Drie Onze Vaders voor Urbanus

'Zotte zever is het.' Wat graadjes grijzer en kaler, maar BV (Bekende Vlaming) Urbanus is weer op tournee. Zijn zijn greatest hits nog steeds leuk?

Jan Smeets - ja, die van Pinkpop - slalomt een tikkeltje ongerust door de foyer van theater De Leest in Waalwijk. Daar verzamelt zich deze avond het publiek voor een optreden van de Vlaming Urbain Servranckx (64, St. Gertrudis-Pede) met zijn jongste voorstelling Urbanus Zelf. De organisator wil zien of er kinderen onder de toeschouwers zijn. Hij ontdekt er tot zijn vreugde een handvol. Dan kan de komiek straks zijn grap maken. 'Zijn er kindertjes in de zaal?' Na bevestiging: 'Zijn er dan ook nog pedofieltjes?'


Smeets was erbij, toen Urbanus nog als Urbanus van Anus begin jaren zeventig in Nederland debuteerde in de schouwburg van Sittard, met een act als dichter die een kruk beklimt (poëzie is high culture) en vervolgens niet meer naar beneden durft. Smeets had destijds een programma samengesteld met Vlaamse en Nederlandse artiesten, al was de directeur aanvankelijk niet enthousiast over de deelname van de dan nog onbekende Belg - Van Anus, dat was ordinair. Bijna veertig jaar later is Smeets er nog steeds bij als Urbanus na een afwezigheid van bijna twaalf jaar terug is in de Nederlandse theaters en weer op de kruk staat te bibberen - Urbanus Zelf is een Best of. 'Ik ben al die tijd zijn manager geweest, maar we hebben nooit contracten getekend, we vertrouwen elkaar op onze blauwe ogen.'


Urbanus zelf, weer wat graadjes grijzer en kaler, zit alvast in een rood pak met zwarte stippen in de kleedkamer. De tournee is pas begonnen en het voelt goed. 'Ik proef hetzelfde enthousiasme als vroeger. Hier in Nederland lacht het publiek altijd wat luider en sneller om van die onnozele, subtiele dingetjes. Als ik in België zeg dat ik lid ben van de dyslectische club Koot mijn klustjes, dan ben ik al bij mijn volgende act eer ze dat ontcijferd hebben.' Nederland is belangrijk voor hem, België is immers 'een half land'. 'Als je in Nederland doorbreekt, vervijfvoudig je het territorium. Er zijn hier meer theaters en de Nederlanders gaan ook nog eens vaker. Ik speelde altijd meer hier dan bij ons.'


Hij stopte in 2002 met optreden. Hij wijdde zich aan zijn strips, Urbanus, De Geverniste Vernepelingskes, Plankgas en Plastronneke en Mieleke Melleke Mol. Hij schrijft de verhalen en laat anderen tekenen. Hij werkte mee aan tv-programma's en nu is hij bezig met een nieuwe cd. En hij was meteen meer thuis, in zijn boerderij in het Pajottenland, in Tollembeek, om zijn drie kinderen te zien opgroeien. Maar waar hij in België wel in beeld bleef, verdween hij hier van de radar.


Het was een optreden in het Sportpaleis van Antwerpen dat hem weer voor langere tijd het podium op dreef. Hij was gevraagd om een compilatie te doen. Smeets vond het eigenlijk maar niks, zo'n betonnen echoput, maar er kwamen vijftigduizend mensen op af, vier keer volle bak en Urbanus speelde in drie uur 26 nummers. Een rondgang door Vlaanderen volgde en nu is Nederland aan de beurt. Veel zalen zijn vol. 'Ik ben toch wel verrast dat men mij niet vergeten is. In België komen wel drie generaties naar mij kijken, maar het valt mee dat het hier niet alleen maar vol zit met wattenstaafjes, van die keurig gecoiffeerde dametjes op leeftijd. Er zitten toch zeker twee generaties. Ik heb kennelijk toch wat steentjes in de rivier verlegd. Wist u dat ik zelfs in 2007 nog de bekendste Vlaming was in Nederland? Een Vlaams minister van Cultuur had het laten peilen, hij moet gehoopt hebben op Hugo Claus of Rubens. Maar nee, het was ikke! Ik lachte me dood.'


Hij praat in het programma met deels aangepaste teksten klassiekers aan elkaar, waarmee hij zich in de jaren zeventig en tachtig ook in Nederland een schare fans verwierf: Een bakske vol met stro, Madammen in een bontjas, Hittentit. Er vliegen veel snippers in het rond, confetti spuit uit een reusachtige selderij op het hoofd. Of hij niet de ambitie had iets heel nieuws te schrijven? 'Er zijn zangers die ook al decennia dezelfde hits brengen. Wat is er mis mee? Dit is mijn stijl. Daarbinnen varieer ik. De Rolling Stones hebben de hiphop ook niet verzonnen, hè.'


'Zotte zever is het.' In De Leest evalueert een groepje dertigers in de pauze de hernieuwde kennismaking. Ze kenden hem van tv, hun ouders keken ernaar. 'Zo is het ook voor ons jeugdsentiment.' Een oudere dame ziet hem voor het eerst, ze is met haar zoon. 'Het is echt op z'n Bels.'


Klopt het dat hij in Vlaanderen altijd meer als rebel is gezien en hier vooral als de kluns met een grappig taaltje? 'Misschien heb ik dat wel wat gecultiveerd, ja. In België vonden ze het maar niks dat ik in dat land met al die geëngageerde cabaretiers de onnozelaar ging spelen, met verhaaltjes over konijnen en scheve fietsen. Misschien was het hier wel een verademing. Overschat mijn rebellenstatus niet. Ik was niet de enige die lachte met de katholieke kerk. Het volk deed dat ook, zelfs de pastoor in het dorp waar ik opgroeide. We moesten hem op vrijdag vaak uit het café halen als er iemand voor de biecht kwam. Drie Onze Vaders!, riep hij al bij de deur.


'Ik zal u vertellen: in het café waren er biljartwedstrijden, maar het ging er ook om wie het hardst scheten kon laten en de pastoor weerde zich kranig. Hij hield met een wasknijper zijn rok omhoog, zodat niemand zijn scherpe klanken hoefde te missen. Dat was mijn beeld van de kerk. Maar toen ik ging optreden, bleek dat hier en daar toch wat anders te liggen. Het waren van die pilaarbijters die er aanstoot aan namen. Dat was vooral goed voor de kaartverkoop.'


Jan Smeets: 'De kracht van Urbanus zit in de eenvoud. Het is een amusante verteller. Het is geen wereldverbeteraar die op de barricaden staat. Maar hij is wel intussen stiekem zijn publiek aan het prikkelen.'


Urbanus: 'Ik wil geen half uur staan prediken. De show moet doorspekt zijn met onzin. Maar tussen al die zoete pralines mag af en toe best een gifpijltje zitten. Dat gaat nog steeds vaak over religie, ja. Iedereen mag van mij geloven, maar de religie zelf is dictatuur. Ik wil best verdraagzaam zijn tegen een godsdienst als de ander ook verdraagzaam is tegen mijn ongeloof. Maar het is altijd eenrichtingsverkeer. Er zitten van de extremistische elementen in en extremisme moet je te lijf gaan met idiotie. Laat mij dan maar de nar zijn.'


Heeft hij het gemist, het publiek, de lach? 'Als het moet, speel ik met net zoveel plezier voor het neergelaten brandscherm. Nee, het was meer dat ik de kinderen wilde tonen waarmee ik ons huis en onze tuin heb kunnen kopen. Ik was maar weg weg weg, en eenmaal thuis zat ik op mijn tandvlees. Ze hadden geen idee wat ik aan het doen was. Nu zijn ze 21, 18 en 13 en vinden ze het wel interessant.'


Of dit zijn laatste tournee is, durft hij nog niet te zeggen. Hij doet niet meer dan acht optredens per maand. Het heen en weer rijden valt soms zwaar. 'Nederland was vroeger ver rijden, nu is het door de files ver kruipen. En als je moe bent, heb je van die minuscule black-outs, waardoor de volgende zin die normaliter al staat te knipperen, ineens niet komt. Het liefst vertrouw ik op mijn routine. Tijdens nummers als Bakske vol met stro en Madammen met een bontjas kan ik me gerust afvragen of de konijnen wel gevoerd zijn en de deuren thuis op slot zitten.'


Aan het eind van de avond laadt hij de gitaren in de kofferbak van zijn auto. Terug naar het Pajottenland, naar de boerderij. Bob Dylan zit vaak in de cd-speler, maar ook Neil Young. 'Neil Young schiet net iets meer op. Weet u, als je die voor Breda opzet, ben je Antwerpen al voorbij, voordat het eerste nummer is afgelopen.'


D'r botst nen hottentot op onzen otto goddomme


D'r botst nen hottentot op onzen otto goddomme


D'r botst nen hottentot op onzen otto goddomme


Hottentot hier hottentot waar


Hottentot ginder en hottentot daar


Hottentottenhottentottenhottentottenhotten...


Uit: Hittentitten


Jezus nam zijn fles met pap en havervlokken


En heeft nog rap ne verse pisdoek aangetrokken


Hij zei: Vrede op aarde aan iedereen die dat wil


Toen werd weer alles kalm en alles werd weer stil


Hij had er daar genoeg van en ging er maar vandoor


En trok zijn aureooltje scheef over zijn oor


Hij is gelijk ne grote in zijn sportwagen gekropen


'Al wie da mij volgen wil zal wreed hard moeten lopen'


Jezeke is geboren, halleluja hallo


Jezeke is geboren in een bakske vol met stro.


Uit: Bakske vol met stro.


GOddomme en verse pisdoek


Urbanus Zelf, 5/10, De Nieuwe Nobelaer, Etten-Leur. Tournee: urbanuszelf.eu.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden