Analyse

Drie terroristische aanslagen op één dag - is dat toeval?

Drie aanslagen op drie continenten rond het vrijdaggebed. Het heeft alles weg van een mondiale boodschap. In Tunesië werden westerse toeristen gedood, in Koeweit stierven moskeegangers en in Frankrijk werd iemand onthoofd. Is dit toeval?

Afgedekte lichamen op het strand van Sousse, een populaire toeristische bestemming. De plaats ligt 140 kilometer van de hoofdstad Tunis. Beeld null
Afgedekte lichamen op het strand van Sousse, een populaire toeristische bestemming. De plaats ligt 140 kilometer van de hoofdstad Tunis.

Waren de drie terroristische aanslagen vrijdag in Tunesië, Koeweit en Frankrijk wel of niet gecoördineerd? De vraag is welke van de twee opties het zorgwekkendst is.

Als Islamitische Staat (IS) weloverwogen in staat was binnen enkele uren een bom te laten ontploffen in een sjiitische moskee in Koeweit-Stad, een chemische fabriek aan te vallen bij Lyon en dood en verderf te zaaien in de Tunesische badplaats Sousse, dan heeft de organisatie bewezen te beschikken over een huiveringwekkend tactisch vernuft.

Maar de andere mogelijkheid is niet minder problematisch. In dat geval was er sprake van één door IS geclaimde aanslag (die in Koeweit), terwijl op twee plekken elders in de wereld individuen bereid waren zich op te offeren voor dezelfde doelen, die van het terrorisme uit naam van een geperverteerde islam. Daarbij gebruikten zij middelen en symbolen, geplukt uit het repertoire van IS.

Voor zo'n vorm van mondiale terreur is organisatorisch vernuft niet eens nodig, het is een zelf-exploderend netwerk van wolven die misschien eenzaam zijn, maar niet alleen. Mochten er nog lichtbeelden nodig zijn bij de evidente waarheid dat terrorisme een internationaal fenomeen is, dan zijn die vrijdag wel geleverd. De aanslagen troffen drie continenten in één klap.

Misschien bevat bovenstaande al teveel aan mogelijke antwoorden. Voorlopig zijn er vooral heel veel vragen. Maar uiteraard werd alom de boodschap geciteerd van die dinsdag werd uitgegeven door IS-woordvoerder Abu Muhammad al-Adnani, waarin hij de gelovigen, de 'slaven van Allah', opriep juist in deze periode van de ramadan de heilige oorlog op te voeren, aangezien 'rechtvaardige daden' nu tien maal zoveel waard zijn dan normaal.

De islamitische vastenmaand begon 18 juni. Ook viert IS dit weekeind zijn verjaardag: het is een jaar geleden dat leider Abu Bakr al-Baghdadi in een toespraak het kalifaat uitriep. In Syrië lijken IS-strijders dat te hebben aangegrepen om deze week een bloedbad aan te richten onder Koerden in Kobani. Het kan allemaal haast geen toeval zijn, maar nogmaals: dat kan het ook wél zijn.

Ondanks alle draadjes die de drie gebeurtenissen van vrijdag verbinden, lopen de aanslagen in hun opzet en hun uitwerking sterk uiteen. De aanslag bij Lyon zal vooral beklijven door het gruwelijke detail van de onthoofding, de eerste in dit genre in Europa. Verder leek het een tamelijk knullige, grotendeels mislukte operatie te zijn, met een bizar particulier aspect: het ene slachtoffer was de chef van de dader.

De aanslag in Koeweit-Stad - de eerste terreurdaad van IS in deze kleine oliestaat - was er een in de categorie 'moslims onder elkaar'. Het venijn zit hem hier - naast het slachtoffertal - in de verhouding tussen soennitische en sjiitische moslims. Die is in het gehele Midden-Oosten, en zeker op het Saoedisch schiereiland, uiterst gespannen. De rivaliteit tussen de twee geloofsgroepen is de belangrijkste oorzaak van de zich voortslepende burgeroorlog in Irak, uiteraard al ver voor de komst van IS. De daders van de bomaanslag in de Imam Sadiq-moskee hebben in troebel water gevist.

Een slachtoffer van de aanslag in Koeweit wordt naar het ziekenhuis gebracht. Beeld null
Een slachtoffer van de aanslag in Koeweit wordt naar het ziekenhuis gebracht.

Maar vooral voor het arme Tunesië was deze bloedige vrijdag een dramatische dag. Toerisme is een van de belangrijkste economische sectoren van het Noord-Afrikaanse land. Honderdduizenden Tunesiërs zijn er direct of indirect van afhankelijk.

Drie maanden geleden werd Tunesië al getroffen door een aanslag op het Bardo Museum in Tunis, waarbij 21 buitenlandse toeristen omkwamen. Van die klap leek het toerisme zich te herstellen, maar de aanslag van gisteren - met twee maal zo veel doden - kan funest zijn.

Tunesië is het enige succesverhaal van de Arabische Lente. De democratische transitie is tot nu succesvol verlopen. Seculiere partijen hebben de overhand. De parlementsverkiezingen vorig jaar brachten een coalitieregering voort waarin de (zeer gematigde) islamitische Ennahda-partij enkele ministers levert.

Wil het succes van Tunesië beklijven, dan is economische groei nodig en vooral werkgelegenheid voor honderdduizenden ongeduldige jongeren.

Zo'n poel van gefnuikte ambitie kan een voedingsbodem zijn voor jihadistische rekrutering. Dan zullen straks méér jonge mannen met een kalasjnikov in een bootje stappen en waar dan ook aan land gaan.

null Beeld null
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden