Draak Rita verliest opnieuw een kop

De tweede poging van Rita Verdonk om leider van de VVD te worden, is dinsdagavond gesneuveld in de liberale fractiekamer aan het Binnenhof....

Philippe Remarque

Vijf uur voor de beslissing viel, pleegde Verdonk een regelrechte coup. Niet Mark Rutte, maar zij is de ware leider van de VVD, betoogde ze in café Plein Negentien. Dat was wel bewezen door haar 620 duizend voorkeursstemmen.

Maar ze voelde zich niet sterk genoeg staan om het zo hard te zeggen en het leiderschap ook echt op te eisen. De Plein Negentien-putsch bleef zonder tanden. Verdonk beweerde dat ze loyaal zou blijven aan Mark Rutte. Een onafhankelijke commissie met VVD-groten moest intussen gaan beslissen wat deze ‘unieke situatie’ betekent.

Een ‘handreiking aan de partij’, noemden Verdonks tegenstanders deze omweg. Maar wat uit het onderzoek had moeten komen, stond voor Verdonk vast, zo maakte ze op alle manieren duidelijk: de kiezer heeft gesproken, het is 620 duizend voorkeurstemmen voor de ‘koers-Verdonk’ tegenover ‘veertig partijbonzen’ die slechte dingen over haar hadden gezegd en geen gevolg wilden geven aan de verkiezingsuitslag. ‘Zo kan het niet doorgaan’ in de VVD, aldus Verdonk, die erkende op den duur partijleider te willen zijn.

Het is duidelijk: IJzeren Rita wil de baas worden. Ze gebruikt daarvoor haar recordaantal voorkeurstemmen, zoals zij en haar getrouwen al besloten op de avond in mei dat ze de lijsttrekkersverkiezing nipt van Rutte verloor. Weer stelt ze zich nu op als de kampioen van het volk, die niet wordt gepruimd door de partij-elite.

Na de fractievergadering was er van haar harde taal echter niets meer over. Ze bleek een grote nederlaag te hebben geleden. Rutte blijft de baas. De commissie komt er niet. Hoogstens zal een reeds eerder afgesproken evaluatie ook gaan over de ‘cultuur in de partij’ en het ‘luisteren naar de kiezer’.

Verdonk is dinsdag niet in staat gebleken de macht aan Mark Rutte te ontfutselen. Die werd in mei door de leden als leider aangewezen en na de verloren verkiezingen unaniem tot fractievoorzitter gekozen. Formeel gezien heeft Verdonk dus geen poot om op te staan.

Maar dat betekent allerminst dat Rutte er nu florissant voorstaat. Hij heeft weer een kop van de draak kunnen afhakken. Maar hoeveel er over zijn, is ongewis. Het beest doden kan hij niet.

Rita Verdonk blijft de nummer twee. Sinds vandaag is duidelijk dat ze zichzelf als de legitieme leider van de VVD beschouwt. Dat is een explosieve situatie. Een partij die rust en herstel van vertrouwen nastreeft, zou zo iemand uit de gelederen verwijderen. Dat geldt temeer voor de VVD-top, die Verdonk niet als leider wil.

Toch is het vrijwel onmogelijk om Verdonk uit de fractie te zetten. Omgerekend is het aantal voorkeurstemmen dat zij behaalde goed voor tien zetels. De VVD kan het zich nauwelijks permitteren de wil van de kiezer zo te negeren.

Als Verdonk zou moeten vertrekken, zou ze haar eigen partij kunnen beginnen en zou de VVD uiteen kunnen vallen. De partij bestaat van oudsher juist uit een liberale en een conservatieve vleugel. Zij was op haar sterkst op momenten dat die twee lijnen in één leider waren belichaamd, zoals bij Wiegel en Bolkestein. Wil Mark Rutte het op zijn geweten hebben die balans voorgoed te verstoren?

Zo blijft een patstelling bestaan. Verdonk kan Rutte er niet uitgooien. Rutte kan Verdonk er niet uitgooien. Maar geen van beiden accepteert het leiderschap van de ander. Hoe lang kan dat goed gaan?

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden