Nieuws Koninklijke Prijs Vrije Schilderkunst

Drie jonge hardcore schilders in de prijzen: ‘Niets is te rauw of te ruig voor de Koninklijke Prijs’

Koning Willem-Alexander heeft vrijdagmiddag de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst 2018 uitgereikt aan Raquel van Haver, Sam Hersbach en Neo Matloga. Hun kunstwerken zijn vanaf zaterdag samen met de schilderijen van de genomineerden te zien in het Paleis op de Dam.

Neo Matloga (l), Sam Hersbach (m), Raquel van Haver (r) in het Koninklijk Paleis Amsterdam. Beeld Gilleam Trapenberg

Het decor is vertrouwd, het Paleis op de Dam waar deze ‘schilderwedstrijd’ jaarlijks wordt gespeeld. Toch is er iets veranderd, de nieuwe juryvoorzitter Paula van den Bosch (conservator hedendaagse kunst van het Bonnefantenmuseum in Maastricht) wilde de prijs, die bestaat sinds 1871, ‘opdoffen’. Dus waar vorige jaren vier winnaars met 6.500 euro naar huis gingen, staan er nu drie gelukkigen naast koning Willem-Alexander. Zij zijn nu elk 9.000 euro rijker. Het gaat om Raquel van Haver (29), Sam Hersbach (23) en Neo Matloga (25). 

Neo Matloga. Dinako tše kgutšoanyane Beeld Neo Matloga

De koning sprak lovend over de ‘levensvatbaar en levenslust’ van de schilderkunst. Tegen winnaar Van Haver, die drie keer eerder was genomineerd en dacht dat haar kunst misschien niet goed bij de prijs paste, zei hij in zijn toespraak: 'Niets is te rauw of te ruig voor de Koninklijke Prijs.'

Sam Hersbach - Tussen meerval en schreeuw Beeld Sam Hersbach

Zwart-wit balans 

Dit is een intrigerend drietal. De jury koos drie hardcore schilders, die bovendien figuratief schilderen. Maar wat het meeste opvalt: twee van de drie winnaars schilderen vrijwel uitsluitend zwarte mensen, omdat ze de zwart-wit balans in de kunst en in de media willen corrigeren. Een streven dat door de jury duidelijk is beloond. In de publicatie bij de prijs hebben de kunstenaars zelf het woord gekregen, volgens Den Bosch ‘voordat anderen dat voor hen doen’.

Raquel van Haver - The Definition of a System Beeld Raquel van Haver

Van Havers hevig besmeurde doeken vol verf en hars, haar, as en meer zijn gebaseerd op haar reizen en ontmoetingen. Meestal schildert Van Haver, die werd geboren in Colombia, zwarte mensen uit subculturen. Een van haar winnende schilderijen komt uit haar reeks Hookers in Toilets, gebaseerd op de dancehall-cafés/bordelen in Zimbabwe. De schilder dong voor de vierde keer mee naar de prijs en Van Haver krijgt deze winter een solotentoonstelling in het Stedelijk Museum Amsterdam.

Neo Matloga - Ke se tawa ole Beeld Neo Matloga

Matloga baseerde zijn scènes in zwart-wit, deels geschilderd, deels collage, op zijn jeugd in Zuid-Afrika. Ondanks de sociaaleconomische problemen was er binnenshuis geluk: ‘Ook zwarte gezinnen waren gelukkig’. Naar eigen zeggen begeeft hij zich op ‘onontgonnen terrein’. Matloga kwam in 2016 naar Nederland voor de post-academische opleiding de Ateliers in Amsterdam. Het is jammer dat de organisatoren de titels van Matloga’s schilderijen (in Zuid-Sotho) onvertaald hebben gelaten, terwijl de Nederlandse titels wel naar het Engels zijn vertaald. Dat maakt onontgonnen terrein niet makkelijker te betreden.

Raquel van Haver. Flower Ladies. Olieverf, teer, haar, gel, hars houtskool, krijt, spuitbus op jute. 300 x 150 cm, 2018 Beeld Raquel van Haver

Komische noot

Binnen dit drietal is Hersbach, de jongste exposant, duidelijk de komische noot. Zijn prettig gestoorde taferelen baseert hij op computergames en filosofie, zegt hij. Het resultaat is absurdisme: gekleurde fantasiewezens kronkelen rond en iemand heeft zichzelf onthoofd om dat hoofd op een standbeeld te plaatsen. Hij hoopt dat zijn werk niet als ‘lullig lollig’ overkomt maar als ‘sterk lollig’. Knap lastig in gezelschap van twee sociaal-geëngageerde mede-winnaars. Maar binnen de gehele tentoonstelling, die echt is verbeterd door het verminderde aantal genomineerden, steekt Hersbach niet vreemd af. De ‘lolligen’ hebben daarin juist de overhand. Het maakt de keuze voor dit drietal des te intrigerender.

Koninklijke Prijs voor de Vrije Schilderkunst, Paleis op de Dam, Amsterdam, t/m 11/11

Winnende kunstopleidingen

Voor deze editie bekeek de jury in de eerst ronde ruim 1.500 afbeeldingen van 230 kunstenaars die werk hadden ingezonden. De vijftien kunstenaars die in het Koninklijk Paleis exposeren hebben allemaal kunstacademie gedaan, de meerderheid ging daarna naar een post-academische opleiding. Opvallend veel exposanten bezochten de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht (twee winnaars plus vier genomineerden) en postacademisch instituut de Ateliers (twee winnaars plus drie genomineerden). De jury bestond deze editie uit Brian Elstak, Gijs Frieling, Hans den Hartog Jager, Nanda Janssen, Iris Kensmil, Marc Mulders en voorzitter Paula van den Bosch.

Raquel van Haver - Hookers in Toilets // Dancehall Versions Explicit Beeld Raquel van Haver

Wie gingen hen voor? Lees meer over de vorige edities van de Koninklijke Prijs voor de Vrije Schilderkunst:

2017: Janine van Oene, Niek Hendrix, Suzie van Staaveren en Vera Gulikers
'De stijlen kunnen niet verder uiteenlopen', volgens koning Willem-Alexander.

2016: Bart Kok, Mike Pratt, Tanja Ritterbex en Sam Salehi Samiee
Niet de fijnschilders maar de slordigen vielen in de prijzen.

2015: Joost Krijnen, Lennart Lahuis, Jouni Toni en Rabi Koria
De editie waarin de niet-schilders opvallend goed vertegenwoordigd waren. Waarom deze vier volgens de jury moesten winnen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.