REPORTAGE

Drie Afrikaanse verstekelingen zijn smet op prestigereis

Het had een prestigereis moeten zijn. Maar na de ebolamissie klommen drie vluchtelingen aan boord van het marineschip.

De Karel Doorman meert zaterdag aan in de haven van Den Helder. Bij de reddingsboten in het midden van het schip zijn de drie Afrikaanse vluchtelingen ontdekt. Beeld Ton Koene

Als het schip de marinehaven van Den Helder binnenvaart, zijn de ongewenste gasten al van boord. Buiten het zicht van het publiek en draaiende camera's zijn ze in een bootje aan land gebracht en afgevoerd door de koninklijke Marechaussee. Zo snel mogelijk en in stilte.

Nu kan het schip zich aan Nederland vertonen zonder vreemde smetten. Binnen slingeren jongemannen in blauw uniform een weekendtas op hun schouders. Beneden op de kade zwaait familie. Een spandoek 'papa', een meisje dat haar marinier kust. Zoals het hoort, na afloop van een missie.

De Karel Doorman keerde zaterdag terug uit West-Afrika, waar het voor de tweede keer hulpgoederen afleverde aan de door ebola getroffen landen. Voor Defensie had dit een prestigereis moeten zijn: een humanitaire missie in de strijd tegen een dodelijke ziekte, en dat met dit enorme, fonkelnieuwe schip. Maar de tocht wordt gekleurd door een incident: op de terugreis zijn aan boord drie Afrikaanse verstekelingen ontdekt. De trots van de Nederlandse marine bleek vluchtelingen mee te voeren.

Daar zijn ze aangetroffen, bij zo'n zilverkleurige reddingsboot. Commandant Peter van den Berg wijst vanaf de scheepsbrug naar beneden. 'Er was ongeloof, hoe kan dit gebeuren? En daarna een zeker chagrijn.' Zijn schip had een mandaat om hulpgoederen naar Afrika te brengen, niet om de ellende van Afrika mee terug naar Nederland te nemen.

De Karel Doorman is nog niet af. De wapensystemen moeten er nog op, dan pas is het 'een echt oorlogsschip', zoals de commandant zegt. Wegens de ebolamissie is het schip bijna een jaar eerder dan gepland gaan varen. De grijze scheepswand is onneembaar. 'Groter dan dit heeft de marine het nooit gehad', zegt Paul Middelberg, de woordvoerder van het schip. Toch moet het drietal naar boven zijn gekomen langs het metershoge staal.

De verstekelingen waagden hun klim in de haven van Dakar, Senegal. Voor de Karel Doorman gold Senegal als het eerste 'normale buitenlandse havenbezoek' in ruim een maand tijd. De bemanningsleden mochten van boord. Tijdens het aanleggen in de havens van de ebolalanden Sierra Leone, Guinee en Liberia was dat verboden.

In die ebolahavens gold een streng regime, zegt scheepsarts Robert Weenink. Alleen bemanning die direct was betrokken bij het uitladen van de hulpgoederen - waaronder 120 auto's en ambulances, miljoenen handschoenen, beschermingspakken en duizend laarzen - mocht van boord. Ze moesten 2 meter afstand houden van hun Afrikaanse compagnons. Er gold een no touch policy: handen schudden was verboden. Zou er toch iemand besmet raken, dan was er een complete ebola-isolatieruimte aan boord.

Eenmaal veilig in Dakar was het doel van de missie bereikt: de hulpgoederen waren van boord, het schip had de ebolahaard verlaten. In Senegal is het enige geval van ebola al maanden geleden in de kiem gesmoord. Hier kon het schip rustig aanleggen, bewaakt door lokale bewakers uit Dakar.

Kort daarop werden bij de reddingsboot de drie mannen ontdekt. Ze spraken Frans en commandant Van den Berg beheerst deze taal 'niet zo goed', dus liet hij zijn eerste officier de ondervraging doen van dit ongevraagde gezelschap. De conclusie: 'Het zijn mensen die heel graag naar Europa willen.'

Maar hoe zijn ze aan boord gekomen van het zwaarbewaakte marineschip? Via de touwen, is het officiële verhaal. Van den Berg wil er niet op ingaan. 'De vraag is of hun verhaal klopt. Uit onderzoek moet blijken wat er is gebeurd.' Evenmin wil de commandant kwijt op welke dag het drietal is ontdekt. 'Dat moet uit onderzoek blijken. Dat is de lijn die we volgen.'

Spreekverbod

De Karel Doorman is een schip waar op elke deur een poster wijst op 'sluitdiscipline': de volgende deur mag pas open als de andere dicht is. De radio roept orders om. Aan boord is alles strak geprotocolleerd - dat er desondanks drie Afrikaanse verstekelingen zijn meegevaren, is een boodschap die zorgvuldig moet worden gebracht. De bemanning van de Karel Doorman mag niets over het drietal zeggen.

Onder bewaking vervolgden de drie verstekelingen hun reis naar Europa. De scheepsarts kwam langs met een thermometer: om te checken of ze toch geen ebola hadden.

Het 'vastwerken' is afgelopen, kraakt over de radio. Dat is marinetaal voor: de bemanning mag naar huis. Terwijl zij de loopplank aflopen, zijn de drie Senegalezen allang overgebracht naar een politiebureau in Den Helder. Ze gaan 'de vreemdelingenprocedure in'. Een woordvoerder van de Immigratie- en Naturalisatiedienst kon dit weekend niet zeggen of dit betekent dat de verstekelingen nu asielzoekers zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden