Column

Dreigt demografische harakiri?

Als keizer Akihito (82) van Japan echt het voorbeeld wil geven, zal hij er nog enkele jaren aan moeten vastknopen. Verwacht wordt dat de pensioenleeftijd van de Japanners eind deze eeuw ergens rond de 90 jaar zal liggen. De generatie die nu van school komt, zal al tot 77 jaar aan de slag moeten lijven om pensioenen en zorg betaalbaar te houden.

Beeld anp

Al één op de vijf Japanners boven de 65 werkt nu al noodgedwongen door: zo'n 7,3 miljoen mensen. Japan is het meest vergrijsde land in de wereld. Ruim een kwart van de bevolking (33 miljoen) is boven de 65 jaar. Reden is niet alleen dat Japanners met ruim 83 jaar de hoogste gemiddelde leeftijd in de wereld bereiken, maar ook dat het geboortecijfer met 1,4 per vrouw tot een van de laagste van de wereld behoort.

In 2013 werd Japan het eerste land waar meer luiers werden verkocht voor incontinente ouderen dan voor nog niet zindelijke baby's. Verwacht wordt dat de Japanse bevolking zal dalen van 127 tot 87 miljoen in vijftig jaar. In 2100 komt de bevolking al onder de 50 miljoen gekomen. Als de afname in dit tempo doorzet is er in het jaar 2500 geen Japanner meer over.

De vergrijzing leidt nu al tot een complete stagnatie van de economie. Er zijn te weinig werkenden op niet-werkenden. En ouderen consumeren veel minder. Volgens McKinsey winkelen 65-plussers in Japan slechts 35 keer per jaar voor zaken als boeken, elektronica en kleding. Bij jongeren is dat 77 keer. Al bijna dertig jaar probeert regering na regering de bevolking aan te sporen meer te kopen en minder te sparen. Geen land laat de bankbiljettenpers zo hard draaien, geen land kent een zo hoge staatsschuld. Maar niets helpt.

In Europa dreigt het Japanse scenario. Vitor Constâncio, vice-president van de Europese Centrale Bank, sprak van 'collectieve demografische zelfmoord'. Het IMF berekende onlangs dat als de levensverwachting met nog drie jaar toeneemt, de pensioenkosten met 50 procentstijgen. Het pensioen- en zorgsystemen plus overheidsschulden worden onhoudbaar als de demografische tijdbom niet wordt ontmanteld.

Elke manier om weer grotere gezinnen te creëren stuit op bezwaren. Vrouwen moeten niet te jong kinderen krijgen omdat ze dan hun leven op slot gooien, maar mogen ook niet te oud moeder worden omdat het biologisch onnatuurlijk is. Dus het moet op de top van de carrière. Vaak wordt gewezen op de uitgebreide en gratis kinderopvang in Scandinavische landen die vrouwen beter in staat stelt werk en gezin te combineren. Maar in Zweden is het aantal 65-plussers (18,8 procent) groter dan dat in Nederland (16,1 procent). Merkel en May hebben geen kinderen, de toekomstige president van de VS één.

Misschien moet voortplanting niet meer worden gerelateerd aan jeugd of aan het traditionele gezin of huishouden. Als mensen dat niet willen, zal de laatste keizer het licht mogen uitdoen als gevolg van demografische harakiri.

Reageren?

p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.