'Dreigingen voor Israël worden niet minder met komst Obama'

Benny Morris..

Van onze verslaggever Paul Brill

AMSTERDAM Benny Morris aarzelt even als hem wordt gevraagd of hij toch liever had gezien dat John McCain de Amerikaanse presidentsverkiezingen had gewonnen. Maar hij hapt niet toe. ‘McCain werd door velen in Israël gezien als een known quantity: we weten waar hij voor staat, we weten dat hij niet wenst te wijken voor het moslim-extremisme. Maar ik denk dat menig Israëliër toch ook gevoelig is voor de historische betekenis van de overwinning van Barack Obama, en voor het feit dat er een nieuwe wind gaat waaien na zoveel jaar Republikeins bestuur.’

En wat als die wind onaangename verrassingen voor Israël meevoert? Morris is er niet erg beducht voor. ‘Als het om het Midden-Oosten gaat, zijn Amerikaanse presidenten geneigd om vast te houden aan een aantal beginselen: veiligheidsgaranties voor Israël, de tweestatenoplossing, afwijzing van nieuwe nederzettingen in de bezette gebieden, meer democratie in de Arabische wereld.

‘Een nieuwe president kan andere accenten plaatsen, maar zijn mogelijkheden worden beperkt door de grondlijnen van de buitenlandse politiek, door wat het Congres en de publieke opinie vindt. Mogelijk zet Obama een paar nieuwe stappen. Het zou me niet verbazen als zijn regering een rechtstreekse dialoog beproeft met Iran, mogelijk zelfs met Hamas. Maar ik verwacht er niet veel van.’

Benny Morris (1948), hoogleraar geschiedenis aan de Ben-Gurion Universiteit in Beer Sheva, is een markant figuur op het Israëlische toneel. Hij is geboren op een kibboets, heeft een uitgesproken linkse achtergrond en weigerde dienst te doen in de bezette gebieden.

Hij behoort tot de school der ‘nieuwe historici’, die diepgaand onderzoek hebben gedaan naar de ontstaansgeschiedenis van Israël en tot de slotsom zijn gekomen dat de vlucht van honderdduizenden Palestijnen niet alleen het gevolg is van Arabische oproepen, maar ook van intimidatie en soms welbewuste zuiveringsoperaties van zionistische strijdkrachten.

Dat is een zienswijze die de betreffende historici in Israël meestal niet in dank wordt afgenomen. Maar met name Morris valt moeilijk weg te zetten in een bepaalde hoek, aangezien hij de joodse staat als zodanig voluit blijft verdedigen, zeer kritisch is gestemd over het politieke klimaat in de Arabische wereld en nadrukkelijk waarschuwt voor de dreigingen waaraan Israël blootstaat. Dreigingen die volgens hem niet minder worden met de komst van Obama.

‘Ik ben er helemaal niet op tegen dat Washington het gesprek aangaat met Ahmadinejad en de andere Iraanse leiders. Maar mijn inschatting is dat het tot niets zal leiden. De Iraniërs zullen doen wat ze eerder in de onderhandelingen met de Europeanen hebben gedaan: de dialoog gaande houden en intussen hun nucleaire programma voortzetten.

Dat kan Obama een paar maanden volhouden, maar op een gegeven moment zal hij moeten afwegen: blijf ik praten terwijl ik weet dat het niets oplevert en Iran straks een kernwapen heeft, of kies ik voor een andere optie. Ik zou het graag anders zien, maar ik ben bang dat die andere optie alleen maar een militaire kan zijn: hetzij zelf een klap uitdelen, hetzij het groene licht geven aan Israël.’

In het geval van Noord-Korea lijkt rechtstreeks overleg wel vrucht af te werpen. Waarom niet met Iran?

‘Of het Noord-Koreaanse model echt werkt, moeten we nog afwachten. Maar los daarvan: Noord-Korea is een geval apart. Het verkeert in een vergaand isolement. Dat ligt bij Iran totaal anders. Het appelleert aan de solidariteit van de sjiieten en kan rekenen op de nodige sympathie in de gehele islamitische wereld, waar het land wordt gezien als een nuttig tegenwicht voor, of misschien zelfs het beste wapen tegen, Israël.’

Waarom meent u zeker te weten dat Iran zo roekeloos zal zijn om een eventueel kernwapen daadwerkelijk te gebruiken?

‘Ik weet dat niet zeker. Maar het huidige bewind in Teheran geeft voldoende reden om te vrezen dat het inderdaad in staat is tot irrationeel, suïcidaal gedrag. Het zou hoogst onverantwoordelijk zijn van een Israëlische regering om daarmee geen rekening te houden. We weten dat het regime tijdens de oorlog met Irak op een gegeven moment zelfvernietigingsdrang etaleerde. Khomeiny zei met zoveel woorden dat hij bereid was de vernietiging van zijn eigen land te aanvaarden als dit de islam zou doen zegevieren over de infidel in Bagdad. Als dit al werd gezegd over een vijand in een islamitisch land, wat kunnen we dan verwachten als het gaat om de ware, Joodse ongelovigen? Vergeet ook niet: ze hebben tijdens de oorlog met Irak honderdduizenden kinderen de mijnenvelden in gestuurd om een weg te banen voor de geregelde troepen. Ze geloven waarlijk in het martelaarschap ter meerdere glorie van Allah.’

Kan Israël de spanningen in het Midden-Oosten verminderen door zich duidelijker te committeren aan de oprichting van een Palestijnse staat?

‘Ik ben ervoor dat Israël 98 procent van de Westoever teruggeeft. Ik ben voor een vredesverdrag met de Palestijnen, waarbij zij hun eigen staat krijgen. Maar eerlijk gezegd denk ik niet dat zij daarmee zullen instemmen. Want die staat hadden ze al in 2000 kunnen hebben. Dit was wat Clinton voorstelde. Helaas keert het Palestijnse verzet zich niet slechts tegen wat Israël doet, maar ook en vooral tegen wat Israël is, tegen de westerse democratische staat die Israël is. Dat geldt zeker voor Hamas. Ik zou graag optimistischer klinken, maar ik kan het niet anders zien.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden