aan, de berichtgeving richtte zich op de voetbalselectie die er voor het eerst in was geslaagd zich te plaatsen voor het WK.

De toewijzing van de Olympische Spelen van 2008 aan Peking, de toelating tot de Wereldhandelsorganisatie en het doorstoten naar de WK-eindronde waren de evenementen die China in 2001 in eigen ogen groot hebben gemaakt. De man achter het voetbalsucces spreekt geen woord Chinees, maar hij werd wel van het ene op het andere moment bijna net zo populair als Mao in zijn hoogtijdagen.

Overal wordt hij aangesproken. Zelfs in het vliegtuig laten handtekeningenjagers hem niet met rust. Van die nood heeft hij een deugd gemaakt: 'Ik koop een kaartje voor de toeristenklasse. Na een tijdje word ik altijd meegetroond door passagiers van de business class die me mijn rust gunnen. Het is mijn manier om geld uit te sparen.'

Milu zegt dat het hem niet kan schelen dat hij zo populair is. Maar blij, dat is hij zeker, omdat hij het volk blij heeft gemaakt. 'De mensen zeggen me dat ze 44 jaar hebben gewacht op plaatsing voor het WK. Waarop ik antwoord: waarom hebben jullie me dan niet eerder geroepen?'

Maar heeft China niet veel geluk gehad met de zwakke broeders als tegenstanders in zijn Aziatische groep? Oman en Qatar bijvoorbeeld, dat waren toch makkies? Milu wuift die kritiek weg: 'Wie dat zegt, snapt er niets van. Toen ik hier kwam, stond China op de 86ste plaats van de FIFA-ranglijst, en nu op de 32ste. In twee jaar tijd 54 plaatsen gestegen!'

Het Chinese mannenelftal was vroeger specialist in nederlagen. Het stond volledig in de schaduw van de vrouwen, die het tot de WK-finale hebben geschopt. Onder Milu's leiding speelde de nationale selectie veertien wedstrijden. 'Daarvan hebben we er twaalf gewonnen, één gelijk gespeeld en één verloren. Dat was tegen Oezbekistan, maar we waren al gekwalificeerd en we speelden met een nieuwe ploeg.'

Milu spreekt het liefst Spaans, de taal die hij net als zijn vrouw heeft overgehouden aan zijn Mexicaanse tijd. Hoe communiceert een coach met spelers van wie hij de taal niet spreekt? 'Ik heb een heel goede Spaans-Chinese tolk.' Wat hij óók heeft, is een directe benadering.

Druk gesticulerend slaat hij een vertrouwelijke toon aan, alsof hij de verslaggever al jaren kent. Als een vrouw binnenkomt die niet hem herkent maar de verslaggever, krijgt deze een dubbele zoen. De beroemde trainer trekt een pruillipje en roept uitdagend: 'En ik dan?'

Maar wat is toch Milu's grote geheim? De Chinese pers heeft een sluitende redenering. De voetbalbond trok hem aan vanwege zijn roem, en juist vanwege die roem geloofde de bond in hem. Dankzij dat geloof kon hij zijn autocratische aanpak uitvoeren, waardoor de spelers zich aan zijn gezag onderwierpen. Daardoor kon hij zijn ideeën gemakkelijker uitvoeren en de spelers psychologisch omturnen, en dat leidde tot de overwinning.

'Geheim?', roept Milutinovic in het café. 'Ik heb helemaal geen geheim. Als voetballers me vroegen: Bora, wat moeten we doen om ons te plaatsen, dan antwoordde ik: dromen, geloven en handelen. Dat heeft gewerkt.'

Milu's geheim is volgens hem niets anders dan zijn levensfilosofie, die hij ook toepast op het voetbalveld. 'Fundamenteel is dat je de mensen respecteert zoals ze zijn en de kwaliteiten uitbuit die ze al hebben. Je moet leren je spelers te begrijpen en je moet ze niet met anderen vergelijken. Als een speler het maximum van zichzelf geeft, heb je veel bereikt.'

Wat is de belangrijkste kwaliteit die een voetballer kan hebben? Milu aarzelt niet: 'Discipline. Teamspirit. Zonder dat is er niets mogelijk. Het is natuurlijk beter ook tactische, fysieke en strategische kwaliteiten te hebben, maar als je alles hebt maar geen groepsgeest, kom je nergens.'

Zijn heilig geloof in discipline strekt zich ook uit tot de politiek. Pinochet, vindt hij, heeft het niet slecht gedaan, al geeft hij toe dat hij diens moordpartijen liever niet had gezien. En over Argentinië met zijn wanhopige crisis en hongeropstanden: 'Moet je zien wat er onder de democratische regering van dit land terecht is gekomen.'

China's beroemdste buitenlander sinds Marco Polo en de Italiaanse jezuïet Matteo Ricci is een halve Latijns-Amerikaan. In 1972 kwam hij vanuit Joegoslavië naar Mexico om bij Pumas een punt te zetten achter zijn voetbalcarrière. Daarna werd hij trainer van die club, waarmee hij in 1977 voor het eerst China bezocht. Zijn sterspeler was de fameuze Hugo Sánchez, de man van het snelle schot en de dolle capriolen.

In 1983 werd Milutinovic trainer van de zwakke Mexicaanse selectie, die bij het WK van 1986 in Mexico op de zesde plaats eindigde. 'Dat was ongelooflijk', zegt hij. 'Ik kreeg er de Orden del guila Azteca voor, de hoogste Mexicaanse onderscheiding.' Even was hij daarna coach van de Argentijnse club San Lorenzo, om vervolgens sinds 1990 achtereenvolgens vier zwakke voetballanden het WK binnen te loodsen: Costa Rica, de Verenigde Staten, Nigeria en nu China.

China had al jaren getob met zijn trainers achter de rug. In 1992 probeerde men het voor het eerst met een buitenlander, de Duitser Klaus Schlappner, die er weinig van bakte. In 1998 mocht de Brit Bobby Houghton het proberen, maar die droop af toen China zich opnieuw niet plaatste voor het WK.

Als China deze keer de boot opnieuw had gemist, zou ook Milutinovic eruit zijn gegooid, daarvan is hij overtuigd. Heel China kent het gevleugelde woord dat hem wordt toegeschreven: 'Als we ons niet plaatsen, spring ik van de Chinese Muur.' Hij protesteert. 'Dat heb ik helemaal niet gezegd, dat heeft een Chinese journalist me in de mond gelegd. Ik heb iets heel anders gezegd: als we ons niet plaatsen, zullen ze me van de Chinese Muur gooien.'

Met de pers spreekt hij niet meer, uit angst de belangen van zijn ploeg te schaden. En hij wil ook niets kwijt over de vraag waarom het Chinese voetbal vroeger zo slecht was en hoe het zit met de gewoonte om de uitslagen via het omkopen van de scheidsrechter bij voorbaat vast te stellen. 'Ik denk alleen maar aan de nationale selectie', zegt hij bijna afwerend.

Nog dezelfde dag reist hij met zijn spelers naar Kunming in Zuid-West-China, stad van de eeuwige lente met een ideaal trainingsklimaat. In maart gaat hij naar zijn vrouw en vijftienjarige dochter in Mexico-Stad, en daarna wordt het tijd voor het WK-toernooi in Japan en Zuid-Korea.

Aan voorspellingen waagt Milu zich niet. China zit in dezelfde groep als Brazilië, dat in twee jaar drie trainers heeft versleten. 'Maar Brazilië is Brazilië. Het heeft de beste spelers van de wereld.' Tegen hen zal debutant China Milu's drieëenheid in het veld brengen: dromen, geloven en handelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden