Dreigen met boetes leidt tot 'onverantwoorde' druk bij behandelaars tbs'ers: 'Rek is eruit'

Sneller klaarstomen voor de maatschappij

Tbs-klinieken hebben een financiële prikkel om delinquenten met tbs sneller klaar te stomen voor hun terugkeer in de samenleving.

Gang in tbs-kliniek in Almere. Foto Raymond Rutting/de Volkskrant

De klinieken krijgen sinds vorig jaar forse geldboetes van de overheid als zij patiënten niet tijdig met proefverlof sturen en niet binnen acht jaar uitbehandelen. De forensisch-psychiatrische sector wil de behandelduur graag verkorten, maar sommige medewerkers vrezen dat de behandeldruk onverantwoord is.

'De rek is er wel uit', zegt Harry Beintema, voorzitter van tbs Nederland en directeur behandelzaken van de Groningse tbs-kliniek Van Mesdag over de behandeldruk. Tot 2010 nam de gemiddelde behandelduur in tbs-klinieken toe tot meer dan tien jaar. Het gevolg was dat steeds meer verdachten weigerden mee te werken aan persoonlijkheidsonderzoek, om zo het risico op tbs te omzeilen. Dat deed ook Michael P., verdachte van de moord op Anne Faber. Er zijn 1.400 tbs-gestelden, 30 procent minder dan vijf jaar geleden.

Tekst gaat verder onder de grafiek.

Perverse prikkel

Het boetesysteem moet de behandelduur van tbs'ers verkorten, zodat verdachten weer sneller gaan meewerken met persoonlijkheidsonderzoek. De sector steunt deze aanpak, maar er bestaat zorg over nadelige effecten van boetes. Sommige behandelaars van de Van Mesdag-kliniek ervaren het boetesysteem als druk, vertellen twee personeelsleden die anoniem willen blijven.

Directeur Beintema ontkent dat de boetes zorgen voor een perverse prikkel om tbs'er eerder te ontslaan dan verantwoord is. Volgens hem zijn de boetes, tot 1 procent van de behandelkosten, vooral een managementprobleem. 'Wij vertalen de prikkels niet door naar individuele behandeltrajecten. Dat de interne druk groot zou zijn (volgens enkele medewerkers, red.), herken ik niet', zegt Beintema vandaag in de Volkskrant. Ook het ministerie van Justitie en Veiligheid bestrijdt dat de boete pervers uitwerkt: 'Verlof wordt alleen verleend als de behandeling en veiligheid dit toelaten en is alleen mogelijk na uitvoerige beoordeling.'

Tekst gaat verder onder de grafiek.

Toch stuurde brancheorganisatie GGZ Nederland deze zomer een brandbrief naar de Tweede Kamercommissie.'We hebben het idee dat op de grens van de mogelijkheden de behandelduur verder te verkorten bereikt is', stelt een woordvoerder.

De prestatieafspraken worden volgend jaar geëvalueerd, meldt het ministerie in een reactie. In officiële documenten is de term 'boete' vanaf 2018 gewijzigd in een 'budgetkorting'. Een woordvoerder stelt dat de boetes zijn ingevoerd 'om de zorgaanbieders te prikkelen scherp te blijven op een verantwoorde behandelduur'.

'Ook in de rechtspraak en de advocatuur bestond het beeld: tbs is een moeras waar je nooit meer uit komt', zegt Beintema. 'Langer behandelen is niet altijd goed. We waren zo voorzichtig geworden dat het niet meer opschoot.'

Tekst gaat verder onder de grafiek.

Inmiddels is de gemiddelde behandelduur terug op 7,2 jaar, minder dan de 8 die de Taskforce Behandelduur tbs als doel had. Toch blijven de boetes van kracht omdat ze uitgaan van normen gebaseerd op verlofvoortgang en verblijfsduur in alle Nederlandse klinieken. Beintema: 'Je kunt je afvragen wat de meeropbrengst is van zo'n prikkel.'

De verkorte behandelduur sorteert nog niet het gewenste effect. In 2016 weigerde 43 procent van de 223 verdachten die in het Pieter Baan Centrum werden geobserveerd voor persoonlijkheidsonderzoek medewerking. Voor deze groep heeft het PBC inmiddels een speciale afdeling.

Rechters leggen weigeraars niet snel tbs op. Woensdag opperden VVD en PvdA in het begrotingsdebat over Justitie het idee tbs-weigeraars na twee jaar detentie alsnog tbs op te leggen.


Waarom tbs-klinieken juist kortere behandelingen willen

Het is soms hard werken om het draagvlak voor tbs overeind te houden, zegt Harry Beintema. Dus waarom streven de Nederlandse tbs-klinieken, die hij vertegenwoordigt, naar kortere behandeling? (+)

Meer over