Drijvende waterkering met kans op haperen

Als stijgend rivierwater nu eens zelf een waterkering omhoog kon duwen. Het idee is simpel, maar de uitwerking vereist nog wat rekenwerk....

BROER SCHOLTENS

BEGIN FEBRUARI moest bij Kampen, om de stadskern droog te houden, in allerijl een metershoge nooddijk worden gelegd tegen het rijzende IJsselwater. Een honderdtal militairen sleepte in het holst van de nacht duizenden zandzakken aan. Het water, dat al over de kademuur heen sloeg, werd met succes gekeerd.

Dat hectische gedoe en de schrik voor een overstroming, brachten Kampenaar J. van den Noort op het idee van een drijvende waterkering, die als een plastic dobber met het stijgende water omhoog komt.

Dit ei van Columbus kreeg begin februari gestalte in de vorm van een schets op papier. Het idee werd vervolgens uitgewerkt door een groep bedrijven onder aanvoering van aannemer Aduco uit Haarlem. Begin deze week werd bij Hasselt in Overijssel in een grote stalen bak een schaalmodel van de kering gedemonstreerd voor potentiële klanten, zoals waterbeheerders uit Kampen, ambtenaren uit Nijmegen en een groep medewerkers van de bouwdienst van Rijkswaterstaat. Het hefprincipe bleek te werken. Aan de kerende wand moet echter nog het een en ander worden geperfectioneerd.

Het principe van de automatisch drijvende waterkering is simpel. In een waterdichte betonnen bak (waaraan het langst is gewerkt) die in een dijklichaam of een kadewand wordt geplaatst, staat een polyester drijfwand van zo'n tien centimeter dik. Bij laag water rust deze op de bodem van de bak, die met een deksel kan worden afgesloten zodat de wand uit het zicht is.

Als het water buitendijks stijgt, zal bij een bepaalde niveau de betonnen bak via een pijp automatisch vollopen met water. Naarmate er meer water in de bak komt te staan, zal de kerende wand geleidelijk verder omhoog komen. De wand kan in principe anderhalve meter water extra (boven het dijklichaam uit) keren, stelt Aduco.

Voor de stevigheid is een minstens drie meter hoge betonnen bak nodig, verzonken in het dijklichaam. Loopt het water terug, dan zakt de schuif vanzelf. Zo'n kering tast het landschap niet aan, alles zit ondergronds, tot het moment van uitzonderlijk hoog water.

De kosten bedragen naar schatting twee miljoen gulden per strekkende kilometer, stelt de firma. De toepassingsmogelijkheden zijn legio: rondom buitendijkse boerderijen of om industrieën, of in kaden, zoals bijvoorbeeld bij Kampen en bij Venlo, waar geen ruimte is voor dijkverhoging.

De fundering van de betonnen bak, het hart van de kering, vereist grote nauwkeurigheid. Bij een verzakking van slechts enkele centimeters zal de kunststofwand klem komen te zitten, zodat het water niet meer wordt tegengehouden. Zo'n verzakking kan bijvoorbeeld ontstaan als bij hoog water het dijklichaam iets verzwakt vanwege 'kwel', water dat onder de dijk door sijpelt.

Het probleem van de klemmende drijfwand, was een van de hamvragen tijdens de discussie die aan de demonstratie in Hasselt voorafging. De ontwikkelaars van de waterkering meenden dat de kans daarop erg klein zou zijn. Dat antwoord, voornamelijk gebaseerd op het rotsvaste geloof van de uitvinder, werd gauw achterhaald door de praktijk.

Bij de demonstratie gebeurde wat niet mocht kunnen. De schuifwand bleef aan een kant haken, trok scheef en kwam daarna niet meer volledig omhoog. Een tweede poging slaagde. De ontwerpers hadden talloze verklaringen over het waarom van die weigerende schuif, en evenzoveel oplossingen. Maar het ongeloof bij klanten en waterstaatingenieurs was gezaaid.

De drijvende keerwand is een van de mogelijkheden die de bouwdienst van Rijkswaterstaat bestudeert ten behoeve van een milieu-effectrapport met mogelijke oplossingen voor de situatie bij Kampen. Daar moet over een lengte van bijna twee kilometer een waterkering komen.

Het rapport moet begin volgend jaar 'de inspraak in'. Eind 1998 is de waterkering gereed, hoopt het waterschap IJsseldelta.

Of de Aduco-kering daarvoor in aanmerking komt, is de vraag. Het schaalmodel waarmee proeven zijn gedaan, is vijf meter lang. Een grote kering zoals bij Kampen zal worden opgebouwd uit segmenten van ongeveer honderd meter lengte. Dat kan geen probleem zijn, stelt een woordvoerder van bouwbedrijf Schagen in Hasselt, een van de deelnemende bedrijven.

Maar of de bouwdienst van Rijkswaterstaat of potentiële opdrachtgevers daarmee genoegen zullen nemen, is de vraag. Zo wil de bouwdienst nog wat proeven laten doen, bijvoorbeeld met zand en keien tussen de kerende polyester wand en de betonnen bak. Ze willen zo achter de kans op haperen komen.

Bovendien valt ook nog een en ander te rekenen aan het krachtenspel, bijvoorbeeld als water door de wind wordt opgestuwd tegen de twee meter hoge polyesterwand met een lengte van honderd meter. Het wachten is op de klant die een concreet project aanbesteedt en voor wie dan die ontbrekende rekensommen worden uitgevoerd.

Broer Scholtens

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden