Reportage

'Drie dorpen bij elkaar maken nog geen stad'

Gemeenten die fuseren maken veel missers bij het bedenken van een nieuwe naam, vindt de voorzitter van de landelijke plaatsnamencommissie.

Beeld ANP

Veghel, Sint-Oedenrode en Schijndel gaan in 2017 samen en ze noemen de nieuwe fusiegemeente Meierijstad. Want ze liggen in de Meierij, de eeuwenoude streek bij Den Bosch. Maar de nieuwe naam, eerder deze maand bekendgemaakt, is niet bij iedereen in goede aarde gevallen. 'Een misser en erg verwarrend', vindt Ferjan Ormeling, voorzitter van de Adviescommissie aardrijkskundige namen in Nederland (AaniN). 'Ten eerste is er feitelijk al een Meierijstad, namelijk Den Bosch. En ten tweede: als je drie dorpen laat fuseren, krijg je nog geen stad.'

De adviescommissie is in de vorige eeuw ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken om gemeenten te adviseren over nieuwe gemeentenamen. Aanvankelijk waren gemeenten die fuseerden verplicht het advies van de commissie in te winnen. Later is die verplichting geschrapt en is het facultatief. De commissie bestaat uit taalkundigen, historici en cartografen.

Over Meierijstad is géén advies aangevraagd. 'We hebben een eigen adviescommissie', verklaart een woordvoerder van Veghel. Bewoners konden suggesties doen voor de nieuwe naam. Bijna 600 namen werden ingestuurd. Daaruit selecteerde de regionale adviescommissie er drie. Naast Meierijstad waren dat Koevering (de naam van een oud landgoed precies op de grens van de drie gemeenten) en Land van Rode (een graafschap uit de Middeleeuwen).

Land van Rode

Vervolgens konden bewoners op het 'digitale stembureau' hun stem uitbrengen: bijna 2.000 kozen voor Meierijstad, ruim 1.600 voor Land van Rode en ruim 1.400 voor Koevering. 'Een prima naam die weergeeft dat we straks een aantal inwoners hebben van stedelijke omvang, bijna 80 duizend', zei burgemeester Jetty Eugster van Schijndel bij de bekendmaking. Op straat waren de meningen verdeeld. Maar de meest gehoorde reactie was wel: 'We zijn geen stad, en dat wordt het ook niet met drie dorpen bij elkaar.' Op de sociale media werd geschamperd . 'Nee toch. Woont mijn moeder vanaf nu in de stad', twitterde Edith Vissers over haar 85-jarige moeder.

Het gaat wel vaker mis met nieuwe gemeentenamen, vindt Ormeling, die emeritus hoogleraar cartografie is aan de Universiteit Utrecht. 'Wij hanteren als uitgangspunt: probeer onzekerheden te vermijden, zoals over uitspraak en spelling of twijfel over geografische locatie. En probeer draagvlak in de hele fusiegemeente te vinden.'

Naarden, Bussum en Muiden gaan ook fuseren. Ze noemen zich Gooise Meren. Ormeling: 'Nog zo'n misser. Bij Gooise Meren denk je aan watersport. Maar er ligt maar één jachthaven in die fusiegemeente. En het echte watersportgebied ligt zuidelijker, bij de Loosdrechtse Plassen.' De drie Gooise gemeenten hebben wel advies ingewonnen. De commissie adviseerde Naardingerland. Dat is de oude naam van het gebied en verwijst ook naar de oudste plaats en enige met stadsrechten. Vorige maand kozen de raadsleden van de drie gemeenten echter voor Gooise Meren als 'de meest neutrale naam'.

Kinnesinne tussen de gemeenten

Een andere kandidaatnaam was Naarden-Bussum, zoals ook het NS-station heet. Maar dan kwam Muiden er wel erg bekaaid af. 'Het is heel vaak kinnesinne tussen de gemeenten, waardoor voor de lieve vrede maar voor een heel nieuwe naam wordt gekozen', aldus Ormeling. 'Kleine gemeenten willen niet het idee hebben dat ze worden opgeslokt door de grote buurman.'

Probleem is wel dat daardoor bijna niemand meer weet waar zulke gemeenten liggen, alle topgrafische kennis uit de aardrijkskundelessen ten spijt. Wie weet waar Hollands Kroon ligt? Anna Paulowna, waar het gemeentehuis staat, kennen de meesten nog wel: vernoemd naar de vrouw van Willem II en geboortedorp van schaatser Ard Schenk. Maar Hollands Kroon, dat sinds 2012 bestaat?

Ormeling heeft ook kritiek op die naam. 'Inventief, maar het is niet het noordelijkste puntje van Noord-Holland. Den Helder en Texel liggen er ook nog.' En waar ligt Lansingerland? 'Je zou denken dat het ergens in het noordoosten ligt, omdat het iets Saksisch in de naam heeft', aldus de cartograaf. 'Maar het ligt dus in het Groene Hart van Zuid-Holland.'

De Fryske Marren

De Friese Meren, met het gemeentehuis in Joure, vindt hij verwarrend en veel te lang. 'Hoort dat 'De' er nou bij of niet? En over welke Friese meren hebben we het dan? De helft van de meren ligt in een andere gemeente.' Ook in de nieuwe fusiegemeente werd volop gebakkeleid over de nieuwe naam. In april besloot de gemeenteraad om de naam met ingang van volgend jaar te wijzigen in: De Fryske Marren.

Ook over Utrechtse Heuvelrug (gemeentehuis in Doorn) is de voorzitter van de plaatsnamencommissie niet laaiend enthousiast: 'Bedoelen ze dan de streek of het nationaal park of de gemeente?' Als gemeenten er onderling niet uitkomen, dan vernoemt de minister van Binnenlandse Zaken de nieuwe fusiegemeente automatisch naar de grootste gemeente.

Spijkenisse en Bernisse gaan in 2015 fuseren tot Nissewaard. Het is de naam die ook de adviescommissie heeft geadviseerd. Spijkenisse is zes keer zo groot qua aantal inwoners als Bernisse. Maar de gemeenten hadden afgesproken dat ze zich niet naar de grootste wilden laten vernoemen. Jammer voor de buitenstaander, die Spijkenisse nog wel enigszins weet te lokaliseren, maar Nissewaard waarschijnlijk niet meer.

Er is één troost: de bewoners zullen zich vooral blijven associëren met het dorp of de stad waar ze wonen, en veel minder met de gemeente. Ze komen uit Veghel of Bussum, en niet uit Meierijstad of Gooise Meren. Ormeling: 'Die vreemde gemeentenaam roept bij de meeste mensen geen enkel gevoel of nestwarmte op. Je kunt er natuurlijk een reclamecampagne tegenaan gooien à la 'Er gaat niks boven Groningen'. Bij gebrek aan draagvlak blijven het vooral administratieve namen.'

Tussentijdse raadsverkiezingen

In zestien gemeenten konden woensdag 415.124 kiesgerechtigden een stem uitbrengen voor een nieuwe gemeenteraad. Het gaat om gemeenten die op 1 januari worden heringedeeld. Omdat er voor die nieuwe gemeenten een raad moet komen, zijn er tussentijdse verkiezingen.

Van de zestien gemeenten blijven er na 1 januari nog zes over, waarvan enkele met een nieuwe naam. Oss en Den Bosch krijgen beide een deel van Maasdonk erbij, dat ophoudt te bestaan als gemeente. In Noord-Holland worden Graft-De Rijp en Schermer bij Alkmaar gevoegd. De Zuid-Hollandse gemeenten Spijkenisse en Bernisse gaan samen verder onder de naam Nissewaard.

In dezelfde provincie vormen Bergambacht, Nederlek, Ouderkerk, Vlist en Schoonhoven straks de gemeente Krimpenerwaard. In Gelderland worden Millingen aan de Rijn en Ubbergen aan Groesbeek toegevoegd.

De stembureaus waren tot 21 uur geopend. Het totale aantal gemeenten in Nederland daalt straks van 403 naar 393. De landelijke politieke partijen kijken gespannen naar de uitslag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden