Dorian Gray getuigt van goede smaak

Het portret van Dorian Gray, van Oscar Wilde door Carrousel. Regie Matin van Veldhuizen. In theater Carrousel Amsterdam t/m 21 januari....

HEIN JANSSEN

'Aan het lijden kunnen we ontkomen door toeschouwer te worden van ons eigen leven'. Zegt Dorian Gray, de titelheld uit Oscar Wilde's roman The Picture of Dorian Gray. Hij heeft voor die toeschouwersrol een even orginele als destructieve oplossing bedacht: Dorian Gray laat een portret van zichzelf schilderen en wenst dat dat portret steeds ouder wordt, terwijl hij eeuwig jong en mooi zal blijven. Zijn wens wordt vervuld - het portret wordt als het ware opgezadeld met de smetten van de tijd en Dorian zelf zweeft als een engel die de druiven tegen zijn gehemelte plet door het aardse slijk.

Oscar Wilde schreef met The Picture of Dorian Gray een boosaardig sprookje over de goede en slechte kant in de mens, over Kunst & Schoonheid en vooral over onsterfelijkheid en de onbereikbaarheid daarvan. Dorian Gray zit met één kant vast aan Faust, en met een andere kant aan de romantiek waarin jongelingen beschutting zoeken in de schaduw van koele seringen.

Bij theatergroep Carrousel dook regisseur Matin van Veldhuizen met haar acteurs Cas Enklaar en Erik de Visser het boek in en samen struinden ze door de pagina's vol wise-cracks, zoete gedachten, slopende confrontaties en Victoriaanse mystiek. De dialogen werden eruit gehaald, de beschrijvende passages omgezet in visueel theater en aldus ontstond een voorstelling die een van de beste is die Van Veldhuizen de laatste tijd gemaakt heeft. Na het grote succes van Affaire B. naar de boeken van Anna Blaman - alweer heel wat jaren geleden - is het haar eindelijk weer gelukt een literaire voorstelling van formaat te maken.

Ze is daarbij flink geholpen door Enklaar en De Visser die ieder vanuit hun eigen fascinatie voor Oscar Wilde hun acteertalent gretig hebben ingezet. Tussen de oudere en de jonge acteur is een intimiteit ontstaan van waaruit ze tot een nogal persoonlijk statement over niet alleen Dorian Gray maar ook over hun eigen acteren komen.

Enklaar citeert haast wellustig uit zijn rijke acteursverleden waarin hij in jurken, nette pakken, slobberbroeken en ook vaak in zijn blote kont stond. Erik de Visser, bij wie het goud nog glinsterend in zijn haren glanst, heeft dat verleden nauwelijks - dat is nu eenmaal de zegening van de jeugd. Hij zet een krans van rode anjers op zijn hoofd en is dan Romeo en even later ligt hij in zijn blootje op de divan en prikt Enklaar hem een geknakte anjer tussen zijn billen. De jongeling is dan al een eind op weg de verrotting van het leven toe te laten.

De rollen van de goedmoedige schilder Basil Hallward en van de zalig decandente Lord Henry Wotton worden gespeeld door Enklaar, die moeiteloos van de een in de ander schuift. Erik de Visser is de gedroomde Dorian Gray, die door alle poses heen af en toe zelfs echte emotie laat zien en even uit zijn dak mag gaan in een aanstekelijk dansje op muziek van Björk.

Er kleeft slechts één bezwaar aan deze mooi-gekunstelde, van goede smaak getuigende en zeer onderhoudende voorstelling: hij mist het satanische van Dorian Gray. Die bloedmooie jongeling is namelijk ook een duivel die dood en verderf zaait, en daarvan bleef weinig over in deze versie die toch vooral komisch en romantisch is.

En op één moment ook aangrijpend, als Cas Enklaar uit zijn vele rollen stapt, een petje opzet dat oudere nichten doorgaans plegen te dragen als ze naar stoere kroegen gaan en vervolgens een paar jeugdfoto's naast zijn gezicht-van-nu houdt. Toen glad en mooi en veel haar, nu getekend, weinig haar en ja, hoe noem je dat, een soort gerijpte schoonheid, een ervarings-gezicht. Dat moment is mooi en ontluisterend, en zeer theatraal.

Bij het verlaten van de zaal klinkt Dusty Springfield 'Yesterday when I was young'. Het enige dat je dan nog kunt doen is de woorden van Lord Henry Wotton onderstrepen: 'Ik zou er alles voor over hebben om mijn jeugd terug te krijgen, behalve gymnastiek-oefeningen, vroeg opstaan en een deugdzaam leven leiden.'

Hein Janssen

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden