NieuwsBeeldende kunst

Drie vrouwelijke winnaars bij Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst

Koning Willem-Alexander heeft donderdagmiddag de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst 2020 uitgereikt aan Janne Schipper, Charlott Weise en Dan Zhu. Hun kunstwerken zijn vanaf zaterdag samen met de schilderijen van de genomineerden te zien in het Paleis op de Dam.

Charlott Weise, Herself in Passage According to G.H. (2), 2020, olieverf, pastel en houtskool op doek.

Begin april maakte de organisatie al bekend dat de kunstprijs, door Willem III in 1871 ingesteld, ‘juist nu’ zou doorgaan. De pandemie is een ramp voor de kunstsector, zoals koning Willem-Alexander ook in zijn bemoedigende toespraak bij de uitreiking benadrukte: ‘We kunnen niet zonder cultuur, zowel met de kleine als met de grote C.’ Het schildersatelier blijft echter een veilige plek. Dat blijkt ook uit het recordaantal inzendingen. Dit jaar zonden maar liefst 406 kunstenaars (tot en met 35 jaar oud) foto’s van hun schilderwerken in, bijna twee keer zoveel als in 2019. Voor het eerst in de geschiedenis van de prijs wonnen drie vrouwen. Zij krijgen ieder 9.000 euro. 

Dan Zhu, The Touch, 2019, olieverf op doek.

De jury beloonde uiteindelijk dromerige en troostrijke kunstwerken. Dan Zhu (35) schildert haast surrealistische taferelen die haar worden ingegeven door een onverklaarbare inspiratie die ze zelf ‘mystiek’ noemt. Vissen, ogen, bloemen en draaikolken vechten om de aandacht van de toeschouwer. Ook Charlott Weise (29) maakt melding van een ‘mystieke ervaring’ in het schilderen. Zij wil in de verf verdwijnen, wat bij de figuren op haar doek bijna gebeurt. Een opvallende winnaar is Janne Schipper (24), omdat zij geen schilderijen maakt. De prijs rekt de grenzen van het medium graag op. Schippers handgemaakte collages van textiel konden de jury bekoren: ‘krachtig en subtiel’. 

Eind goed, al goed? Niet helemaal, het juryrapport is dit jaar pikant. Juryleden hebben ‘als kemphanen tegenover elkaar gestaan’, schrijft waarnemend juryvoorzitter en schilder Gijs Frieling. De kwestie waarom werd gevochten: ‘Mag of moet je achtergrond, geslacht, huidskleur, geaardheid of afkomst van de maker in relatie tot de onderwerpen van hun kunstwerken meewegen in je oordeel? Of mag, of moet je zelfs, een schilderij uitsluitend beschouwen op grond van wat zich voor de ogen binnen het fysieke kader van het doek afspeelt?’

Janne Schipper (l), Dan Zhu (m) en Charlott Weise (r) in het Koninklijk Paleis Amsterdam. Beeld Willemieke Kars

Het ligt voor de hand dat het botste tussen de twee beroepsgroepen waaruit de zevenkoppige jury bestaat. De twee curatoren zijn gewend de context en actualiteitswaarde te laten meewegen, dat doen tentoonstellingsmakers nu eenmaal; de vijf schilders zullen liever vooral naar het doek hebben gekeken.

Die schildersblik heeft de overhand gekregen, zo is aan deze winnaars te zien. Anders waren bijvoorbeeld genomineerden Iriée Zamblé en Philipp Gufler in de prijzen gevallen. Zij nemen maatschappelijke, activistische posities in met hun kunst. Zamblé schildert vrijwel uitsluitend zwarte mensen en probeert hiermee zoals zij in interviews uitlegt ‘een gat in de schilderkunst’ te vullen. Gufler doet voor zijn zeefdrukken veel onderzoek naar de geschiedenis van homoseksualiteit en queerheid.

Janne Schipper, Approximate Distance IV, 2017, textiel.

Mogelijk dingen zij volgend jaar weer mee, dan viert de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst haar 150-jarig bestaan. Hoe zullen de juryleden dan beslissen, kunnen deze kemphanen überhaupt nog wel met elkaar verder? Schilders zullen zich van deze verhitte discussies weinig aantrekken. Dat is nog steeds de schoonheid van schilderen: het atelier kan dicht. 

Koninklijke Prijs voor de Vrije Schilderkunst, Koninklijk Paleis op de Dam, Amsterdam, 10/10 t/m 31/12.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden