'Doortobben achter je bureau niet slim'

In de crisis hebben meer werknemers last van stress. Maar je ziek melden? Voor je het weet, kost het je je baan. Toch kan dat weleens de verkeerde benadering zijn. Tekst

Om duidelijk te maken hoe slecht hij eraan toe was, schetst Roel Hogerwerf (42) een scène tijdens de laatste wintersportvakantie met het gezin. Hogerwerf: 'Bij aankomst in het skidorp doe ik altijd boodschappen voor een klein overlevingspakket. Ik deed er anderhalf uur over, ik kon niet beslissen.'


Hogerwerf, partner bij een accountantskantoor, praat als herstellende burn-outpatiënt. Binnenkort mag hij weer 40 uur werken en wil hij ouderwets gaan 'knallen'. Maar daar was wel een opname in het Limburgse U-center voor nodig, waar mensen met een burn-out of kampend met ernstige verslavingsproblematiek, ver weg van hun woon- en werkomgeving, een intensief programma volgen.


Hogerwerf: 'Het ging twee jaar geleden al niet meer, maar ik ging toch door. Ik had een mooi huis, grote auto, alles voor elkaar, maar ik was niet gelukkig. Ik baalde dat ik mijn oude resultaten niet haalde en ging steeds harder werken, maar het lukte niet. Dat lag deels aan mezelf, maar anderzijds was de economische omgeving dusdanig veranderd dat, hoe hard je ook werkt, het niet helpt. Dan besef ik nu.'


De economische crisis bezorgt menig werknemer extra stress. Datzelfde U-center publiceerde onlangs een representatief onderzoek onder 810 werknemers. Dat leert dat 40 procent van de werkenden meer last heeft van stress. Jonge werknemers tussen 18 en 34 jaar, onder wie vooral vrouwen, tobben er het meest mee: juist van hen worden topprestaties aan het begin van de carrière verwacht en tegelijk is er de extra druk van de gezinsvorming.


Man en vrouw reageren verschillend op stress. Vrouwen melden zich vaker ziek (plus 3 procent). Mannen gaan meer overwerken (20 procent) en melden zich minder vaak ziek (dat nam af met 2 procent). Arbo Unie ziet het ziekteverzuim al jaren dalen. De laatste decennia nam het ziektepercentage op de werkvloer af van ruim 7 naar ruim 4 procent. In de bouw dalen de cijfers spectaculair, soms tot 1 procent.


Volgens Jan van den Hoogen, arbeids- en organisatiedeskundige bij Arbo Unie, blijkt hieruit dat de gigantische boetes die werkgevers boven het hoofd hangen als zij zich niet houden aan hun wettelijke 'zorgplicht' ten opzichte van reïntegrerende werknemers, werken. Maar er is ook een andere kant: angst maakt ziek melden onpopulair.


Van den Hoogen: 'In 2008 kon je nog zeggen dat die angst werd veroorzaakt door de problemen in een bepaalde sector, nu is de crisis een maatschappelijk fenomeen. Werknemers zien een reeks zekerheden onder hun bestaan weggetrokken worden. Het is een gevoel van verlies. Dat gaat verder dan de baan, het gaat ook om het huis, de toekomst van de kinderen. Dat alles verhoogt de mentale belasting.'


Steeds vaker hoort de arbeidsdeskundige dat werknemers bij hun leidinggevende melden schulden te hebben en privéproblemen. Toch melden veel mensen zich niet ziek. Van den Hoogen: 'Men is erg bang om op een 'zwarte lijst' te komen, waardoor je je baan niet meer zeker bent. Geen bedrijf heeft zo'n lijst, maar dat gevoel leeft sterk.'


Minder meldingen betekent niet minder klachten. De werknemer die stilletjes doortobt achter zijn bureau is wel dapper, niet slim. Van den Hoogen: 'De arbeidsproductiviteit gaat door stress achteruit. Dat kan oplopen tot 15 procent. Ook is de kans groot dat als je uiteindelijk toch uitvalt, de problemen vele malen erger zijn. Zoals bij burn-out.'


Anneke de Rooij (53) is zo'n vrouw die altijd 'ja' zegt. Een bevlogen arbeidstherapeute in een middelgrote onderneming. Ze maakte lange werkweken, was mantelzorgster, volgde een opleiding, moest omzet draaien ¬ tot het niet meer ging. Ze kreeg lichamelijke klachten en belandde in de ziektewet. Hoe erg ze eraan toe was, merkte ze op een dag toen ze de straat overstak. 'Ik was zo kwaad op een gevaarlijke automobilist, dat ik een klap op de motorkap gaf. Dat was zó totaal niet hoe ik ben, dat ik me rot schrok. Het was erg, maar ik, de hulpverlener, had hulp nodig.'


Ook De Rooij liet zich opnemen in het U-center. 'Een burn-out komt vrijwel nooit door werk alleen, want de grote meerderheid van de werknemers ontwikkelt geen vergelijkbare klachten', zegt Ingrid Weijnen (55), directeur Behandeling bij het U-center. 'Het heeft ook met de persoonlijkheid te maken.' En die valt vaak samen met de ideale werknemer: iemand die geen nee kan zeggen, nooit op de rem staat. Na haar opname ziet De Rooij een burn-out én ook de crisis als kansrijk: 'Ik heb er zelf veel van geleerd. En bij bedrijven zie ik kansen om juist nu te innoveren, nu het tegenzit.' Hogerwerf geneest van zijn 'zucht naar erkenning', en geniet weer van zijn kinderen.


Geen werkgever zit op langdurig zieke werknemers te wachten. Juist daarom ziet Weijnen, als werkgever, de winst van een zorgvuldige omgang met het personeel. 'Als ik een jaar investeer in een goede behandeling, hoop ik daar ook zeker vijf jaar profijt van te hebben.' Van den Hoogen ziet nog een voordeel: 'De vergrijzing gaat door. Maar zoals we ons eerst niet konden voorstellen dat er crisis zou komen, lijkt het of we nu niet kunnen inzien dat die crisis een keer minder wordt. En geloof me, dan heb je echt íedereen nodig.'


Tips van Jan van den Hoogen (Arbo Unie)


Werknemer


Nergens meer lol in? Praat met je leidinggevende, je bent de eerste noch de laatste die mentaal vastloopt.


Leidinggevende


Stel vragen, voel je niet direct verantwoordelijk voor de oplossing en biedt steun.


Werkgever


Investeer in je mensen en maak het onderwerp toegankelijk door het zelf te benoemen.


Meer info: voorlichting@u-center.nl


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden