drie redenen Ethiopië en Eritrea

Drie redenen waarom de liefde die weer opbloeit tussen Ethiopië en Eritrea een goede zaak is

De liefdesuitingen tussen Ethiopië en Eritrea volgen elkaar snel op. De buurlanden die jarenlang aartsvijanden waren hebben maandag een ‘gezamenlijke verklaring van vrede en vriendschap’ ondertekend. Een dag eerder was de Ethiopische premier Abiy Ahmed begonnen aan een bezoek bij president Isaias Afewerki van Eritrea. De leiders beloven nu een streep te zetten onder een grensconflict dat nooit helemaal werd opgelost na de Ethiopisch-Eritrese oorlog van twintig jaar geleden. Drie redenen waarom de détente potentieel goed nieuws is.

Een soldaat bemant een observatiepunt op de grens tussen Ethiopië en Eritrea. Foto AFP

1. Minder gewapende spanning

Ethiopië en Eritrea hielden na het einde van hun oorlog in 2000 militairen langs de betwiste grens. In de voorbije jaren kwam het soms nog tot schermutselingen. Ethiopië zegt nu de grensplaats Badme aan Eritrea te laten, wat Ethiopië al had moeten doen volgens internationale arbitrage van ruim 15 jaar geleden. Het wachten is op Ethiopiës troepenterugtrekking. Binnenlands schrapte het land deze maand overigens twee afscheidingsbewegingen van de terreurlijst: bewegingen die steun genoten van Eritrea en die energie opslokten van het Ethiopische leger. De Ethiopische premier Ahmed roept op tot dialoog.

Ethiopië en Eritrea hebben elkaar ook jarenlang indirect bestreden in Somalië. Ethiopië levert er militairen voor een Afrikaanse stabilisatiemissie en bestrijdt er terreurbeweging Al-Shabaab. Eritrea kreeg in 2009 VN-sancties opgelegd wegens steun aan Al-Shabaab. Vorig jaar meldden VN-rapporteurs dat zij niet langer sluitend bewijs konden vinden voor zulke steun, al zijn de sancties nog van kracht. ‘Somalië’ zal gevolgd blijven worden na de toenadering tussen Ethiopië en Eritrea.

Wat wint president Afewerki van Eritrea? Hij gebruikte immers de ‘koude oorlog’ met Ethiopië als motief voor repressieve maatregelen in eigen land. Een theorie is dat Afewerki zich nu kan presenteren als ‘winnaar’ in de strijd met zijn oude militaire rivalen in Ethiopië. Een andere theorie houdt verband met zijn overlevingsstrategie. Afewerki is al president sinds 1991. In 2013 muitten militairen in de hoofdstad Asmara en verklaarden Eritrese diplomaten dat hun land uit het internationale isolement wil. In 2014 schreef de International Crisis Group dat het bewind van Afewerki zich zorgen maakt over de exodus van Eritreërs naar bijvoorbeeld Europa. Deze exodus wordt deels gedreven door de quasi-permanente dienstplicht, die weer was ontstaan uit de vroegere, slechte relatie met Ethiopië.

2. Ontplooiing op economisch vlak

Ethiopië en Eritrea zeggen dat zij hun grens openstellen, commercieel vliegverkeer hervatten en telefoonverbindingen herstellen. Maandag waren er al meldingen van grensoverschrijdende gesprekken. Veel Ethiopiërs en Eritreërs zijn verwant als het gaat om taal en cultuur. In de koloniale tijd werden Ethiopië en Eritrea samengevoegd, waarna Eritrese afscheidingsgroepen de wapens opnamen. Na een lange strijd - en een referendum - werd Eritrea in 1993 formeel onafhankelijk.

Dit voert naar een potentieel volgend pluspunt van de huidige toenadering voor met name Ethiopië: hernieuwde toegang tot de Rode Zee-haven van Eritrea. Die toegang was Ethiopië door de afscheiding van Eritrea kwijtgeraakt. Het door land ingesloten Ethiopië voert haast al zijn goederen in via Djibouti, een ander buurland. Ethiopië, met 100 miljoen inwoners, kijkt voor toegang tot de zee ook naar Soedan, Kenia en Somaliland, een autonoom gebied. Volgens de Ethiopische premier Ahmed wordt nu in elk geval de haven in Eritrea weer toegankelijk.

President Afewerki van het geïsoleerde en armoedige Eritrea zal economische bedrijvigheid wellicht verwelkomen, waarbij een vraag is hoeveel openheid hij toelaat.

De kwestie van het havengebruik sluit overigens aan op een groter, geostrategisch verhaal. De zeestraten en de havens bij de Hoorn van Afrika zijn van mondiaal belang. Economisch, maar ook militair. De Golfstaten laten zich er steeds meer gelden. Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten staan grofweg aan de ene kant en Qatar en Turkije aan de andere kant. De twee coalities steunen tegenovergestelde kampen in de oorlog in Jemen, dat niet ver van Eritrea ligt, aan de overzijde van de Rode Zee. Eritrea heeft zijn grenzen opengesteld voor de Saoediërs en de Emirati’s.

3. Mogelijke terugkeer van Eritrea in de bredere internationale gemeenschap

Dit lijkt nog wel even weg al komen er van buitenaf reeds de eerste signalen van een bereidwilligheid tot normalisering van de betrekkingen. VN-chef António Guterres zei maandag te geloven dat de sancties tegen Eritrea hun langste tijd hebben gehad. Guterres was in Ethiopië voor een ontmoeting met premier Ahmed na diens historische bezoek aan Eritrea. ‘Als de redenen die tot de sancties leidden niet langer zullen bestaan (…) zullen ze (de sancties, red.) vanzelf overbodig worden’, zei Guterres tegen persbureau Reuters.

Mogelijk doelde Guterres op het feit dat VN-rapporteurs vorig jaar al zeiden dat ze geen sluitend bewijs meer konden vinden voor Eritrese steun aan terreurbeweging Al-Shabaab in Somalië, wat in 2009 nog wel een voorname reden was geweest om de sancties in te stellen. Onduidelijk is overigens of Guterres refereerde aan de financiële sancties tegen Eritrea of dat hij ook dacht aan het wapenembargo dat van kracht is.

Aanmoedigende geluiden richting Eritrea komen er ook van een samenwerkingsverband van staten in Oost-Afrika en de Hoorn van Afrika. Deze organisatie, Igad, speelt een rol op de terreinen van bijvoorbeeld economische coöperatie en vredesoverleg (denk aan Zuid-Soedan). De hoogste man van Igad, de Keniaan Mahboub Maalim, loofde maandag de ‘historische inspanningen’ van Ethiopië en Eritrea voor het herstel van hun betrekkingen. Hij verklaarde dat ‘we er naar uitzien dat Eritrea zich weer bij de Igad-familie voegt’. Eritrea heeft zich door de jaren heen afwisselend warm en koud opgesteld tegenover Igad, waar Ethiopië lid van is.

Foto De Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.