Achtergrond The Big Picture

Dreigen lokt het tekenen van de profeet juist uit

Protest in de Pakistaanse stad Karachi in 2010 tegen eerste Everybody Draw Mohammad Day. Beeld AFP

‘Ik heb haar keihard in haar reet geneukt’, zei PvdA-fractievoorzitter Wouter Bos gekscherend, nadat hij tijdens de kabinetsformatie van 2003 een bezoek had gebracht aan koningin Beatrix. ‘Toen waren we klaar en zei ik: hé majesteit, ga eens bier halen! En dan ging ze op handen en voeten, met dat witte lijf en zo’n bebloed kontje. Het is een geile slet hoor.’

Het was een grove, ongebruikelijk harde grap van de PvdA-leider, die tot gevolg had dat hij … oeps! Vergissing. Het citaat is niet van Wouter Bos, maar van cabaretier Hans Teeuwen, uit zijn show Industry of love.

Dat maakt wel enig verschil. Had Bos dit echt gezegd, dan zou algehele verontwaardiging zijn deel zijn geworden. Terecht natuurlijk. Het is niet aan een politicus de draak te steken met het staatshoofd, laat staan op zo’n manier. Maar van Teeuwens conference schiet ik ook na vijftien jaar nog in de lach. Gezegend zij het land waar cabaretiers straffeloos de grenzen van de goede smaak verre kunnen overschrijden, ook als dat ten koste gaat van de koningin.

Secularisme

Net zo ligt het, vind ik, niet op de weg van een Nederlandse volksvertegenwoordiger een cartoonwedstrijd over de profeet Mohammed te organiseren. De keerzijde van het secularisme: de scheiding van kerk en staat noopt politici niet te gaan wroeten in religieuze gevoeligheden. Bovendien kunnen de extremisten, door het besluit van Wilders om de wedstrijd af te blazen, nu claimen dat de Nederlandse politiek heeft ingebonden dankzij hun dreigementen. Tel uit je winst.

Maar zo’n wedstrijd op zich, op een andere plek dan het Binnenhof? Moet kunnen, ook al is het idee inmiddels nogal belegen. De eerste Everybody Draw Mohammad Day, in 2010, was in zekere zin zelfs een gezonde reactie op de giftige ophef onder moslims wereldwijd over de Deense spotprent. Niet de cartoonisten zijn de provocateurs, maar hun tegenstanders. Dreigen met geweld om een cartoon lokt het tekenen van de profeet juist uit. Waarom worden er nooit spot­prenten gemaakt over Boeddha? Precies, daarom.

Op subtiele wijze spotten de winnaars acht jaar geleden niet met Mohammed, maar met het verbod hem te tekenen. Winnaar was een doe-het-zelftekening met genummerde stipjes die – indien met elkaar verbonden – de beeltenis van de profeet ­zouden opleveren. De derde prijs was voor de afbeelding van een rokende pijp, variant op het schilderij Ceci n’est pas une pipe van René Magritte. Bijschrift: Ceci n’est pas ­Mahomet.

Het lijkt wel of de lat steeds lager is komen te liggen. Zelfs het zonder spotternij ­afbeelden van Mohammed kan al de toorn wekken van mannen die zelf hun best doen zo veel mogelijk op de profeet te lijken.

Terwijl de juridische lat voor godslastering steeds hoger moet komen te liggen, zei de Pakistaanse VN-mensenrechtenrapporteur Asma Jahangir toen ik haar in 2008 interviewde. ‘Je kunt moeilijk landen die al heel lang democratie hebben, en daar een prijs voor hebben betaald’, zei ze, ‘vragen de vrijheid van meningsuiting in te perken omdat mensen duizenden kilometers ­verderop minder tolerant zijn.’ Door het ­internet is de wereld meer dan ooit een ­global ­village, maar dat gaat gepaard met een ­globalisering van cultureel onbegrip.

Boycot

In datzelfde 2008 sprak ik in de Jordaanse hoofdstad Amman met Zakaria Sheikh, voorzitter van het comité The Messenger of Allah Unites Us, dat vanwege Wilders’ film Fitna een boycot van Nederlandse producten had georganiseerd. Pallets met posters waarop de namen van te boycotten merken – KLM, Philips, Friso, Zwan-worsten – stonden opgestapeld in zijn kantoor.

Met zijn aansteker tikte Sheikh op zijn beeldscherm. Op zijn website stond een artikel in het Arabisch over Wilders. ‘Vertaald uit de Volkskrant van gisteren’, zei hij.

Een geruststellende gedachte: van The Messenger of Allah Unites Us hebben we sindsdien nooit meer iets vernomen.

Rob Vreeken en Arie Elshout becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.