'Doping is corruptie, dat mogen we niet accepteren'

Spanje is veranderd, volgens het hoofd van het antidopingbureau. De sportbonden voeren er de controles niet langer uit. Een politieagent jaagt nu op dopingnetwerken.

Of ze ging? Natuurlijk ging ze. Ana Muñoz Merino was eind 2011 niet voor niets aangesteld als directeur van het Spaanse antidopingbureau. Soms kreeg ze een uitnodiging, soms meldde ze zichzelf aan voor de conferenties over verboden middelen in de sport.

In de zaal begon steeds het grote lippenbijten. De Spaanse overheid doet niets aan doping; alle Spaanse sportsuccessen zijn te danken aan doping; Spaanse sportartsen zijn dopingartsen. Spanje is een dopingparadijs. En Ana Muñoz (49) daar maar zitten.

Zij, een trotse juriste met aanzien in eigen land - universitair hoofddocent, rechter - kon niet anders dan alle kritiek accepteren. Was het immers niet Spanje waar dopingartsen als Eufemiano Fuentes hun goddelijke gang waren gegaan? Waar Lance Armstrong en co in alle rust dope konden gebruiken? Muñoz wilde de laatste zijn om dat te ontkennen.

Maar de Vuelta, die vandaag begint, vindt volgens haar plaats in een ander Spanje dan dat van Fuentes en Armstrong. De arts werd eind april veroordeeld, het Spaanse congres nam half juli de nieuwe sport- en dopingwet aan. In een telefoongesprek van dik twee uur verdedigt Muñoz vol vuur de onder haar genomen stappen.

Spanje is dus veranderd. Krijgen we dan een schone Vuelta te zien?

'Ik kan niet zeggen of het wielrennen nu schoon is of niet. Het is wel veranderd. De controles zijn verbeterd, de antidopingbureaus wisselen beter informatie uit en de politie is constant betrokken bij wat wij doen.'

Toch zei een onderzoeker van het Amerikaanse antidopingbureau Usada dit voorjaar nog dat sporters in Spanje gemakkelijk wegkwamen met doping.

'En hij had groot gelijk! In Spanje was doping geen delict en sporters woonden op plekken waar het moeilijk controleren was. Bovendien voerden de sportbonden de dopingcontroles uit, terwijl ze ook probeerden de beste sporters te hebben. Dat maakt het moeilijk onafhankelijk te zijn in de strijd tegen doping.'

Om die reden was de goedkeuring van de nieuwe sport- en dopingwet deze zomer de belangrijkste gebeurtenis sinds het aantreden van Muñoz. Vanaf nu voert haar antidopingbureau Aepsad alle controles uit, zonder tussenkomst van bonden. Het betekent niet minder dan een aardverschuiving.

Als het gaat over doping, beklagen wielrenners zich erover dat andere sporten buiten schot blijven. Fuentes zou ook andere sporters geholpen hebben, maar die blijven vooralsnog buiten schot.

'Laat ze me vertellen welke en ik begin vandaag nog een onderzoek. Fuentes heeft eens gezegd dat hij ook in het voetbal heeft gewerkt en meteen denkt iedereen dat het hele voetbal klant was. Ik denk niet dat er alleen wielrenners bij Fuentes kwamen, maar ik wantrouw zijn woorden. Hij heeft altijd gezegd wat hem op dat moment uitkwam.'

Is Spanje zelfkritisch genoeg om tegen doping te strijden?

'Ik ben het in elk geval. Ik heb vaak gezegd dat wij de dingen niet goed hebben gedaan. Men is zich ervan bewust geworden dat ik vasthoudend ben.'

Toch zijn er weinig grote namen gepakt in Spanje. Ex-atlete Marta Dominguez was klant van Fuentes, er loopt een onderzoek tegen haar van de internationale atletiekfederatie en ze is nota bene senator voor de regeringspartij.

'Zolang er geen bewijzen zijn tegen Marta Dominguez, mag ik niets doen. Ik ga de wet niet overtreden. Dan zou ik zijn zoals zij, de bedriegers.'

Het voetbal is in elk geval niet langer heilig. Er loopt een onderzoek tegen Real Sociedad dat bij Fuentes illegale, prestatiebevorderende producten zou hebben gekocht. 'Voorlopig is er alleen geen bewijs. Uit de papieren die ik heb gezien, kunnen we niet afleiden dat er sprake is geweest van groeihormonen. Die zijn verboden, maar de e-mails die we hebben, gaan over 'groeifactor'. Dat is niet hetzelfde.'

Onder de nieuwe dopingwet moeten alle voetballers 24 uur per dag beschikbaar zijn voor verrassingscontroles. Voor veel sporters is dat al jaren normaal, voor de voetballers niet. Daarom hield Muñoz eind juli een presentatie bij Barcelona, met Lionel Messi op de eerste rij. Muñoz: 'Het voetbal is geen uitzondering, en zo hebben we dat ook gezegd.'

Rondom de WK zwemmen in Barcelona merkte ook die sport dat het Muñoz serieus is. Er werd een 'antidoping-commandocentrum' ingericht waar haar bureau samenwerkte met de Guardia Civil, douane en lokale autoriteiten. Daardoor was het mogelijk de bagage van alle zwemmers bij aankomst te controleren op verboden producten. Ook in hun hotels werden ze in de gaten gehouden: wie ze ontvingen, wat voor pakketjes ze kregen.

Volgens Muñoz zijn tijdens de WK-operatie 164 informatieverzoeken ingediend bij Interpol, ruim 2.000 auto's doorzocht en 700 verdachte pakketjes onderzocht. Indrukwekkende cijfers, maar ze wil niet zeggen of het ook iets heeft opgeleverd. 'Dat is vertrouwelijke informatie.'

In Barcelona werd voor het eerst de hand zichtbaar van Enrique Gómez Bastida. Als agent van de Guardia Civil begon hij in 2006 het onderzoek dat uitmondde in Operación Puerto. Sinds het voorjaar is hij verantwoordelijk voor de onderzoeksafdeling van de antidopingautoriteit.

Muñoz bood hem die baan aan omdat hij veel ervaring had met operaties tegen smokkelaars van verboden middelen. 'Ik vond zijn manier van werken interessant. En hij heeft buitengewoon veel kennis van zaken.'

Gómez zei onlangs dat ziekenhuizen hem moeten bellen als er patiënten worden opgenomen met orgaanuitval, want dat kan duiden op illegale bloedtransfusies. Hoe zit dat met de privacy? Is alles geoorloofd in de jacht op doping?

'Doping is ook een gezondheidsprobleem. We willen de levens beschermen van hen die sporten. Als iemand in een wedstrijd sterft aan een hartinfarct, moet iemand zich zorgen maken of hij inderdaad een infarct heeft gehad, of vol zat met anabolen.'

Zou een agent als Gómez niet meer kunnen bijdragen aan de Spaanse maatschappij dan op gedopeerde sporters te jagen?

'Als iemand z'n werk goed doet, maakt het niet uit waar hij dat doet. Doping is relatief belangrijk, een voorbeeld van corruptie. We mogen dat niet accepteren.'

Spanje heeft een nieuwe sport- en dopingwet, u beschikt over een agent en uw bureau voert alle controles uit. Ontbreekt er iets?

'Het vertrouwen van anderen dat de dingen hier zijn veranderd.'

'

Meeste ex-klanten van Spaanse dopingarts Fuentes zijn bekend'

Er ontbreken niet veel namen op de lijst met ex-klanten van dopingarts Eufemiano Fuentes. Dat zegt Ana Muñoz, directeur van het Spaanse antidopingbureau. 'Ik baseer dat op basis van documenten en de verklaringen in het proces.'

Fuentes werd eind april tot een jaar celstraf veroordeeld, waarmee Operación Puerto tot een einde kwam. De rechter gelastte tevens de vernietiging van al het bewijsmateriaal. Het leidde tot verontwaardigde reacties, omdat zo de identificatie van al zijn klanten onmogelijk gemaakt zou worden.

Dat is precies wat de rechter beoogde met het vonnis: ze vindt dat het bewijsmateriaal vergaard voor een strafzaak niet gebruikt mag worden voor een zogenoemd 'administratieve' overtreding. Fuentes stond terecht wegens het in gevaar brengen van de gezondheid van zijn cliënten. Dat is een delict. Doping was ten tijde van Operación Puerto slechts een overtreding van de sportspelregels.

Via een hoger beroep hoopt Muñoz alsnog toegang te krijgen tot de 211 bloedzakken die in 2006 bij Fuentes in beslag werden genomen. Mocht dat gebeuren, dan verwacht ze middels dna-analyses vooral meer wielrenners en enkele atleten te identificeren. 'Uit de documentatie heb ik niet kunnen afleiden dat er andere sporters bij betrokken zijn geweest. Maar dat is pas zeker als ik toegang heb tot alle bewijsmateriaal.' Volgens de krant El País zijn de 211 bloedzakken afkomstig van 35 sporters. Een kleine twintig daarvan zijn nog niet geïdentificeerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden