Drie keer Kok?

WIM KOK twijfelt. Volgend jaar wil hij definitief beslissen of hij in 2002 beschikbaar is voor een derde termijn als premier....

Kok voerde in een gesprek met de Volkskrant zelf aan dat de jaren beginnen te tellen, terwijl hij amper vijf maanden geleden nog verklaarde een derde termijn te ambiëren. Voordat hij in 1994 premier werd, was hij al vice-premier en minister van Financiën geweest in het derde kabinet-Lubbers. Kok werd in 1986 politiek leider van de PvdA.

Niet alleen Kok, maar ook de kiezer begint enigzins vermoeid te raken. Zijn populariteit wordt minder. Bij de ondernemers werd Kok voorbijgestreefd door minister van Financiën Zalm. Kennelijk gaat de joviale VVD-minister in ondernemend Nederland aan de haal met het succes van Paars.

Kok vindt het niet vanzelfsprekend dat VVD en PvdA met elkaar doorgaan na 2002. Het karwei is natuurlijk nooit af, maar de premier erkent zelf dat de glans van Paars is verbleekt. Hij vraagt de coalitiepartners zelfs beleefd 'de regering in staat te stellen haar taak te blijven doen'. In de tussentijd, vervolgt Kok, 'kunnen de fracties dan zorgen voor wat meer kleur op de wangen en de kiezers laten zien wat ze waard zijn'.

Met andere woorden: Paars tast het profiel van de deelnemende partijen, PvdA, VVD en D66, aan. Hoe meer de partijen zich gaan profileren, hoe moeilijker het regeren wordt. Dit slaat uiteindelijk op Kok terug: het zal voor hem steeds moeilijker worden zijn rol als premier, als 'vader des vaderlands', dus, te combineren met die van politiek leider van de PvdA, als opponent dus van VVD-leider Dijkstal.

Dit rolconflict slaat terug op de PvdA. Wat zich wreekt, is dat die partij zich te veel afhankelijk heeft gemaakt van zijn leider. Kok ís de PvdA, en dat is geen goede zaak. In de eerste plaats niet omdat Kok zelf, in tegenstelling tot zijn partijgenoten Blair en Schröder, geen partijganger is. Waar Blair en Schröder hun partij op sleeptouw namen en de derde weg insloegen, hield Kok zich verre van het ideologisch strijdgewoel.

In de tweede plaats is de identificatie van Kok met zijn partij, tot uitdrukking komend in de verkiezingsleus 'Kies Kok', een veiligheidsrisico. Het geloof in de onsterfelijkheid van de eigen voorman heeft geleid tot verwaarlozing van het opvolgingsvraagstuk. Voor de betrokkene zelf kan dit weer als een - oneigenlijk - argument gelden voor zijn onmisbaarheid.

Het zou daarom het beste zijn wanneer Kok het in 2002 voor gezien zou houden. Of hij of zij nu Melkert, Stekelenburg, Cohen of Van Nieuwenhoven heet, de Partij van de Arbeid heeft in dat geval nog twee jaar om een opvolger aan te wijzen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden