Nieuws Wetenschap

Droge lucht remt vergroening van de aarde; de wereld wordt bruiner

Aan een periode waarin de aarde steeds groener werd, lijkt een einde gekomen. Oorzaak is de droge lucht, stelt een internationaal onderzoeksteam onder leiding van Chinese wetenschappers.

Juli dit jaar: uitgedroogde landbouwgrond in Warialda, Australië. Beeld Foto Getty

In de jaren tachtig was op satellietbeelden te zien dat de aarde groener werd – meer planten, meer bomen. De vergroening hield verband met de toegenomen uitstoot van CO2, dat de groei van planten stimuleert. Klimaatsceptici gebruiken het vaak als argument om de nadelige gevolgen van dit broeikasgas te relativeren. Aan het eind van de jaren negentig deed zich een trendbreuk voor, zeggen de onderzoekers. Uit satellietmetingen blijkt dat sindsdien in grote delen van de wereld de groei van planten is afgeremd, dat meer bomen doodgaan dan voorheen en dat het bladerdak dunner is geworden. De wereld wordt bruiner.

Bij het zoeken naar de oorzaak kwamen de wetenschappers terecht bij de luchtvochtigheid. Mede door de opwarming van de aarde is het verschil tussen de werkelijke hoeveelheid waterdamp in de atmosfeer en de hoeveelheid waterdamp die de atmosfeer bij een bepaalde temperatuur maximaal kan bevatten, groter geworden. Deze toegenomen ‘atmosferische droogte’ heeft grote invloed op bomen en planten. Er verdampt meer water uit de bodem, waardoor er voor planten minder water overblijft om te groeien. Om waterverlies tegen te gaan, kunnen planten en bomen de zogeheten huidmondjes op hun bladeren sluiten, met verminderde groei als gevolg. Uiteindelijk kunnen ze doodgaan.

Smallere groeiringen

‘Onze resultaten laten zien dat (lage luchtvochtigheid, red.) een deel van de oorzaak is voor de wijdverspreide sterfte in bossen in de afgelopen decennia’, schrijven de auteurs in Science Advances. Ze stellen dat in 80 procent van de groene gebieden in de wereld de bladbedekking een neerwaartse trend te zien geeft. Groeiringen van bomen, op 171 plekken verspreid over de wereld gemeten, geven aan dat ze na 1998 op 100 locaties smaller waren dan de jaren daarvoor. De afgenomen groei valt volgens de onderzoekers samen met de afgenomen luchtvochtigheid.

Een imposante studie, vindt Pieter Zuidema, hoogleraar tropische bosecologie aan de Wageningen Universiteit. ‘Knap hoe de auteurs allerlei bronnen samenvoegen. Ze combineren omvangrijke mondiale datasets op basis van satellietbeelden, simulatiemodellen van de atmosferische droogte en klimaatgegevens. Zo weten ze de rol van atmosferische droogte bij de afnemende vergroening heel duidelijk te maken.’ Een kanttekening maakt hij bij de relatie tussen luchtvochtigheid en de gemeten jaarringen van bomen. ‘Dat vind ik niet zo overtuigend. Dat de jaarringen minder breed zijn, kan ook andere oorzaken hebben.’

Belangrijke rol oceanen

Oorzaak van de dalende luchtvochtigheid zoeken de wetenschappers niet alleen bij de opwarming boven land. Ze vermoeden dat ook de oceanen, de bron van het overgrote deel van de waterdamp in de atmosfeer, een belangrijke rol spelen. Opwarming van de aarde kan de windsnelheden boven de oceanen verminderen, waardoor de verdamping vanaf het wateroppervlak afneemt. De auteurs voorspellen aan de hand van computermodellen dat de daling van de luchtvochtigheid deze eeuw zal doorzetten. Met ‘substantiële’ negatieve gevolgen voor de vegetatie.

Om de effecten van opwarming van de aarde, CO2-concentraties in de atmosfeer en lage luchtvochtigheid voor de vegetatie beter van elkaar te onderscheiden, zou experimenteel onderzoek moeten worden gedaan, zegt Zuidema. ‘Dat is nodig om er precies achter te komen welke mechanismen aan het werk zijn.’ Hij wijst erop dat de auteurs niets zeggen over de mogelijke gevolgen van afnemende vergroening. ‘De afgelopen decennia is 30 procent van de CO2-uitstoot opgenomen door vegetatie. Als dat percentage lager wordt, kan dat grote gevolgen hebben voor de wereld.’

Meer over vergroening van de aarde: 

Herstel van bossen kan opwarming van de aarde keren. In theorie.

Klimaatsceptici wijzen graag op het positief effect van CO2. Maar daar valt wel wat op af te dingen

Zit er een limiet aan het aantal mensen dat je kunt kennen? Wat bewijst de uitslag van een schriftelijke test eigenlijk? In onze Grote Vragen Podcast beantwoorden we ‘vragen waar je nooit over na hebt gedacht maar plotseling dolgraag een antwoord op wilt hebben’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden