Dossier: hoe onder- en bovenwereld met elkaar versmelten

De toestand is ernstiger dan we zouden willen denken

Criminelen infiltreren in gemeenteraden en delen de lakens uit in buurten of branches. Bestuurders kijken weg; een aantal zet zich schrap. Journalist Jan Tromp ondernam een speurtocht door de wereld van de ondermijning. Lees hier alle stukken terug die hij erover schreef.

Beeld Renate Beense

Brabantse burgemeesters over criminaliteit in hun gemeenten (+)

Intimidatie door criminelen: heel weinig burgemeesters durven erover te praten. Enkelen doen het toch, omdat ze de ondermijning van de rechtsstaat een halt willen toeroepen. 'Ik denk dat de ondermijning ver reikt. We hebben hier mensen in het dorp die rondrijden in vreselijk dikke auto's, arm vorstelijk buiten het raam. Ze willen maar één ding laten zien: wij zijn hier de baas, wij hebben het hier voor het zeggen', zegt Jan Boelhouwer, burgemeester van Gilze en Rijen.

Smokkel en drugs: de alternatieve economie van de tegendraadsheid (+)

Volkskundige Gerard Rooijakkers gelooft er niks van dat de autoriteit de welig tierende drugsscene in de provincie eronder zal krijgen. Want daarvoor is de Brabander te subversief, te dwars, te eigenzinnig. Brabanders knappen hun vuiltjes zelf wel op.

Agenten verlaten een locatie met garageboxen in Geleen, waar een drugslab werd ontdekt Beeld anp

Zware jongens niet verslaan, maar wegpesten (+)

Een drugsbaron in de cel krijgen duurt lang - en de straf is kort. Maar als je criminelen goed dwarszit, houden ze het in jouw gemeente voor gezien. Pak ze waar het pijn doet: in hun status, zeggen Caspar Hermans en René Nuijten van de Taskforce Brabant-Zeeland. 'We zien een aantal van die gasten rondlopen van wie ik denk: nu aanpakken, zo meteen is het te laat.'

Hoe de verkeerde lui in een gemeente de baas worden (+)

Een Brabantse burgemeester vertelt hoe de georganiseerde criminaliteit op lokaal niveau infiltreert in de politiek. Anoniem, uit angst. 'Ze komen bescheiden binnen in een fractie. Ze houden zich beschikbaar voor ondersteunend werk, zoeken uit wat leeft bij mensen in de buurten. Op den duur kunnen ze dan raadslid worden. Dan krijgen ze deeltaken, portefeuilles, dan beginnen ze mee te praten.'

'Je graaft een gat, flikkert een zak geld erin en klaar is Klara' (+)

Officier van justitie Greetje Bos zit veertien jaar in het vak. Eerst heeft ze zeven jaar moord- en doodslag gedaan in Rotterdam en daarna is ze als officier van justitie overgestapt op financiële transacties. Maar alles verbleekt bij wat ze onder ogen komt in Brabant, waar ze nu is gestationeerd. 'Ik ben geschrokken. Ik vind het hier in Brabant een soort sodom en gomorra, als ik het heel eerlijk moet zeggen. De diepte en de breedte van de vermenging tussen onder- en bovenwereld is in Brabant wel heel fors.'

Politie-invallen in Best en Eindhoven Beeld anp

Corin en zijn buurtgenoten bepalen zelf wat ze doen (+)

Met criminele activiteiten cultiveren Corin en zijn buurtgenoten in Tilburg een eigen levensstijl. Een strikte afbakening tussen onderwereld en bovenwereld is er niet. 'Bij ons in de buurt was het gewoon: daar is nog een zoldertje, de mensen die er wonen hebben geen geld. Ik kwam daar, ik zei: buurvrouw, tweeduizend in de maand. Nou, die mensen blij en ik had ook mijn geld. Onder elkaar een regeling in een volksbuurtje. Ik zie daar het kwaad niet van in.'

Hoe criminele bendes grip hebben op scholen in Nederland (+)

Schoolmeisjes worden geronseld voor prostitutie, jongeren ingezet als drugskoeriers: criminele bendes zijn actief op scholen. 'Laatst hadden we een schoolfeest. Een van onze bewakers kwam naar me toe, hij zei: 'Ik laat net een jongen binnen en die heeft een tiet met geld.' Het bleek dat de leerling bankbiljetten bij zich had in een grote rol, ongelofelijk was het, geld in een enorme bundel. Een joch van 15, 16 jaar.'

Beeld anp

Ja, het is echt zo erg (+)

De autoriteit in het land doet z'n best. Er worden megalaboratoria opgerold en ettelijke duizenden hennepplantjes in de knop gebroken. Er worden patsers aangepakt (grote auto, kleine tuin). Er worden drugspanden gesloten. Men doet wat moet. Het helpt. Misschien. Een beetje. Maar het lost niks op. Jan Tromp blikt terug op zijn onderzoek naar de ondermijning van bestuur in Noord-Brabant en concludeert: de toestand is ernstiger dan we zouden willen denken.

Begin vorig jaar publiceerde Jan Tromp samen met de Tilburgse hoogleraar bestuurskunde Pieter Tops het boek De achterkant van Nederland over de verstrengeling van onder- en bovenwereld. Tops en Tromp werken aan een vervolg op dit boek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.