Dreiging van Catalaanse afscheiding nu kleiner

Het politieke landschap in Catalonië (Spanje) is na de verkiezingen van zondag gefragmenteerd. Dat is een onverwachte dreun voor regiopresident Artur Mas.

Strak en zuur stonden de gezichten van de nationalistische leiders die zich zondagnacht rond de Catalaanse regiopresident Artur Mas hadden geschaard. Het Catalaanse volkslied Els Segadors werd dit keer niet gezongen. Ook geen triomfantelijke toespraken over 'de wil van het Catalaanse volk' en 'historische verkiezingen'. Een referendum over afscheiding van Spanje? Geen woord daarover. Toen iemand in het publiek luidkeels 'Leve onafhankelijk Catalonië!' riep, werd hem snel het zwijgen opgelegd.

In de rest van Spanje haalde een grote meerderheid opgelucht adem bij het vernemen van de verkiezingsuitslag in Catalonië. De mogelijke afscheiding van Catalonië - een situatie die heel Spanje in een diepe institutionele crisis zou storten - lijkt op zijn minst ernstig vertraagd.

De kiezers hebben bij een recordopkomst van 70 procent de Catalaanse nationalisten van Artur Mas stevig afgestraft. Hij had de Catalanen gevraagd om een 'uitzonderlijke meerderheid', als steun voor zijn project om Catalonië van Spanje af te splitsen, maar hij kreeg een dreun. Zijn conservatief-nationalistische partij duikelde van 62 naar 50 zetels in het 135 zetels tellende regionale parlement.

Wat nu?

De verkiezingsuitslag van Catalonië is een helse puzzel. Door de afscheiding vooraf als centraal thema te bombarderen werden de verkiezingen van zondag al een verkapt referendum. De partijen die Catalaanse onafhankelijkheid nastreven hebben nog steeds een meerderheid in het regionale parlement, maar als collectief hebben ze nauwelijks terrein gewonnen. De linkse nationalistisch-republikeinse partij ERC verdubbelde in omvang naar 21 zetels en is nu de tweede partij van Catalonië, gevolgd door de socialisten (20) en de conservatieve volkspartij (19) van de Spaanse premier Rajoy.

In het buitenland wordt de winst van de ERC vertaald als versterking van het Catalaans nationalisme en bijgevolg toegenomen dreiging van afscheiding. In Spanje weet men beter. Als de conservatieve nationalisten ergens de pest aan hebben, is het aan regeringsvorming met de veel radicalere ERC. Die partij is fel gekant tegen het bezuinigingsbeleid van Mas. Haar leider Oriol Junqueras legde gisteren al eisen op tafel voor deelname aan een mogelijke coalitie: minder inkomstenbelasting; afschaffing van de eigen bijdrage van 1 euro voor medicijnen; geen gedraal met het referendum over de onafhankelijkheid van Catalonië.

Daarmee wordt de ergste nachtmerrie van Mas bewaarheid: zijn partij moet straks orders gaan uitvoeren van radicalere bondgenoten.

Na de grote nationalistische onafhankelijkheidsdemonstratie in september dacht Mas met een radicaal afscheidingsverhaal te kunnen profiteren van de heersende onvrede in Spanje over de centrale regering van Mariano Rajoy. Hij sloeg de plank volledig mis: de harde kern van gematigde Catalaanse middenklassers haakte af, het radicalere deel vertrok naar ERC. Als hij straks aan de leiband van ERC moet gaan lopen, dreigt verder verlies.

Welke andere opties heeft Mas? Met de conservatieve volkspartij van Rajoy is samenwerking voorlopig uitgesloten. Mas brak juist het pact met deze partij op om de verkiezingen van zondag te forceren. Het hele verhaal van de afscheiding heeft de verhoudingen tussen beide partijen voor langere tijd verziekt. De Madrileense beschuldigingen over miljoenen euro's aan zwart corruptiegeld bij Catalaanse nationalisten heeft de relaties tussen beide partijen evenmin goed gedaan.

De Catalaanse socialisten dan? Zij verloren fors (8 zetels) maar zijn niet weggevaagd, zoals aanvankelijk de verwachting was. Maar de socialisten willen net als de conservatieve partij van Rajoy niets weten van een referendum over afscheiding.

Mas heeft zichzelf aardig klemgezet: de ene kandidaatbondgenoot heeft geen zin in zijn afscheidingsplannen, de ander niet in zijn bezuinigingspolitiek. En de Catalaanse partijen die juist bij Spanje willen horen, zoals Ciutadans, zijn sterker uit de stembus gekomen. Catalonië blijkt, onder nationalistische druk, pluriformer dan voorheen. De nationalisten van Mas zijn instabieler geworden. De dreiging van een Catalaanse afscheiding van Spanje is nog niet verdwenen, maar wel minder groot geworden.

Steven Adolf

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden