Drama Zero Dark Thirty

Regie Kathryn Bigelow Met Jessica Chastain, Jason Clarke, Reda Kateb In 36 zalen

Is deze film pro-martelen, en hoe schandalig is dat? Daarover wordt in de VS nu al een maand gediscussieerd. Geen oninteressante vraag, maar de consternatie heeft het zicht op Kathryn Bigalows verfilming van de jacht op Osama bin Laden ook wat vertroebeld. Er is wel meer opvallend (of kwestieus) aan het op verslagen van direct betrokkenen gebaseerde Zero Dark Thirty.


Allereerst de suggestie dat het opsporen van 's werelds meest gezochte terrorist bovenal de verdienste is van een vooralsnog onbekend gebleven persoon. Maya, heet ze in de film. Een door haar werk geobsedeerde CIA-analist, een sterke rol van Jessica Chastain, die met geharnast maar niet ondoorgrondelijk spel terecht een Oscarnominatie voor beste actrice verwierf. Ze schijnt echt te bestaan, die Maya, al heet ze dan anders. The Washington Post wist te melden dat de naamloze agente na de vangst geen promotie kreeg (klote glazen plafond) en voortdurend in de clinch ligt met haar meerderen, dat laatste net als in de film. Een archetypisch Bigalow-personage; even gestaald als de werkverslaafde bomontmantelaar uit The Hurt Locker, de oorlogsfilm waarmee de filmmaakster in 2009 als eerste vrouw de Oscar voor beste regie won.


Zero Dark Thirty telt 157 minuten, maar verspilt geen tijd en schakelt in de openingsscène in een ruk van de 9/11-ontsteltenis (we horen telefoongesprekken met hulpdiensten: 'Ik ga sterven...ik brand...') naar zo'n beruchte CIA-verhoorschuur op geheime locatie. Daar toont Bigalow op realistische wijze wat er zoal plaatsvond onder de politieke term 'gevorderde ondervragingstechnieken'; van waterboarden en slaapdeprivatie tot slaan en vastbinden in onmogelijke en vernederende posities. De gevangene moet inzien dat hij hulpeloos is, doceert ondervrager Dan (Jason Clarke) aan de vers uit Washington ingevlogen nieuwkomer Maya, die gruwt bij de eerste aanblik van zo'n vervuilde en verdwaasde verdachte, maar zich het verhoorvak snel eigen maakt.


Zero Dark Thirty beperkt zich niet tot de verhoorkamer, maar volgt de jarenlange aanloop naar de target kill op 2 mei 2011. Van de kantoorpolitiek in Washington, waar Bigalow in messcherpe scènes de kloof toont tussen de in risicocalculaties denkende politiek verantwoordelijken en de uitvoerders van het beleid, tot aan de grootscheeps opgezette, razend knap uitgevoerde (en gefilmde) spionageacties op gevaarlijk terrein. Cruciaal element: Bin Ladens koerier Abu Ahmed, waarover beetje bij beetje meer bekend wordt.


De ontknoping, ongeveer in realtime verteld, is zenuwslopend in beeld gebracht. Dat de afloop van de helikopterinval bekend is, doet daar niks aan af, maar maakt de climax tevens anticlimax - een gevoel van leegte dat Bigalow slim uitbuit. Door steeds net voldoende twijfel te zaaien over de noodzaak van de verhoormethodes en haar personages niet gebukt te laten gaan onder de moraliteit van hun werk, vergroot ze het ongemak bij de kijker. Die wordt gedwongen bij zichzelf te rade te gaan: wat vind ik hiervan? Als Zero Dark Thirty al patriottisch te noemen valt, dan betreft het hier in elk geval een donkere en confronterende variant van vaderlandsliefde.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden