Nieuws Doden door listeriabacterie

Drie doden door besmet vlees – wat weten we over de listeriabacterie?

Met de listeriabacterie besmette vleeswaren hebben in Nederland voor sterfgevallen gezorgd. Supermarkten roepen honderden producten terug. Wat is er nu allemaal bekend?

Een medewerker van Offerman in Aalsmeer drinkt voor de deur van het pand een blikje fris. Beeld Raymond Rutting / de volkskrant

In de afgelopen twee jaar zijn drie doden gevallen als gevolg van de consumptie van vleeswaren die besmet waren met de listeriabacteria. Een vrouw kreeg een miskraam. De vleeswaren waren ‘zo goed als zeker’ afkomstig van het bedrijf Offerman in Aalsmeer, zo maakte het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) gisteren bekend.

De listeriabacterie komt veel voor. Besmetting ontstaat doorgaans door het eten van rauwe ingrediënten. Typische risicoproducten zijn rauwmelkse kaas, voorverpakte gerookte vis en rauwe dierlijke producten. Gezonde mensen kunnen de bacterie ongemerkt met zich meedragen. Maar een klein aantal mensen – in Nederland gemiddeld 80 per jaar – loopt de ziekte listeriose op. Van deze mensen overlijdt gemiddeld 10 procent. Meestal hebben zij een verzwakt immuunsysteem. Zwangere vrouwen kunnen de bacterie oplopen zonder er zelf last van te hebben, maar hun ongeboren kind kan er ziek worden of zelfs sterven.

Typische klachten zijn koorts, spierpijn, misselijkheid en diarree. Sommige mensen worden er nog zieker van en krijgen een hersenvliesontsteking of bloedvergiftiging. De ziekte kan bestreden worden met antibiotica.

Het was altijd moeilijk de bron van de besmetting te achterhalen, maar dat is veel gemakkelijker geworden door een relatief nieuwe techniek, genome sequencing. Onderzoekers kunnen de genen in de listeriabacterie van besmette patiënten vergelijken met de genen van listeriabacteriën die geworden gevonden bij inspecties. Op die manier ontdekten onderzoekers van het RIVM dat het bij 20 patiënten ‘zo goed als zeker is’ dat zij de afgelopen twee jaar zijn besmet door vleeswaren van producent Offerman. Daarvan zijn er drie overleden. Bij andere gevallen van listeriabesmetting in de afgelopen twee jaar kon de bron niet worden achterhaald.

Eind juli kreeg de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) al een signaal dat besmettingen met de listeriabacterie mogelijk uit de fabriek van Offerman in Aalsmeer kwamen. ‘We hebben het bedrijf toen doorgelicht en een aantal zaken aangetroffen die beter moesten, zoals het schoonmaken van de productielijnen’, zegt een woordvoerder van de NVWA. Het bedrijf moest op last van de NVWA ook extra monsters uitvoeren.

Duidelijker verband

Woensdag vonden onderzoekers een duidelijker verband tussen Offerman en de twintig gevallen van listeriabesmetting. Donderdag werd het definitief aangetoond. Daarop bracht het bedrijf een persbericht naar buiten, waarin een terugroepactie voor alle vleeswaren werd aangekondigd. De producten uit de fabriek in Aalsmeer waren onder meer geleverd aan Aldi, Jumbo, Bidfood en Sligro. Ze kwamen terecht in supermarkten, bedrijfskantines en restaurants.

In opdracht van de NVWA werd de fabriek in Aaslmeer gesloten. ‘Het bedrijf moet nu zodanige maatregelen nemen dat de productie van levensmiddelen veilig geborgd is. Er moet een plan worden gemaakt en als dat wordt goedgekeurd door de NVWA kan het bedrijf de productie hervatten’, aldus de woordvoerder van de NVWA. Volgens haar komt het niet vaak voor dat een productiebedrijf op last van de NVWA wordt gesloten.

Vleesfabrikant Offerman heeft drie vestigingen in Nederland en is naar eigen zeggen Europees marktleider in het snijden en verpakken van vleeswaren. Sinds 2017 is het bedrijf onderdeel van de Belgische Ter Beke Groep. De handel van Ter Beke aan de beurs van Brussel werd gisteren stilgelegd nadat de koers met 9 procent was gedaald.

Volgens een woordvoerder van Offerman ligt de aandacht van de vleesmaker Offerman volledig op het terughalen van de besmette producten. Het bedrijf wil tevens ‘nieuwe productiestromen creëren om de markt zo snel mogelijk weer van vleeswaren te zien.’ Bekeken wordt of de productie in andere vestigingen kan worden vergroot, nu de fabriek in Aalsmer is gesloten. Offerman en moederbedrijf Ter Beke wilden op dit moment geen commentaar geven over de financiële schade door de listeriabesmetting.

‘Vreselijk’

Minister Bruins van Medische Zorg noemde de gebeurtenissen ‘vreselijk’. Niettemin vindt hij dat de diensten die de veiligheid van het Nederlandse voedsel bewaken ‘goed functioneren’. ‘Er is altijd een klein risico in ons eten dat mensen er ziek van worden of erger’, aldus minister Bruins.

Het OM gaat wel bekijken of Offerman mogelijk strafbare feiten heeft gepleegd, waardoor de listeriabacterie in het vlees terecht is gekomen. Eventueel zou dat tot een strafrechtelijk onderzoek kunnen leiden, aldus een woordvoerder. Volgens haar is het gebruikelijk dat het Openbaar Ministerie ‘meekijkt’ met onderzoeken naar besmetting. Als bewezen kan worden dat het bedrijf verwijtbaar heeft gehandeld, kan het een forse boete krijgen. Ook komen slachtoffers en nabestaanden in dat geval in aanmerking voor een schadevergoeding. Volgens de letselschade-advocaat Yme Drost kunnen slachtoffers ook zelf een procedure tegen Offerman beginnen. Drost stond slachtoffers bij die besmet waren met salmonella door producten van het visbedrijf Foppen in Harderwijk.

Ook werd deze week bekend dat in de Duitse deelstaat Hessen twee mensen overleden zijn na consumptie van besmette vleeswaren.

Drie doden in twee jaar door met listeriabacterie besmette vleeswaren
Er zijn de afgelopen twee jaar drie doden gevallen als gevolg van de consumptie van vleeswaren die besmet waren met de listeriabacterie. Eén vrouw heeft een miskraam gekregen, zo meldt het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Het vlees kwam van producent Offerman.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden