Analyse Unilever

Draai Unilever zet kabinet in zijn hemd: is er nog een weg uit dividenddoolhof zonder gezichtsverlies?

Unilever verhuist het hoofdkantoor toch niet naar Nederland. Daarmee hebben de Britse aandeelhouders van Unilever Mark Rutte en zijn kabinet een flinke loer gedraaid. 

Paul Polman, ceo van Unilever. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Dat de afschaffing van de dividendbelasting in het regeerakkoord staat, is vooral te danken aan het stevige lobbywerk van Unilever-topman Paul Polman vorige zomer. Die vroeg midden in de formatie-onderhandelingen belet bij toenmalig staatssecretaris Eric Wiebes van Belastingzaken om op die afschaffing aan te dringen. 

Ook heeft Polman ongetwijfeld de premier zelf een aantal keren gebeld: bestuursvoorzitters van grote Nederlandse multinationals beschikken meestal over het mobiele nummer van de minister-president, zeker als die het land regeert namens de ondernemersvriendelijke VVD.

Dilemma

Polman legde Wiebes en Rutte uit dat hij met een groot dilemma zat. Hij wilde het Brits-Nederlandse Unilever graag versimpelen tot één nationaliteit en wat hem betreft zou dat de Nederlandse worden. Met een mooi hoofdkantoor in Rotterdam. Alleen moesten zijn aandeelhouders het daar wel in grote meerderheid mee eens zijn. Ook, nee vooral, de Britse aandeelhouders. En die hikten aan tegen de Nederlandse dividendbelasting, want die betalen ze niet over hun Britse Unilever-aandelen. 

Als Unilever een Nederlandse vennootschap zou worden, met ‘Nederlandse’ aandelen, dan zouden al die Britse Unilever-beleggers ineens 15 procent inleveren op hun winstuitkering (het tarief van de Nederlandse dividendbelasting). Dus als de VVD deze zorg zou wegnemen, kon Polman zijn Oranje-gevoel laten spreken en Rotterdam het hoofdkantoor van het nieuwe Unilever NV gunnen. Het aanstaande kabinet zou Shell daar trouwens ook erg mee van dienst zijn, want dat zit met dezelfde Brits-Nederlandse bedrijfsstructuur.

Volkomen onverwacht

En zo geschiedde. De voltallige oppositie stikte bijna van verontwaardiging toen het plan volkomen onverwacht in het regeerakkoord opdook. Het afschaffen van de dividendbelasting stond namelijk in geen enkel verkiezingsprogramma, de effecten ervan waren niet onderzocht door een onafhankelijk planbureau en er was nooit een openbaar politiek debat over gevoerd. En dan kostte dit cadeau voor buitenlandse aandeelhouders ook nog 1,4 miljard euro. Niet eenmalig, maar elk jaar. Alleen CDA en VVD stonden echt achter het plan, D66 en ChristenUnie slikten het met tegenzin in ruil voor hoge klimaatambities.

Een half jaar later bleek het afschaffen van de dividendbelasting niet 1,4, maar 1,9 miljard euro te kosten. Nog meer ophef, nog meer verontwaardiging in de Tweede Kamer. Het kabinet hield voet bij stuk: deze maatregel is goed voor het vestigingsklimaat en het is heel belangrijk dat Nederland hoofdkantoren van grote multinationals huisvest en aantrekt.

Minder dividend

Steeds verwees het kabinet nadrukkelijk naar beleggers in het Verenigd Koninkrijk, een van de weinige landen in Europa dat geen dividendbelasting heeft. Britse beleggers zouden niet willen investeren in Nederlandse bedrijven, omdat ze dan 15 procent minder dividend krijgen uitgekeerd. Het kabinet noemde zelf bij de verdediging van het omstreden voorstel ook steeds de namen Unilever en Shell, twee multinationals met veel Britse aandeelhouders.

En nu blijken die Britse aandeelhouders hun Union Jack-gevoel te laten spreken. Ze willen niet dat Unilever Nederlands wordt en aandeelhouders maken uiteindelijk de dienst uit bij beursgenoteerde bedrijven. Niet Paul Polman of president-commissaris Marijn Dekkers. Polman heeft premier Rutte donderdag of vrijdagochtend vroeg ongetwijfeld persoonlijk op de hoogte gesteld van het door de bedrijfseigenaren afgedwongen besluit in Londen te blijven.

Onzeker

Zal het kabinet nu afzien van het voornemen de dividendbelasting af te schaffen? Dat is niet zeker, want het kabinet heeft steeds beweerd dat dit plan niet alleen is ingegeven door de belangen van Unilever en Shell, maar dat dit goed is voor alle grote bedrijven met buitenlandse investeerders. Als het kabinet het wetsvoorstel nu intrekt, is ineens klip en klaar dat dit maar een praatje voor de vaak was en dat het wel degelijk allemaal om Unilever te doen was. 

VVD en CDA kunnen er daarom niet meer zonder gezichtsverlies vanaf, hoewel de toch al zeer wankele onderbouwing van het wetsvoorstel nu nóg wankeler is geworden. De enige manier om op hun schreden terug te keren en toch het gezicht te redden is een Tweede Kamerlid of senator van de coalitie tegen laten stemmen wegens ‘onoverkomelijke gewetensbezwaren’. 

Ondanks alles

Het kabinet heeft in beide Kamers der Staten-Generaal immers maar één zetel meerderheid. Dit zou echter wel een doorzichtige truc zijn, en zou gezichtsverlies dus niet helemaal voorkomen. De kans is daarom aanzienlijk dat het kabinet de dividendbelasting ondanks alles gewoon afschaft.

Hoe dan ook is de U-bocht van Unilever een grote blamage voor het kabinet. De oppositie gaat nu helemaal los op het voorstel, dat al een jaar met pek en veren is besmeurd. PVV-leider Geert Wilders heeft het over een ‘afgang’ voor premier Rutte en eist – uiteraard – dat het plan nu wordt ingetrokken. 

GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver, die al een herinvoeringswet heeft klaarliggen voor het geval dat Rutte het plan toch doordrukt, twitterde dat nu echt het ‘aller-aller-allerlaatste’ argument voor afschaffing ook van tafel is. SP-leider Marijnissen reageert in dezelfde trant en PvdA-voorman Lodewijk Asscher eist een Kamerdebat ‘omdat nu echt alle smoezen op zijn’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden