ANALYSE

Drie lessen voor een goede comeback van Sarkozy

Een paar jaar hield hij zich politiek koest, maar Nicolas Sarkozy kan het toch niet laten. Hij wil terugkeren in de politiek. Is dat wel zo verstandig? Wat is het geheim van een goede comeback?

Nicolas Sarkozy spreekt op een partijbijeenkomst op 25 september. Beeld afp

1. Succesvolle comeback kids worden gesmeekt

Je doet het natuurlijk niet voor jezelf maar voor het volk, het land, en de partij in nood. Daarom helpt het als je gevraagd wordt. Kunnen we bijvoorbeeld leren van Sarkozy's eigen land. Twaalf jaar nadat hij was afgetreden als president van de naoorlogse overgangsregering werd een beroep gedaan op de 67-jarige Charles de Gaulle om orde op zaken te stellen. Frankrijk dreigde Algerije te verliezen en was in een politieke crisis beland. Had De Gaulle hier niet altijd voor gewaarschuwd? President René Coty benoemde hem tot premier. Nu kreeg De Gaulle de kans om een nieuwe grondwet te schrijven met een sterke rol voor de president. Een paar maanden later werd hij gekozen als eerste staatshoofd van de Vijfde Republiek.

Franklin D. Roosevelt verloor in 1920 als running mate van James Cox de presidentsverkiezingen. Hij verdween uit de politiek. Tot gouverneur Al Smith in 1924 iemand nodig had om zijn kandidatuur voor het presidentschap aan te kondigen op de Democratische Conventie. Roosevelts speech was zo succesvol dat mensen daarna aan hem begonnen te trekken. In 1928 werd hij wel gekozen, tot gouverneur van New York. Vier jaar later won hij met gemak de presidentsverkiezingen.

Word je gevraagd, laat dan je tegenzin blijken. Het is net als in de kroeg: te gretig meegaan in flirts doet je marktwaarde dalen. Hans van Mierlo, al vier jaar weg van het Binnenhof, was net lekker op dreef met het produceren van televisieprogramma's bij de VARA toen hem gevraagd werd minister van Defensie te worden. Later zei hij tegen Vrij Nederland er toen alles aan te hebben gedaan niet terug te hoeven keren. Toen hij in 1986 partijleider werd, zei hij dat hij nog steeds niets met partijpolitiek had. 'Dat geschreeuw over de schutting.' Acht jaar later, nog steeds leider, haalde hij voor D66 24 zetels.

Wat er gebeurt als je te veel met jezelf leurt? Vraag maar aan Valéry Giscard d'Estaing. De in 1981 afgetreden president hield in 1995 lang geruchten over een nieuwe kandidatuur in leven, maar jonge partijvernieuwers zaten daar niet op te wachten. Giscard besloot uiteindelijk maar zijn aartsrivaal Jacques Chirac te steunen.

Of vraag het aan de Pakistaanse oud-president Pervez Musharraf die in 2013 wilde terugkeren naar Pakistan 'om zijn land te redden'. Hij droomde van een zelfde massale welkomststoet die Benazir Bhutto zes jaar eerder ten deel viel. Terwijl er juist zo'n feestende menigte op zijn vertrek (in 2008) was afgekomen. Bij terugkomst volgde een reality check. 'Musharraf in Pakistan begroet door bedreigingen en kleine groepjes mensen', kopte The New York Times.

Beeld reuters

2. Kom niet snel terug

De Gaulle was twaalf jaar weg als president, Van Mierlo dertien jaar weg als fractievoorzitter: het lijkt erop dat flink wat tijd tussen vertrek en comeback de kansen op succes vergroot. Al was het alleen maar omdat dan iedereen is vergeten wat je verkeerd hebt gedaan en je opvolgers hebben laten zien dat zij het niet veel beter deden.

Het beste voorbeeld van de tijd-heelt-alle-wonden-comeback is Alan Garcia. De oud-president van Peru liet zijn land in 1990 achter met 7500 procent inflatie en grote werkloosheid. Maoïstische rebellen hadden het platteland overgenomen en in de eerste tachtig dagen van dat jaar waren er al 642 politieke moorden gepleegd, meer dan in heel 1989.

In 2001 keerde hij terug, nadat hij negen jaar in ballingschap in Duitsland, Frankrijk en Colombia had gewoond waar hij zich vooral had beziggehouden met boeken schrijven. Net een paar maanden daarvoor had zijn opvolger Fujimori moeten opstappen als gevolg van een corruptieschandaal. De Hoge Raad had de aanklachten wegens grootschalige corruptie tegen Garcia juist verjaard verklaard. Weer vijf jaar later werd hij met 55 procent van de stemmen herkozen.

Zo veel geduld had Anthony Weiner niet. Als Congreslid was hij een lieveling van de Clintons hij is getrouwd met Huma Abedin, de rechterhand van Hillary, Bill trouwde ze en leek hij een glansrijke toekomst tegemoet te gaan. Totdat in 2011 uitlekte dat hij via Twitter aan een 21-jarige vrouw een foto had gestuurd van zijn 'goed gevulde onderbroek'. Hij moest aftreden, ging in therapie en kreeg een zoontje.

Nog geen twee jaar later stond Weiner alweer op de politieke deur te bonken. In april 2013 deed hij in The New York Times Magazine openhartig uit de doeken dat er 100.000 dollar aan peilingen was besteed om te kijken hoe hij toch kandidaat kon worden voor het burgemeesterschap van New York. Hij zou daarvoor het publiek moeten vertellen wat hij had geleerd van zijn fouten. Weiner stelde zich inderdaad kandidaat, maar zijn hele campagne achtervolgde de seksaffaire hem.

Het draaide uit op een flop: hij kreeg amper 5 procent van de Democratische stemmen.

Gaat het Sarko lukken

Het lijkt erop dat vooral Sarkozy zelf heel graag wil dat Sarkozy terugkomt. Het was zijn woord­voerder Brice Hortefeux die in juni in Le Monde moest gaan zeggen dat hij hoopte dat zijn baas kandidaat zou zijn voor het voorzitterschap van de UMP. Dus echt gesmeekt om terug te keren is hij niet. Bovendien lijkt Sarko wat snel te zijn, nu justitie nog verschillende corruptieschandalen onderzoekt. Wel gunstig is dat 2,5 jaar genoeg bleken om de populariteit van zijn rivaal Hollande te laten zakken naar een historisch dieptepunt van 15 procent. Sarkozy zegt de leider van een beweging ‘boven de partijen’ te willen zijn die de ‘achterhaalde’ kloof tussen links en rechts moet overwinnen. Maar het beeld van splijtzwam blijft maar aan hem kleven. ‘Gelooft u nou werkelijk, dat als ik mezelf ook maar iets zou verwijten, ik me zou wagen aan een politieke comeback?’, viel Sarkozy uit tegen een interviewer van France 2. Het was de confronterende stijl die de Fransen van hem gewend waren. Volgens een peiling voor Le Parisien vindt tweederde van de Fransen dat Sarkozy nog geen steek is veranderd. Dit bleek donderdagavond maar weer bij een groot optreden in Lambersart, een bolwerk van het Front National, waar hij Hollande fel aanviel. Wachtte hij in 2012 nog heel presidentieel te lang met de aftrap van zijn campagne, in 2014 toont hij zich weer een straatvechter als vanouds.

3. Vind jezelf opnieuw uit

Hoe geloofwaardiger comeback kids kunnen betogen dat ze zijn gelouterd door hun ervaringen, des te groter de kans dat ze het opnieuw mogen proberen. Over Weiner bleven altijd twijfels bestaan. Toen bekend werd dat hij na zijn aftreden als Congreslid over seks had gechat met een andere vrouw dan zijn echtgenote was het helemaal over.

Pervez Musharraf dacht terug te kunnen komen in de Pakistaanse politiek terwijl hij nog werd achtervolgd door aanklachten voor corruptie en medeplichtigheid aan de dood van een radicale geestelijke. Hij kreeg huisarrest en hem werd verboden om aan de verkiezingen mee te doen.

Weiner en Musharraf hadden kunnen leren van Richard Nixon. Nadat Nixon in 1960 de verkiezingsrace had verloren van John F. Kennedy probeerde hij twee jaar later alweer gouverneur van Californië te worden. Tevergeefs. Hij verklaarde daarna dat het voorgoed over was. 'You don't have Nixon to kick around anymore. Because, gentlemen, this is my last press conference', zei hij tegenover honderd journalisten.

Maar niets bleek minder waar, want in 1968 werd hij wél verkozen tot president. In de tussentijd had Nixon zich loyaal betoond door veelvuldig campagne te voeren voor mede-Republikeinen en werd hij een gewaardeerd publicist, onder andere over internationale vraagstukken. Als ervaren politicus, gerijpt door zijn jaren in de politieke woestijn, kon hij in 1968 en 1972 toeslaan.

Nixon zal altijd vooral herinnerd worden omdat hij in 1974 moest aftreden wegens de Watergate-affaire, maar hij is ook dé comeback kid. Zelfs na zijn aftreden krabbelde hij weer op en lukte het hem respect terug te winnen als elder statesman, onder meer doordat opvolgers hem raadpleegden over internationale politiek en China in het bijzonder.

Bij Franklin D. Roosevelt kwam het nieuwe succesvolle imago, hoe wrang ook, door een ernstige ziekte. Toen Roosevelt zijn toespraak gaf op de Democratische Conventie rolde hij het podium op in een rolstoel. Hij had drie jaar eerder ontdekt dat hij polio had en had veel tijd doorgebracht in revalidatiecentra.

Het kwam hem op een daverend applaus te staan dat minuten aanhield. Te organiseren is zoiets niet, maar er valt tóch wat van af te kijken: Roosevelt was de man geworden die niet had opgegeven, de man dus was het idee waar Amerika in crisis behoefte aan had.

Het Franklin D. Roosevelt monument laat Roosevelt in zijn rolstoel zien. Beeld ap

We hebben zelf ook weer een comeback kid: Henk Krol!

En onze eigen comeback kid dan? Henk Krol moest opstappen omdat hij als hoofdredacteur van de Gaykrant de pensioenpremies van zijn werknemers niet betaald had. Hij gaf zijn secretaresse de schuld en verruilde zijn blauwe stoeltje in de Kamer voor een zetel bij Paul de Leeuws Ranking the Stars. Nu is hij, tijdelijk, terug in de Kamer. Snel, geen goed teken dus. En de affaires zijn ook nog lang niet vergeten. Wel gunstig voor Krols kansen op een comeback is dat er, een beetje tenminste, in de partij werd gesmeekt om zijn terugkeer. Geen wonder, want 50Plus was op sterven na dood in de peilingen. Als het een beetje meezit, kan Krol voor een mini-Charles de Gaulle spelen. Die kreeg zes maanden speciale bevoegdheden om orde op zaken te stellen. Krol heeft een paar maanden om Martine Baay, die met ziekteverlof is, overbodig te maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden