overzicht doping in het schaatsen

Doping in het schaatsen: een overzicht van de affaires en aantijgingen

Het mysterie van het verdwenen koffertje met urinestalen van Nederlandse schaatssters is niet het eerste geval waarin doping en de schaatssport met elkaar in verband worden gebracht. Een chronologisch overzicht van dopingaffaires in het schaatsen.

Ernst Beets, op een foto uit 1968. Beeld ANP

1967: De eerste, Ernst Beets

Schaatser Ernst Beets heeft in de 1967 de bedenkelijke primeur: hij wordt als eerste Nederlandse schaatser positief bevonden. Bij het NK allround zijn volgens de KNSB ‘aantoonbaar verboden stoffen’ aangetroffen in zijn urine. Beets is zich van geen kwaad bewust en geeft de schuld aan de Otrivin-neusdruppels die hem zijn aangeraden door KNSB-dokter Lap . En anders heeft iemand iets in zijn koffie of het brood hebben gestopt dat de rijders op de Jaap Edenbaan kregen voorgezet. Tot opluchting van Beets gaat hij vrijuit: een contra-expertise, gedaan in Parijs, valt negatief uit.

Het mysterie van het dopingkoffertje ontrafeld

Twee topschaatssters verbazen iedereen met hun prestaties. De volgende dag zijn de urinemonsters van Yvonne van Gennip en Ria Visser verdwenen. Waar was het koffertje waar ze in werden bewaard? 33 jaar lang wilde niemand er over praten. Tot nu.

Nicolai Goeljajev viert zijn wereldkampioenschap in 1987 in Thialf, Heerenveen. Beeld ANP

1988: het schandaal rond Goeljajev en Krosby

Januari 1988: in Innsbruck drukt Europees en wereldkampioen schaatsen Nikolai Goeljajev een pakketje in handen van de Noorse concurrent Bjørn Nyland. Het is een cadeautje voor zijn goede vriend Stein Krosby, krijgt Nyland te horen. Nyland vertrouwt het niet en maakt de plastic zak op zijn hotelkamer open. De inhoud: 750 pillen methandrostenolon, anabole steroïden van Sovjetmakelij. Het gebruik van anabole steroïden is verboden voor sporters, sinds 1976 staan ze op de dopinglijst van het Internationaal Olympisch Comité (IOC). Nyland slaat alarm bij zijn bondscoach Kristiansen, die haalt Krosby over tot een bekentenis. De Noor wordt geschorst, de Sovjetploeg schuift de schuld in de schoenen van de eigen teamarts. Mede daardoor ontspringt Goeljajev de dans en kan hij meedoen aan de Olympische Spelen van Calgary. Daar behaalt hij het goud op de 1.000 meter.

Jos Pronk (rechts) tijdens het NK Marathonschaatsen in 1987. Ook bij die editie werd Pronk derde, na Dick Maarssen (midden) en Lex Cazemier, die tweede werd. Beeld ANP

1989: Jos Pronk: wel positief, toch vrijuit

Ook de volgende prominente schaatser die positief op doping test, gaat vrijuit. Vier maanden lang verkeert marathonrijder Jos Pronk in onzekerheid nadat bij het NK in februari 1989 – waar hij verrassend derde wordt – efedrine in zijn urine is aangetroffen. De 40-jarige veteraan houdt vol dat gorgelen met hoestdrank de boosdoener is, maar de KNSB schorst hem voor vijftien maanden. Niet een contra-expertise pleit hem vrij, maar een procedurefout. De beroepscommissie van de KNSB oordeelt dat het KNSB-bestuur niet in zijn recht stond door Pronk te straffen – dat had het aan de tuchtcommissie moeten overlaten.

1992: De dopingdokter zorgt voor ophef

Is het een slip of the tongue? Of probeert huisarts Michel Karsten ordinair reclame voor zichzelf te maken als hij in het tv-programma Berg vertelt over de schaatser die hij bij de Spelen van Albertville (1992) ziet rijden en die hem in de praktijk bezoekt voor het verboden gebruik van anabolen? De schaatswereld reageert woedend: rijders, coaches en collega-artsen eisen tekst en uitleg van Karsten. De Haarlemse arts zwijgt als het graf, maar wil wel kwijt dat de ene schaatser (m/v) die hij in Albertville bezig zag, niet de enige schaatser is die hij over de vloer krijgt om zich te laten voorlichten over het gebruik van anabolen.

Marianne Timmert spreekt met haar coach Egbert van 't Oever in 2000 tijdens de wereldkampioenschappen in Nagano. Beeld AFP

2000: Overvallen door hoog hematocriet

Paniek in het Nederlandse schaatskamp: kort voor het WK afstanden in Nagano in 2000 wordt bij Marianne Timmer een te hoog hematocriet vastgesteld. Na het wielrennen worden ook schaatsers aan bloedcontroles onderworpen en bij het WK leidt dat meteen tot onrust. Van twaalf schaatsers, mannen en vrouwen, valt het hematocriet te hoog uit. Dat van tweevoudig olympisch kampioene Timmer is 47.4, viertiende boven de toegestane norm. Zoals de procedure voorschrijft, wordt ze een dag later nog eens geprikt: nu zijn haar bloedwaarden in orde. Timmer is een ‘anti-pillenmeisje’, zegt coach Egbert van ’t Oever – toch vertrouwt niet iedereen de gang van zaken. Het jaar ervoor kwam bij controles door haar ploeg Sanex haar hematocriet niet hoger uit dan 41 punten. Ook worden er vraagtekens gezet bij de aanpak van de ISU: de schaatsbond kondigt de bloedcontroles, anders dan in het wielrennen, de dag tevoren aan. Daardoor hebben schaatsers, bijvoorbeeld door het toevoegen van fysiologisch zout, genoeg tijd om hun hematocriet te doen zakken. Schaatsartsen merken op hun beurt op dat de testapparatuur van de ISU niet geijkt en verkeerd bediend zou zijn.

2009: Een junior loopt tegen de lamp

Wesley Lommers is nog maar 15 jaar en C-junior als bij een controle nandrolon in zijn urine is aangetroffen. De zaak krijgt dramatische proporties als ook zijn jongere zusje, eveneens schaatsster, erbij wordt betrokken: zij moet haar verblijfplaatsen aan de dopingcontroleurs doorgeven. De tuchtcommissie van de KNSB schorst Lommers wordt voor een jaar, maar de beroepscommissie van dezelfde bond spreekt hem vrij: de KNSB zou hem inzage hebben geweigerd in documenten over de werkwijze van het lab in België dat zijn urine onderzoekt. Met de Dopingautoriteit gaat de KNSB succesvol in beroep: het internationale sporttribunaal CAS bepaalt dat de schorsing van Lommers gerechtvaardigd was. In 2011 vragen Lommers en zijn zusje sportasiel aan om voortaan voor Luxemburg te schaatsen en skeeleren.

Claudia Pechstein na de 1500 meter in Thialf in 2009. Beeld Klaas Jan van der Weij

2009: Alleen maar verliezers in zaak-Pechstein

Op 2 oktober 2018 beslist het Europese Hof voor de Rechten van de Mens dat het internationale sporttribunaal op zijn beurt onafhankelijk en onpartijdig had geopereerd in de dopingzaak van schaatsster Claudia Pechstein, die in 2009 aan het licht kwam. Ook na negen jaar procederen weigert de 46-jarige Duitse veteraan het erbij te laten zitten: haar schommelende bloedwaarden, zoals gemeten in 2009, zijn volgens haar erfelijk bepaald. De zaak-Pechstein kent alleen verliezers: de hoofdpersoon zelf, die voor twee jaar werd geschorst, de trits deskundigen die voor de zaak worden opgetrommeld, en de ISU die zichzelf verdacht maakt door ondanks de overtuiging van het eigen gelijk, de zaak te willen schikken.

2016: Thom van Beek: streep door profcontract

Hij is al in gesprek met het grote Lotto-Jumbo, waar hij als trainingsmaat van Sven Kramer aan de slag zal gaan. Maar op maart 2016 komt naar buiten dat marathonschaatser Thom van Beek positief heeft getest op epo. Bij zijn ploeg Van Werven zijn ze met stomheid geslagen: ‘Hoe kun je zoiets verwachten? Het gaat om marathonschaatsen! Twee rondjes om de kerk, dat is het’, reageert ploegleider Roy Boeve nadat het nieuws bekend is geworden. Aanvankelijk gaat bij Van Beek nog de vlag uit: vanwege procedurele fouten spreekt de tuchtcommissie van de schaatsbond hem vrij. Maar de KNSB en de Dopingautoriteit houden voet bij stuk: ‘Deze zaak is keihard’, zegt directeur Herman Ram van de Dopingautoriteit – kunstmatige epo komt niet vanzelf in het lichaam terecht. De beroepscommissie van de KNSB stelt ze in het gelijk en schorst Van Beek voor vier jaar.

Pavel Koelizjnikov in Heerenveen in 2015. Beeld Klaas Jan van der Weij

2016: Russisch dopingschandaal treft ook schaatsers

Tennisster Maria Sjarapova maakt in maart 2016 bekend dat ze positief is bevonden op het middel meldonium, een in Letland gefabriceerd hartmiddel dat het lichaam onder meer in staat stelt om bij grote inspanning meer zuurstof naar de spieren te transporteren. Het wereldantidopingbureau Wada wist dankzij steekproeven al dat topsporters het middel slikten en als het in januari 2016 op de dopinglijst komt te staan, vallen vooral Russische sporters als dominostenen om. Behalve Sjarapova sneuvelen shorttrackkampioen Elistratov en schaatser Pavel Koelizjnikov, dan al twee jaar ongenaakbaar op de sprint. Vooral het Nederlandse schaatskamp, kort daarvoor nog zo lyrisch over zijn techniek, hakt flink op de dopingzondaar in. Omdat het Wada alsnog oordeelt dat meldonium langer in het lichaam kan blijven dan aanvankelijk was gedacht, lijkt Koelizjnikov vrijuit te gaan. Maar het schandaal over het Russische staatsdopingsysteem kost hem de Spelen van 2018. Daar zijn alleen Russen welkom met een brandschoon blazoen. Koelizjnikov is als junior al eens twee jaar geschorst wegens dopinggebruik en is niet welkom. Datzelfde geldt voor landgenoot Denis Joeskov. De drievoudig wereldkampioen op de 1.500 meter, was al eens gestraft voor marihuanagebruik.

Doping in het schaatsen

Eindelijk is er een ontknoping in een dopingmysterie dat al ruim dertig jaar boven de Nederlandse schaatssport hangt. Hoe onze journalisten tot die ontdekking kwamen, een overzicht van eerdere dopingaffaires in het schaatsen en waarom een gebeurtenis van ruim dertig jaar geleden ook nu nog relevant is, daarover leest, ziet en hoort u hier meer.

Video: Hoe urinestalen Yvonne van Gennip en Ria Visser verdwenen

Na een anonieme tip en maandenlang graafwerk kwamen er verrassende bevindingen uit het onderzoek naar doping in de schaatssport rollen. U hoort erover in deze aflevering van onze podcast Het Volkskrantgeluid

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden