Reportage Festivalseizoen

Drie zomerse muziekfestivals in Leeuwarden en altijd geven ze herrie in de tent

Rapper Frenna treedt op tijdens Promised Land, het eerste van de drie zomerfestivals in de Groene Ster in Leeuwarden. Beeld Harry Cock

Drie muziekfestivals zijn er ’s zomers in recreatiegebied de Groene Ster in Leeuwarden en steevast leiden ze ook tot drukte bij de rechtbank. Voorop in de strijd gaat Theo van Gelder met zijn stichting. ‘Bij de gemeente vinden ze me een vreselijke lastpak.’

De Groene Ster, recreatiegebied net buiten Leeuwarden, is tijdelijk het domein van heftrucks en rijplaten, van afschermhekken en dixitoiletten. Rood-wit afzetlint om een rij bomen langs de geasfalteerde toegangsweg waarschuwt voor eikenprocessierupsen. Een met gloeilampen omrand bord bij de grote blauwe tent aan het water belooft ‘The Harder Styles’.

Zoals het deze vrijdagochtend begin juni is, zo zal het deze zomer drie keer zijn. Promised Land heet het eerste van de drie muziekfestivals in de Groene Ster. Het beloofde land dus – maar voor wie?

Theo van Gelder zit 60 kilometer verderop, in de rechtbank in Groningen. Voor de zoveelste keer. De voorzieningenrechter behandelt een kort geding, aangespannen door de Stichting Groene Ster Duurzaam, waarvan Van Gelder medeoprichter en voorzitter is. De Groene Ster, dat is zijn achtertuin. De 60-jarige medisch specialist woont met zijn gezin in een oude boerderij aan de rand van het recreatiegebied.

De stichting verwijt het gemeentebestuur van Leeuwarden ‘Detournement de Pouvoir’, mailt Van Gelder een dag eerder: misbruik van bevoegdheid. Grote woorden, die hierop neerkomen: de gemeente heeft vooruitlopend op een wijziging van het bestemmingsplan allerlei leidingen in de Groene Ster aangelegd. Om festivals te faciliteren. ‘Maar….dat mag niet zonder omgevingsvergunning, want het is gebruik van het terrein in strijd met de (nu geldende) bestemming.’

Drie dagen geleden diende al een andere rechtszaak, in een uiterste poging Promised Land te voorkomen. De ontheffing voor de natuurwet zou onterecht zijn afgegeven. De muziek zou te luid zijn voor het porseleinhoen, de kemphaan en de rietzanger. De rechter liet het begaan.

Zoals een redacteur van de Leeuwarder Courant analyseerde: ‘De zomer is in aantocht, de festivals bereiden zich voor en de bestuursrechter krijgt het weer druk.’

Het festivalseizoen is ook voor Theo van Gelder hoogseizoen. Zo’n twintig uur per week is hij kwijt aan zijn strijd, schat hij. Zijn vrouw José doet de sociale media van de stichting. ‘Eigenlijk is het een familieactiviteit’, zegt ze, terwijl ze een laptop op de ontbijttafel zet met daarop een mapje foto’s van de excessen tijdens de 2017-editie van Psy-Fi, festival voor psychedelische trance. 

Het parkachtige terrein met enkele plassen van de Groene Ster, aan de oost­rand van Leeuwarden, werd in de jaren tachtig aangelegd voor arbeiders uit de stad die zich geen vakantie konden veroorloven. Nu is het de locatie van een drietal zomerfestivals. Eerst Promised Land, dan half juli Welcome to the Village en eind augustus  Psy-Fi als slotstuk. 

Promised Land is ‘een bak herrie’, maar vergeleken met Psy-Fi nog te doen, meent Van Gelder. ‘Dat gaat 24 uur per dag door.’ Een klassiek geval van not in my backyard – Van Gelder draait er niet omheen. Toen ze hier twintig jaar geleden kwamen wonen, was dit nog stil buitengebied. 

Publiek bij Promised Land. Beeld Harry Cock

‘Regenten’

Het verzet begon met een inspraakavond voor omwonenden in 2015, die volgens Van Gelder helemaal geen inspraakavond bleek te zijn. ‘De regenten kwamen vertellen dat de Groene Ster feitelijk een groot festivalterrein zou worden.’

Dat wilden omwonenden niet laten gebeuren. Omdat hij 25 jaar geleden ‘als hobby’ bestuursrecht studeerde, werd hij de vooruitgeschoven post. Zeker dertig procedures heeft hij gevoerd. ‘Bij de gemeente vinden ze me een vreselijke lastpak’, erkent hij met een glimlach – dat predicaat draagt hij als een geuzennaam.

Er zijn volgens Van Gelder enkele honderden mensen die zich bij de stichting hebben aangesloten omdat ze last hebben van het geluid, ook zijn persoonlijke ergernis. Dat treft vooral mensen uit de buurgemeente Tietjerksteradeel, de wind waait het geluid meestal hun kant op. Daarnaast zijn er mensen die zich storen aan de afsluiting van het centrale deel van het recreatieterrein. Een kleine groep fanatieke natuurliefhebbers, volgens Van Gelder een man of 25, maakt zich zorgen over de schade aan de natuur. 

‘Een paar succesjes’ hebben die rechtszaken opgeleverd. De geluidsnormen zijn wat strikter, de muziekuren beperkt. Maar vaker laten uitspraken een jaar op zich wachten. Mosterd na de maaltijd? Nee, want uitspraken over eerdere festivals markeren ook de grenzen voor volgende edities, redeneert Van Gelder.

Tenminste, als de gemeente die uitspraken ter hand zou nemen bij het verstrekken van vergunningen. ‘Maar dat doet de gemeente niet. En dan wordt het een principekwestie, want het bestuursrecht is bedoeld om de burger tegen de grillen van de overheid te beschermen.’

Ook Rob Durand wordt er moedeloos van, maar om een heel andere reden. ‘Als we de financiële mogelijkheden hadden gehad en een goede alternatieve locatie, waren we allang uit Leeuwarden vertrokken’, zegt de schepper en organisator van Psy-Fi. ‘In Nederland kun je blijkbaar in je uppie een festival waar heel veel mensen van genieten bijna onmogelijk maken.’

Hij begrijpt niet wat ‘de buurman’, zoals de festivalorganisator Van Gelder consequent aanduidt, drijft. ‘Het lijkt wel zijn hobby’, verzucht Durand. ‘Maar hij heeft alles en iedereen in zijn greep.’

Wat hem steekt, is dat de mensen die uit alle hoeken van wereld naar Leeuwarden komen voor het spirituele Psy-Fi volgens Durand juist streven naar ‘zo goed mogelijk samenleven en de wereld een beetje beter maken’. Het festival is duurzaam, geparkeerde auto’s betalen extra om bomen bij te laten planten, het terrein wordt helemaal opgeruimd, na afloop én van tevoren. ‘Alle peuken en condooms vissen we uit de bosjes. En geloof me: dat zijn er nogal wat.’

In 2017 smeekte een rechter de partijen – de festivalorganisatoren, de gemeente en stichting Groene Ster Duurzaam – of ze met elkaar konden praten in plaats van tegen elkaar procederen. Ze probeerden het, maar de toenadering stokte al snel. Van Gelder en de stichting kregen spijt toen ze merkten dat de gemeente niet van plan was eerdere vonnissen te handhaven. Durand merkte op zijn beurt niks van compromisbereidheid bij ‘de buurman’.

Een strandje extra vrij houden, gratis kaartjes voor omwonenden, vervroegde eindtijden – van alles probeert Psy-Fi volgens Durand om in te schikken. Het helpt niks. Al die bezwaren, hoorzittingen, procedures, raadsvergaderingen, rechtszaken – hij is de tel kwijt. ‘Er gaat zoveel tijd, energie en vooral geld verloren. Al die advocaten en experts kosten tonnen.’

Loopgravenoorlog

Sjoerd Feitsma (PvdA), wethouder van cultuur in Leeuwarden, hield aanvankelijk een lijstje bij met alle juridische procedures. Nu heeft hij die administratie opgegeven. Hij laat zich niet verleiden de juridische loopgravenoorlog te veroordelen. ‘Ik ben de laatste die vindt dat we mensen het recht zouden moeten ontnemen om zich tegen de overheid te verweren, zo werkt onze rechtstaat’, zegt de man die op zijn visitekaartje ook ‘mr.’ voor zijn naam heeft staan plechtig. Maar hij is ook stellig: ‘De Groene Ster is niet alleen de achtertuin van de familie Van Gelder, maar van de hele regio.’

De ironie van de Groene Ster, zegt de wethouder, is dat er jarenlang niemand kwam. ‘Het was een no-goarea. Maar nu hebben festivalorganisatoren en recreanten het gelijktijdig ontdekt. En dus ontstaat er strijd om schaarse ruimte.’

Waar is het misgegaan? De eerste twee versies van Psy-Fi, in 2014 en 2015, gaven wel erg veel reuring, erkent de wethouder. Daarmee was de toon gezet. Sindsdien is het festival behoorlijk ingeperkt, stelt de wethouder, en is de organisatie geprofessionaliseerd. ‘Ze laten het terrein keurig achter. Maar er zijn altijd een paar bewoners, met de nadruk op een paar, die niet op festivals zitten te wachten.’

Als bestuurder, zegt Feitsma, moet hij tegengestelde belangen afwegen en de ­balans zoeken. En die balans, zegt hij, is dat er in de Groene Ster ruimte moet zijn voor drie festivals per zomer, ofwel twaalf ‘geluidsdagen’, in ambtelijk jargon.

Leeuwarden was in 2018 Culturele Hoofdstad van Europa. Er is de stad veel aan gelegen te bewijzen dat het geen artistieke eendagsvlieg is. ‘Vroeger mopperden Friezen dat ze voor hun favoriete bands altijd naar de Randstad moesten’, zegt Feitsma. De gemeente wil het bestemmingsplan voor de Groene Ster aanpassen, zodat er niet steeds juridisch gesteggel over ontheffingen van de huidige vergunning voor dagrecreatie is. Maar, verzekert Feitsma: ‘Het is straks echt niet 365 dagen per jaar holadiejee.’ De wijziging treedt op zijn vroegst pas in 2021 in werking. Niet onverwacht: ‘We hebben wat vertraging vanwege juridische procedures.’

Dat het Van Gelder en zijn stichting te doen is om de natuur, kan festivalorganisator Rob Durand amper geloven. ‘Laatst zwom hier iemand voorbij’, verwijst hij naar Maarten van der Weijden. ‘Toen stonden er honderden mensen in het riet hem aan te moedigen en hoorde ik niemand over de waterspitsmuis.’

Ten einde raad heeft de organisatie van Psy-Fi Van Gelder en zijn gezin al eens een paar duizend euro geboden om op vakantie te gaan tijdens het laatste weekend van augustus. Volgens stichting de Groene Ster duurzaam was het ‘een pure poging tot omkoping’. Verhuizen komt al helemaal niet in hem op. ‘Elf maanden per jaar is het hier prachtig.’

Volgend jaar zal hij ook van Psy-Fi geen last meer hebben. De organisatie maakte in juli bekend op zoek te gaan naar een andere locatie. Ook Welcome to the Village overweegt Leeuwarden te verlaten. Durand: ‘Leeuwarden wil graag met de grote jongens meedoen, maar is gebonden aan spelregels voor kinderfeestjes.’

Lees meer artikelen in de Volkskrant-serie over de slag om de openbare ruimte

Op elkaars lip: recreëren is een oorlog tegen elkaar geworden, schreef Sander van Walsum in een essay. 

Een tweede fietspad in de onveiligste straat van Bergen? ‘De wethouders voelen zich Robin Hood. Ze stelen het wandelpad van de rijken’

Rijen voor het Rijksmuseum, wachten bij Artis en dringen in de Keukenhof. Op toeristische plekken is het vaak vervelend druk. Daarom: alternatieve reistips voor het ideale dagje uit.

Het groeiend aantal buitenlandse toeristen zorgt voor extra concurrentie onder ondernemers. De strijd om de bezoeker wordt steeds meer buiten de steden gevoerd. 

Blijkens een enquête van het Voedingscentrum probeert bijna de helft van de Nederlanders minder vlees en vis te eten. Maar als de temperaturen stijgen en de barbecue aangaat, worden die goede voornemens even vergeten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden