Draaimolen naar de dood

Behalve luguber zijn de ruimingen van kippenbedrijven ook verbazingwekkend lowtech. Welzijnsexperts maken zich zorgen over mogelijke massale ruimingen in Brabant....

Vergeleken met de kippenhouderij zelf, waar vrijwel alles is geautomatiseerd of gemechaniseerd, verlopen de ruimingen van kippenbedrijven wegens de vogelpest verrassend primitief. Een stal waar de dieren vergast zijn, wordt met kruiwagens leeggehaald. Honderden kruiwagens met waardeloze dode kippen, urenlang.

Ze worden handmatig geleegd in de grijpbak van een graafmachine. Die stort de kippenlading in een vrachtauto van destructiebedrijf Rendac. In die laadbak staat een man die de dode kippenberg met handen en voeten ordent en aanstampt.

Soms vallen er kippenkadavers naast de auto, die er later weer worden bijgegooid. Wanneer er zoals eind deze week een forse wind staat, stuiven tijdens de gehele operatie kippenveren en stalstof in het rond; al of niet besmet door het virus. Op weg naar de volgende boerderij.

Het is behalve weerzinwekkend ook erg lowtech, allemaal. En in een land vol apparatenmakers, machinedenkers en hightech boeren kan dat uiteraard niet zo blijven. Zeker niet wanneer het door velen gevreesde doemscenario uitkomt en het virus overslaat naar Brabant en Noord-Limburg. Daar bevinden zich de grootste kippenboeren van Nederland, met per bedrijf tussen de 100 duizend en 125 duizend vleeskuikens. Meer dan het tienvoudige van het gemiddelde kippenbedrijf in de Gelderse Vallei.

De ruiming daarvan zal vragen om efficiëntere en betere methoden dan nu worden toegepast, zegt Harm Kiezebrink van het Wageningse bedrijf HKI, dat veel vergassingsmachines levert voor de huidige ruimingen in Gelderland. De nood wordt zelfs acuut wanneer de ruimers vanwege dierenwelzijn zouden afzien van de simpelste vorm van stalvergassing. Daarbij wordt de hele stal met kooldioxide gevuld en gaan de dieren relatief langzaam dood.

Toen de vogelpestcrisis een maand geleden uitbrak, was Kiezebrink er als de kippen bij om de ruimers te voorzien van geschikte apparatuur, die op dat moment nog niet voorhanden was. De Noord-Amsterdamse Machinefabriek had voor HKI wel apparaten ontwikkeld voor het vergassen van eendagskuikens en kleine hoeveelheden vogels voor kuikenbedrijven, gezondheidsdiensten of grote dierenartspraktijken.

Deze AED-apparaten (afkorting voor Animal Euthanasia Device) werden gemaakt in verschillende uitvoeringen en maten. Maar ze waren allemaal te klein, te kwetsbaar of te immobiel om in de enorme behoefte aan ruimingscapaciteit te voorzien.

Hoe luguber ook, de machines zijn bedoeld om veel gruwelijker dodingsmethoden te vervangen die nu meestal worden toegepast. Oók op veel plaatsen in Nederland, verzekert Kiezebrink. De helft van de eendagskuikens bestaat uit haantjes, die voor de huidige kippenboer geen waarde hebben. Wie goedkoop van die kuikens af wil, verzamelt ze in een plastic zak, duwt de lading aan en bindt hem dicht.

Soms worden de diertjes ook levend in de vriesruimte gereden - dan houdt het gepiep vanzelf op. Ook de hakselaar is beroemd, zeker nadat daarmee vorig jaar op Schiphol eekhoorntjes werden vermalen (wat niet erg goed lukte). Voor eendagskuikens is die versnipperaar, die de diertjes in een oogwenk vermaalt tot moes, volgens velen echter een efficiënte methode.

Bij gebrek aan goede machines werden in de eerste week van de ruimingen vanuit het buitenland apparaten aangevoerd, hoewel het woord 'apparaat' daarbij soms nauwelijks van toepassing was. Uit Denemarken arriveerde een soort zeecontainer met deksel, die volledig met kooldioxide gevuld moest worden. Via een luik moesten de kippen er in worden gegooid. Als de eerste lading dood was, kon de volgende erop, totdat de container vol was. Hij is één keer gebruikt, want erg praktisch bleek het niet om de bak vol dode kippen steeds weer leeg te halen.

In de Noord-Amsterdamse Machinefabriek werd op dat moment al het eerste exemplaar in elkaar gelast van de RF2-machine; afkorting voor response fight. Geheel bedacht en ontwikkeld om de huidige crisis te bestrijden, zegt technisch directeur Ruud Laarman.

De RF2 bestaat voornamelijk uit een ouderwetse container op vier wieltjes, van het soort dat op bedrijven wordt gebruikt voor afvalinzameling. De gebruikelijke twee openslaande deksels zijn vervangen door een afneembare klep. Daar zitten vier gaten in met klapdeksels, groot genoeg voor een hand met vier kippen.

Ook deze container wordt via een speciale leiding gevuld met kooldioxide en is voorzien van een regelapparaatje dat de samenstelling meet van de binnenatmosfeer. Zodra er voldoende gas in zit (kooldioxide is anderhalf keer zo zwaar als lucht en blijft hangen), klinkt er een fluittoon en kunnen de levende kippen er in worden gegooid. Die zijn dan na dertig seconden dood, hoewel ze nog wel een minuut met hun vleugels kunnen naflapperen.

Met gemiddeld driehonderd dieren is de container vol. De optimale opstelling omvat acht containers die in serie worden gebruikt. De ene wordt gevuld met gas; de andere met kippen; de volgende wordt per heftruck afgevoerd en leeggekiept in de Rendac-auto. Aldus kan de vergassingscarrousel 7500 kippen per uur verwerken.

Wat, vraagt machinebouwer Laarman zich af, is er nu logischer dan deze snel te produceren en goedkope methode verder te mechaniseren en te verfijnen? Zodra de Brabantse kippenstallen aan de beurt komen, kan het slimmer zijn om de kippen zélf de stal uit te laten marcheren. Dat scheelt een hoop kruiwagens en een hoop mankracht. Maar uiteindelijk moeten die kippen natuurlijk wel worden opgepakt en in een vergasser gestopt.

Ook voor het vangen van kippen bestaan machines. Maar het enige in Nederland ontwikkelde apparaat (dat uiteraard Catcher heet) is op voorhand bekritiseerd door dierenbeschermers.

De Catcher heeft een veegarm van voren die met drie rubberen borstels de kippen ruw bij elkaar veegt en opslokt in een trechter, waarna ze in een kooitje worden geduwd om naar de slachterij te worden afgevoerd. De techniek is bedacht als alternatief voor het arbeidsintensieve kippenvangen, maar lijkt meer aandacht te besteden aan mensen- dan aan dierenwelzijn.

In Italië kwam Laarman de Mola M3 Evolution op het spoor; de nieuwste generatie van een machinebouwer die gespecialiseerd is in kippenvangers. Er zijn er nog maar drie van in functie, in Frankrijk. Deze kippenvanger is veel vriendelijker voor dieren, zegt hij. De kippen worden opgeschept met brede lopende banden en slim afgevoerd via een slurfje. Die slurf kan direct worden aangesloten op de RF2-vergassers, waardoor het hele proces in één keer wordt afgehandeld. Netjes. En met zes mensen tienduizend kippen per uur.

Ook Harm Kiezebrink zoekt de nieuwe oplossing in deze richting, zegt hij. Waarbij we de vergassingscarrousel wat hem betreft trouwens ook mogen vervangen door een mobiele uitvoering van een apparaat dat al bestaat, en nu op verschillende slachterijen wordt toegepast om kippen te verdoven voordat hun nek wordt doorgesneden.

Dit verdovingssysteem bestaat uit een langgerekte gaskamer waarin de vleeskuikens op een transportband door een steeds sterker kooldioxide/zuurstof-mengsel worden geleid. Zo raken de dieren bewusteloos en hoeven ze niet te worden geëlektrocuteerd. Dat wordt in sommige slachterijen beschouwd als een voordeel, omdat elektrocutie rode puntjes kan achterlaten op de kipfilet. Daar maakt de consument bezwaar tegen - zo denkt de kippenproducent.

Het verdovingsapparaat (van fabrikant Stork) kan de dieren ook helemaal dood maken wanneer het gasmengsel wordt opgevoerd tot dodelijke hoogte. Het tempo waarin deze vergasser dode dieren zal uitspuwen is ongekend: tien- tot twaalfduizend vleeskuikens per uur of achtduizend kalkoenen. Die kan de strijd met de vergassingscarrousel dus helemaal aan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden