'Dorpen in mijn geboorteregio hebben Al Shabaab al verdreven'

Hassan Shire Sheikh..

DEN HAAG Het lijkt paradoxaal, maar terwijl in Somalië het geweld van de extremistische militie Al Shabaab met de dag bloediger wordt, gloort aan de horizon een stabiele toekomst voor het land. Dat is althans de overtuiging van de Somalische mensenrechtenveteraan Hassan Shire Sheikh (45).

‘In Midden-Somalië, mijn geboortestreek, hebben bewoners voor het eerst in decennia de wapens opgenomen. Daarop hebben ze Al Shabaab verjaagd uit Mudug, Galguduud en Hiiraan’, vertelt hij in een Haags hotel, vlak voor een ontvangst op het ministerie van Buitenlandse Zaken. ‘De Somaliërs daar zijn soefisten. Ze eren hun heiligen, wier graven ze jaarlijks bezoeken. Al Shabaab ziet dat als afgoderij en vernietigde de tombes.’

‘Al Shabaab komt ook de dochters van dorpelingen opeisen. De buitenlandse strijders, die de dienst uitmaken bij Al Shabaab, zijn zonder vrouw naar Somalië gekomen en moeten van hun geloof kinderen maken. Hun ideologie is eerder fascistisch dan religieus: ze vallen zelfs moskeeën binnen, om moorden te plegen. De bevolking heeft daar genoeg van en komt nu in opstand; dat is de strekking van de sms’es en telefoontjes die ik dagelijks krijg.’

Sheikh leidde in de jaren negentig het Ismail Juma’le Mensenrechtencentrum in Mogadishu, maar zag zich in 2001 genoodzaakt naar Oeganda te vluchten. Daar stichtte hij DefendDefenders, een organisatie voor mensenrechtenactivisten in Oost-Afrika. In die hoedanigheid toert hij langs Europese hoofdsteden in de week nadat Al Shabaab een zelfmoordaanslag had gepleegd op de basis in Mogadishu van Afrikaanse vredestroepen, waarbij 17 blauwhelmen omkwamen. Zijn boodschap: Al Shabaab is te verslaan.

Wat moet daarvoor gebeuren?

‘De belangrijkste stap is dat Mogadishu wordt gestabiliseerd. Als je daar vrede hebt, heb je 80 procent van alle problemen van Somalië opgelost. Stabilisatie is mogelijk, met meer troepen van de Afrikaanse Unie, een robuust mandaat en financiële en logistieke steun van het Westen. Nu al verdedigen de blauwhelmen een gebied van 3, 4 kilometer in omtrek rond het presidentiële paleis. De laatste maanden is geen vijandelijke militie daar voorbij gekomen.’

Al Shabaab kon vorige week donderdag anders zonder moeite de basis aanvallen.

‘De AU-basis ligt in de haven, buiten de beveiligde zone. Het gaat er nu om zo’n veilige zone groter te maken, met een goede bewaking aan de randen. Dan kunnen meer ambassades zich er vestigen. Dat wekt vertrouwen bij de bevolking.’

‘Natuurlijk is het zorgelijk dat Al Shabaab-strijders in wagens met een VN-logo de basis op reden. Het laat zien dat ze nergens voor terugdeinzen. En dat de aanslag plaats had op de dag dat de vertrekkend ondercommandant zijn opvolger aan de troepen had voorgesteld (de eerste, majoor-generaal Juvenal Niyoyungguruza uit Burundi kwam om bij de aanslag) toont dat Al Shabaab over goede inlichtingen beschikt.

‘Maar de landen die troepen beschikbaar stellen, hebben zich niet laten afschrikken. Rwanda heeft na de aanslag gezegd nog steeds soldaten te willen sturen, als de internationale gemeenschap dit financiert. Ik hoop dat de ministers van Buitenlandse Zaken van de EU, als ze in november bijeenkomen, hiertoe besluiten. Ik ben optimistisch daarover, ik merk dat het gevoel van urgentie in Europa groeit.’

Al Shabaab nam zondag nog de grensplaats Yeed in, bij Ethiopië. Daarbij vielen 14 doden. De beweging lijkt juist sterk.’

‘Yeed is piepklein, twee pick-up trucks met strijders volstaan om het in te nemen. Straks geven ze het weer op. Al Shabaab opereert altijd zo. Zij hebben tussen de twee- en vijfduizend strijders – het werkelijke aantal is moeilijk te schatten – en ze verplaatsen zich steeds, in moderne pick-uptrucks, die per satelliettelefoon met elkaar in verbinding staan. Ze hebben veel geld, afkomstig van rijke individuen uit, laat ik zeggen, landen in het Midden-Oosten. Zij verspreiden het wahabisme, dat botst met de islam zoals de meeste Somaliërs dat belijden.’

Toch vechten veel Somaliërs met de groepering mee.

‘Al Shabaab biedt een basissalaris van 150 dollar per maand en 10 dollar per dag vechten. Dat is veel geld, wat velen trekt. Maar ze vechten niet uit overtuiging.’

Heeft de interim-regering van president Sheikh Sharif Ahmed nog genoeg gezag bij de bevolking?

‘Hij is mijn president niet, maar hij is een man van vrede die met iedereen wil praten en wellicht, ooit verkiezingen kan voorbereiden. De bevolking ziet dat. Onder de interim-regering heeft ze ook alles gekregen wat ze wil: de Ethiopische troepen zijn vertrokken en de sharia is ingevoerd, in veel mildere vorm dan Al Shabaab voorstaat. De steun voor de interim-regering onder Somaliërs is groter dan ooit.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden