Dossier datagraaien

Met zijn hack van de ov-chipkaart en andere scoops bewees hij de relevantie van ict-journalistiek.

Eerdere winnaars: 2006


Joris Luyendijk, correspondent Midden-Oosten voor NRC Handelsblad

2007


Ben Rogmans, hoofdredacteur van De Pers


2008


Bram Vermeulen, correspondent voor NRC Handelsblad en de NOS in Zuid-Afrika


2009


Antoinette Hertsenberg, presentator van tv-programma TROS Radar


2010


Robert Chesal (Wereldomroep) en Joep Dohmen (NRC), onthulling seksueel misbruik r.k. kerk


Brenno de Winter werd eerder dit jaar herkend in de trein tussen Den Haag en Amsterdam. Of hij net uit de Tweede Kamer kwam, wilde de man tegenover hem weten. De Winter keek zijn medepassagier wat verbaasd aan en zei: 'Eh, ja?' 'Ik heb op u gestemd', fluisterde de man.


Het krullende haar, de bril, het bescheiden postuur - de fysieke overeenkomst tussen onderzoeksjournalist De Winter en PVV-Kamerlid Dion Graus is inderdaad aanwezig. De Winter: 'Het liefst wil ik dan zeggen: hallooo, ik bén het niet. Maar ik zei: heel goed, we zijn ongelofelijk blij met uw stem, maar ik moet nu verder met mijn werk.'


Pijnlijker was de keer toen een fractiemedewerker van D66 hem tijdens een etentje de vraag stelde: bent u Dion Graus? De Winter: 'Nee, dat ben ik niet, zei ik. Ik wil geen perspolitie. Ik wil ict-politie.'


Vorige week werd Brenno De Winter (40), freelance journalist bij onder meer Webwereld en nu.nl, door het vakblad Villamedia uitgeroepen tot Journalist van het Jaar. In 2011 kwam hij onder meer in het nieuws door zijn hack van de ov-chipkaart, waarmee hij wilde aantonen hoe onveilig het systeem functioneerde, waarna chipproducent Trans Link Systems een proces tegen hem aanspande. Ook over de misstanden rond Diginotar, het bedrijf dat beveiligingscertificaten voor overheidswebsites leverde, publiceerde hij diverse scoops. Het juryrapport roemt zijn vasthoudendheid. 'Het Nederlandse systeem maakt die vasthoudendheid makkelijk', zegt De Winter. 'Ik werk bijvoorbeeld veel met de Wob (de Wet openbaarheid van bestuur, red.). Dat betekent dat je wordt gedwongen om soms maanden op documenten te wachten. Dan moet je wel geduldig zijn.'


Wordt u inmiddels al als uzelf herkend?

'Toen die strafzaak speelde, waren er ongelofelijk veel mensen die mij steunden, op straat werd ik overal aangesproken. Maar ondertussen was ik een doodongelukkig mens omdat ik mijn werk niet meer goed kon uitvoeren. Daarnaast kan ik in een rechtbank niet meer stil ergens achter in een hoekje zitten. Onlangs zaten er twee jongens van de parketpolitie naast me: kan je even m'n ov-chipkaart hacken? En ik bel regelmatig met de voorlichter van Binnenlandse Zaken. Die zegt tegenwoordig: o jee, moet ik al weghollen? Dat is wel een knipoog naar die nieuwe situatie.'


Wat is die nieuwe situatie?

'Tineke Huizinga, die als staatssecretaris verantwoordelijk was voor de invoering van de ov-chipkaart, kwam met alles weg omdat journalisten het toch niet konden weerleggen. Als een voetballer die iemand tackelt, stond ik daar met mijn beentje: ho, dat klopt niet helemaal. En ik weet waar ik het over heb. Toen kwam er een kentering: je komt niet meer zomaar weg met onzin.'


U komt oorspronkelijk uit de ict.

'Van kinds af aan ben ik altijd met computers bezig geweest. Mijn vader, Abraham, heeft bij een Zwitserse bank de tweede computer van Nederland geïnstalleerd. Daarna bij NRC, de ANWB, de Consumentenbond, een hele reeks organisaties. Hij was mijn held op dat gebied. Twee jaar geleden overleed hij aan alzheimer. Op het laatste moment kon hij geen webbrowser meer opstarten. Na zijn dood vond ik artikelen van hem waarin hij zich over dezelfde privacyzaken drukmaakte als ik nu.'


Heeft u dat vasthoudende van hem?

'Als 29 familieleden van je vader in de oorlog zijn vermoord, krijg je aangeleerd dat er zaken zijn waarvoor je heel erg moet waken. Daarom hecht ik zo aan democratische waarden en blijf ik mij verzetten tegen het uitkleden van waarborgen. Die zijn er niet voor niets. We zijn met vallen en opstaan wijs geworden, maar we leven in een tijd waarin mensen zich alleen door angst voor aanslagen laten leiden. Ik hoop dat meer mensen zich afvragen hoe effectief die maatregelen eigenlijk zijn.'


Waarom stopte u eigenlijk met ict?

'Met die vraag heb ik zelf veel geworsteld. Ik heb zeven jaar ongelooflijk goed verdiend als uurtje-factuurtje-consultant. Maar na 11 september ging ik mij afvragen wat ik anders moest doen in mijn leven. Je zag de Patriot Act opkomen - er kwamen meer en meer overheden die opeens graaien naar data, zonder te weten of het effectief is. Op dat moment was ik vooral met eentjes en nulletjes bezig. De persconferentie van de nieuwe Windows - hoe irrelevant kan het zijn?'


Heeft u ict-journalistiek uit het nerdhoekje gehaald?

'Een beetje wel. Ik heb vooral kunnen duiden waarom dit onderwerp maatschappelijk relevant is. Dat gebeurde nooit. Het bleef altijd hangen in termen als: technologie gaat heel snel en het beïnvloedt ons leven. Daarbij werd eigenlijk zelden een kritische vraag gesteld.'


De vorige winnaars van de Villamediaprijs, onder wie Joris Luyendijk en Antoinette Hertsenberg, werken voor klassiekere media. Maakt het u uit voor welk medium u werkt?

'Ja, wel degelijk. Ik heb een aantal maanden als onderzoeker voor Powned gewerkt. Daar leerde ik hoe je met beeld iets kan vertellen dat je met een geschreven stuk nooit bereikt. Ik zou dolgraag een programma maken. Onderzoeksjournalistiek moet juist niet in dat donkere hoekje in stilte gebeuren. De vraag is welke vorm dat zou krijgen, ook televisie speelt zich steeds meer online af, maar als ik à la Peter R. De Vries dossiers voor de camera kan leggen... ja, dat zou super zijn.'


Uw vasthoudendheid wordt omarmd door een website als GeenStijl. U bent daar een held.

'Het zijn natuurlijk jongens die het internet goed snappen, maar het zijn ook journalisten die heel opiniërend hun werk doen. Ik ben nogal gecharmeerd van die vorm van media. Dat kan De Groene zijn, maar net zo goed GeenStijl of Joop.nl. Ik ben ook altijd fan geweest van Andries Knevel. Als je maar duidelijk bent over hoe je in dossiers staat. De taak van de journalist is het voeren van publiek debat - dat mag best met een kleur.


'Ik heb een hekel aan de gedachte dat er iets zou bestaan als objectiviteit - en dat wordt op de hogescholen nog steeds geleerd. Dat is gewoon bullshit. We leven in een Nederlands referentiekader, in een bepaalde tijdsgeest, als ik mijn eigen artikelen van vijf jaar geleden teruglees denk ik soms: wat een bizar stuk. Maar op dat moment was dat wel de heersende opinie.'


Waarom passen uw stukken in deze tijdsgeest?

'We zitten in een crisis, er is meer aandacht voor het over de balk smijten van geld. We zitten tevens in een tijdperk waarin steeds meer mensen goed met internet omgaan, maar we hebben een establishment dat dit niet kan. Dat betekent dat de man in de straat inmiddels snapt waarom de IT bij de gemeente niet functioneert. Er is een sfeer ontstaan van handschoenen uit - houd nou maar eens op met onzin verkopen.'


Waar brandt u uw vingers niet aan?

'Het gaat überhaupt te ver om de wet te overtreden als het niet nodig is. De wet overtreed je als je geen keus hebt, als het journalistiek belang groot genoeg is, maar ik hou daar helemaal niet van. Ik ben over het algemeen best braaf. Toen ik werd vervolgd voor het hacken van de ov-chipkaart, moesten de rechercheurs tijdens het verhoor af en toe hun best doen om niet in de lach te schieten. Ik ben voor PowNews met een gehackte chip op reis gegaan, maar in het begin had ik in de trein naast de gehackte chipkaart altijd een geldig kaartje bij me. Toen de conducteur kwam controleren, werd ik zenuwachtig en gaf ik het echte kaartje.'


U solliciteerde voor de grap op de functie van chef beveiliging bij Trans Link Systems. Jammer dat ze u niet serieus namen?

'Ik ben nog gelukkig in de journalistiek en ambieer geen corporate functie - dat is niet heel erg Brenno. Tenzij je maatschappelijk heel grote dingen kan verbeteren of veranderen, dan zou ik het serieus overwegen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden