Drama in Zaïre

IN HET zuidoosten van Zaïre spelen zich hartverscheurende taferelen af. Honderdduizenden allang in Zaïre woonachtige Tutsi's (de Banyamulenge Tutsi's) zijn uit angst voor het Zaïrese leger, dat dreigt hen te verjagen of zelfs uit te roeien, uit hun dorpen de heuvels in gevlucht....

Tegelijkertijd trokken een kwart miljoen Hutu-vluchtelingen weg uit de kampen in dit deel van Zaïre, waar ze anderhalf jaar geleden - op hun vlucht uit Rwanda - een wijkplaats hadden gevonden. Waar deze Hutu's heen moeten, is een raadsel. Naar Rwanda durven ze niet terug, uit angst voor vervolging door de Tutsi's daar.

Conflicten of burgeroorlogen brengen altijd veel leed met zich mee. Maar de menselijke catastrofe die zich op dit moment voltrekt in de grensstreek van Zaïre, Burundi en Rwanda, is te groot om te blijven negeren. Dat geldt des te sterker omdat de mogelijkheden tot verdere escalatie nog lang niet zijn uitgeput. Ook heeft het geweld van vandaag een alarmerende voorgeschiedenis.

Twee jaar geleden pleegden in Rwanda Hutu's - hiertoe door hun leiders aangezet - genocide op de Tutsi's. Volgens voorzichtige schattingen kwamen hierbij 800 duizend mannen, vrouwen en kinderen om het leven. De Verenigde Naties (die volgens een uit de jaren veertig stammende anti-genocide conventie verplicht zijn in zo'n geval in te grijpen) en de vanouds in het gebied geïnteresseerde mogendheden - België en Frankrijk - keken toe. Net als de Verenigde Staten trouwens.

Vervolgens veroverde het door Tutsi's gedomineerde RPF de macht in Rwanda, en vluchtten een miljoen Hutu's naar Zaïre en Tanzania. Daar zitten ze nog steeds in vluchtelingenkampen, met uitzondering dan van die 250 duizend die opnieuw moesten vluchten.

Geen effectieve stap is sindsdien gezet om de verhouding tussen Hutu's en Tutsi's te verbeteren, de vluchtelingen te laten terugkeren, en tot een voor beide bevolkingsgroepen aanvaardbare vorm van machtsdeling in Rwanda en Burundi te komen. In Burundi is de toestand sterk verslechterd, met geregelde botsingen tussen het Tutsi-leger en Hutu-milities, beide druk bezig met etnische 'zuiveringen'. De buurlanden hebben sancties getroffen tegen de via een staatsgreep aan het bewind gekomen Tutsi-generaal Buyoya, maar de kans bestaat dat die sancties vooral de extremisten ten goede komen.

Makkelijke oplossingen zijn er niet. Ook de onverwijlde inzet van een onder VN-vlag opererende vredesmacht (met Afrikaanse militairen die op kosten van Europa en de VS worden uitgerust) is geen wondermiddel. Zo'n vredesmacht moet op zijn taak zijn voorbereid, en dat vergt tijd. Die voorbereidingen hadden allang horen te beginnen, maar dat kan alsnog. Terwijl intussen met onorthodoxe middelen (desnoods omkoping van lokale Zaïrese commandanten) het meest recente geweld hopelijk kan worden getemperd.

Niets doen, en de conflicten tussen Hutu's, Tutsi's en nu ook nog Zaïrezen op hun beloop laten, lost zeker niets op, en brengt het gevaar van een nieuwe genocide dichterbij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden