Dorpje Doel vreest de grondhonger van Antwerpse haven

Doel ligt ingeklemd tussen een kerncentrale en de haven van Antwerpen. Een harde kern inwoners laat zich niet 'wegpesten'. Wordt het een kunstenaarsdorp?...

Van onze correspondent Bart Dirks

Champagne en vuurwerk, midden op de dag op de linkeroever van de Schelde. Koning Albert opende woensdag het nieuwe Deurganckdok in de Antwerpse haven; 2500 meter lang en 450 meter breed. Een dag eerder is alvast een 280 meter lang Panamees-Chinees containerschip het dok ingevaren: zo valt er tijdens het feest al wat te laden en te lossen.

Het vuurwerk en de loskranen zijn te zien vanaf de rivierdijk bij het dorpje Doel, hemelsbreed amper enkele honderden meters verderop. Al wordt het zicht belemmerd: sleephopperzuigers pompen zand uit de Schelde en werpen een immense wal op.

In Doel, vlakbij de grens met Zeeuws-Vlaanderen, vloeit dan ook zeker geen champagne. De laatste bewoners knokken om het voortbestaan van hun polderdorp, dat aan de noordkant ook nog een kerncentrale met twee enorme koeltorens moet dulden.

'Maar de kerncentrale heeft tenminste geen grondhonger', zegt een stamgast in Taverne Doel 5. De uitbaters zijn zo'n beetje de laatste middenstanders. Bakker, slager en kruidenier zijn vertrokken; frituur 't Haveke is gesloten, hotel De Jagersrust staat op instorten.

De dreigende ondergang van Doel hangt slechts zijdelings samen met het nieuwe Deurganckdok. Want op termijn moet er nóg een nieuw dok komen. Dat Saeftinghedok staat in de blauwdrukken van de havenbaronnen dwars over Doel getekend.

En dat terwijl het toekomstige succes van het Deurganckdok nog moet blijken. Vanaf 2007 moeten er jaarlijks 6,5 miljoen containers worden verstouwd - goed voor drieduizend banen. En voor één vrachtwagen per seconde extra, wordt geschat. Het grootste raadsel is hoe die de linkeroever moeten verlaten: op de Antwerpse ring is er nu al geen doorkomen aan.

'Het Deurganckdok heeft ruim 600 miljoen euro gekost, het dubbele van de ramingen', zegt Jan Creve van het actiecomité Doel 2020, dat ijvert voor het behoud van het plaatsje. 'Maar met alle benodigde infrastructuur, bruggen, tunnels, spoorwegen, komen ze uit op drie miljard.'

Hoewel het Saeftinghedok nog ettelijke jaren op zich laat wachten en er wellicht nooit komt, werpt het plan zijn schaduw ver vooruit. Ruim de helft van de Doelenaars is al vertrokken. Van de ongeveer 380 huizen staan er 120 leeg - bijna een op de drie.

Die woningen zouden tijdelijk toch worden verhuurd aan nieuwkomers, maar daarvan komt weinig terecht. De leegstand trekt inbrekers aan: wastafels, hele badkuipen en waardevolle ornamenten verdwijnen.

Doel lijkt op een spookstadje. Rolluiken zijn omlaag, brievenbussen dichtgeplakt en in achtertuinen groeien gras en struiken uit tot jungles. Alleen kleurige petunia's die in manden aan de lantaarnpalen hangen, fleuren de desolate straatjes op.

'Dat is het enige dat de gemeente Beveren nog voor ons doet', klaagt Marina Apers, die als schoonmaakster/

keukenhulp bij de kerncentrale werkt. 'Terwijl officieel is vastgelegd dat de leefbaarheid van ons dorp in elk geval tot 2007 is gegarandeerd. Maar iedereen wordt hier weggepest.'

Wie voor 1 januari 2004 zijn huis liet opkopen, kreeg een extra premie. Tussen 'blijvers' en 'vertrekkers' liepen de emoties hoog op. En ook tussen de bewoners, natuurorganisaties en boeren werd een wig gedreven. Ze trokken eerst samen op, maar toen de natuurbeschermers de garantie kregen dat natuurcompensatie zou plaatsvinden op de akkers, viel ook dat front kibbelend uiteen.

Marina Apers is vastbesloten te blijven. Als kind werden haar ouders onteigend in de polders van Kallo, ook al voor de haven. 'Van dat onteigende gebied ligt nog steeds driekwart braak.'

Ze voelt zich opnieuw bedrogen. Toen ze in 1991 met haar man een huis wilde kopen in Doel, werden ze op het gemeentehuis van Beveren gerustgesteld: nee, Doel liep absoluut geen risico te moeten verdwijnen. Ze knapten 'een ruïne' op tot een prachtig huisje, het laatste van de bebouwde kom richting kerncentrale. Nu hangen en staan er spandoeken en borden voor het huis: 'Onteigeningswet is corrupt' en 'Deurgangsdock = Agusta', verwijzend naar het omkoopschandaal dat de Vlaamse socialist Willy Claes de kop kostte als NAVOtopman.

Toch hebben de volhouders ook bondgenoten. 'Eresenator' Paul Staes wil Doel tot kunstenaarsdorp omvormen. 'De leegstaande huizen kunnen goedkope ateliers worden voor jonge kunstenaars. Doel roept artistieke inspiratie op.' Het behoud van Doel, 'het laatste polderdorp aan de oevers van de Schelde', is volgens Staes óók in het belang van de haven zelf. 'Doel is geen blok aan het been, maar een troefkaart, de parel aan de kroon', meent hij.

Wordt Doel geen kunstenaarsdorp, dan komt de redding misschien wel van folkbands. Raf Guetens uit Antwerpen is initiatiefnemer van 'Duimen voor Doel', een festival op 29, 30 en 31 juli. Een 'dorp dat wordt platgewalst door het kapitalisme' heeft volgens Guetens de sympathie van folkmuzikanten.

Of Doel blijft, is een open vraag. 'Ik volg het dossier sinds 1965 en zo lang ik leef blijft Doel bestaan', belooft eresenator Ferdinand De Bondt. Maar zelfs bij zijn partijgenoten van de christen-democratische CD & V vindt hij geen weerklank. 'Het is: mondje dicht, Doel bestaat niet meer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden