Doorsteken over boerenland

De komende jaren komt er 4500 km aan wandelpaden in Nederland bij, deels lopen ze over agrarisch land. Esther Bakker ontdekt dat niet iedere boer blij is met vreemd volk op zijn grond....

Stel je voor dat elk weekend vreemde mensen door de tuin komen struinen. Dat ze bloemen vertrappen, met het konijn gaan spelen en vervolgens het deurtje van zijn hok open laten staan. Tot overmaat van ramp spreiden ze een dekentje uit om te gaan picknicken.

Veel boeren in Nederland ervaren dit aan den lijve. Alleen is het niet hun tuin maar hun wei of akker waardoor wandelaars zich een weg banen. Het lijkt misschien een groot verschil, maar voor een boer is het hetzelfde. Het gaat namelijk om zijn eigendom en om zijn privacy.

Als het aan het ministerie van Landbouw ligt, dan gooit de boer zijn land open voor wandelaars: een uitstekende manier om de landbouw in Nederland te promoten. Dan ziet de burger tenminste waar het landbouwgeld heengaat. De wandelorganisaties zijn enthousiast. Wandelaars lopen graag op onverharde paden en houden van de afwisseling tussen natuur en agrarische grond. Je kunt prachtige doorsteekjes maken tussen twee asfaltwegen of bossen als je via bruggetjes en hektrapjes door het land kunt lopen.

Nederland moet in de toekomst 4.500 kilometer aan wandelpaden hebben, staat in de recente nota Agenda Vitaal Platteland. Een flink deel daarvan (nu vijftig kilometer) mag over boerenland lopen want: het platteland moet voorzien in de behoeften van 16 miljoen Nederlanders en niet alleen van buitenlui.

Maar dat laatste ligt nogal gevoelig bij de plattelanders. 'Denk eraan: het platteland is viedereen maar het blijft vde boer', benadrukt de woordvoerder van de Land-en tuinbouworganisatie (LTO) dan ook voordat hij de telefoon doorschakelt naar Janny Lamberts, voorzitter van de werkgroep recreatie en toerisme.

Lamberts, akkerbouwer te Enschede, heeft geen wandelpaden over haar grondgebied lopen, maar ze zou er geen problemen mee hebben. 'Ik vind het goed dat burgers kunnen zien dat de melk van de koe komt en hoe aardappelen groeien. Dit dwingt respect af voor de producten.'

'Maar', vervolgt ze, 'er mag best wat geld tegenover staan. Boeren krijgen een symbolisch bedrag als er een wandelroute over hun erf loopt. Dat bedrag moet wat hoger. Boeren plegen onderhoud aan het pad en aan de hekken.'

De meeste boeren werken bereidwillig mee aan de openstelling van hun land. Maar er zijn ook boeren die er niet aan denken om wandelaars op hun land toe te laten. Wandelaars kunnen veeziekten overbrengen als ze van de ene weide naar de andere lopen. Bovendien laten ze vuil achter of ze nemen hun hond de schapenwei in.

'Ik wil het in principe niet', zegt Marco Vendrig, melkveehouder te Ransdorp. Vendrig krijgt regelmatig plannen voor nieuwe wandelroutes onder zijn neus. Als boer aan de rand van Amsterdam ligt zijn land in een netwerk van fiets-, wandel-en vaarroutes waarop elk weekend duizenden stadsmensen vertier zoeken.

Volgens Vendrig komt zijn bedrijfsvoering in de knel als hij wandelaars toe zou laten. 'Mijn melkkoeien lopen twee keer per dag zelfstandig over hetzelfde paadje van de wei naar de stal. Als daar een wandelroute overheen loopt, moet ik hekken plaatsen om ervoor te zorgen dat de koeien geen verkeerde afslag nemen. Ik kan er niet op vertrouwen dat wandelaars zelf de hekken dicht doen, dus dat betekent extra werk.'

Vendrig heeft een zogenaamd gesloten bedrijf. Dat wil zeggen dat hij geen vee koopt en dat zijn koeien en schapen nauwelijks in contact komen met de buitenwereld. Het geeft zijn bedrijf een besmettingsvrije status die hij niet wil riskeren. 'Mijn vader en ik hebben dit bedrijf met hard werken gebracht tot waar het nu is. Met wandelaar kan veertig jaar werk weg zijn.'

Als Vendrig niet wil dat een wandelpad over zijn grond loopt, komt er ook geen. Maar niet alle boeren staan zo sterk. In het naburige Holysloot heeft een boer de routeborden en de witte oversteekbruggetjes van zijn land verwijderd. Hij wil geen wandelaars meer op zijn erf. De doorgang over zijn landerijen hoort bij een wandelroute: het Zuiderzeepad. De route is bovendien een oud 'kerkepad'. De bewoners van Holysloot namen al eeuwenlang zo de kortste route richting IJsselmeer. De boer is nu gewikkeld in een rechtszaak. De verwachting is dat er een compromis uit gaat komen. Tot die tijd moeten wandelaars een flinke omweg maken.

In Groot-Brittannis het de normaalste zaak van de wereld dat wandelaars recht van overpad hebben. Voordat een netwerk van asfaltwegen Nederland doorkruiste, was het ook in Nederland normaaldat je een doorsteekje maakte door een weiland. Op oude kaarten zijn dan ook duizenden oude routes en wandelingen te vinden. De reden waarom de paden in Groot-Brittanniog wel bestaan en in Nederland niet meer is eenvoudig: de ruilverkaveling. De herverdeling en schaalvergroting van de landbouw in Nederland hebben eeuwenoude rechten naar de vuilnishoop verwezen.

Nu wandelen een tijdverdrijf is van een groeiende groep mensen, duikelen burgers weer plattegronden op waarop staat hoe vroeger de verbindingslijnen liepen in het land. Wandelaars willen hun eigen routes, waar ze niet bang hoeven te zijn om aangereden te worden door auto's of fietsers, waar ze op gras kunnen lopen en de illusie hebben in een andere wereld te vertoeven.

'De wandelaar wil een beetje avontuur', zegt Gerbrand Karsten uit Aalten, lid van de werkgroep Aaltense Paden die een plan maakte voor een aantal wandelroutes rond Aalten. Veel van die routes voeren over boerenland en stuiten op verzet van de plaatselijke boeren.

Wilco Luiten, agrarite Aalten: 'De echte wandelaar is voor ons geen probleem. Maar de mensen met kinderen of een hond, die wel. Ze laten afval liggen en dwalen van het pad af. Straks komen er hele schoolklassen door de wei lopen. Daar wordt het vee onrustig van.'

Luiten is wel bereid om over de wandelpaden te denken maar hij wil eerst boter bij de vis. 'Niet alles kan van kant komen. De boer haalt zijn geld uit het buitengebied. Hij moet zijn bedrijf beschikbaar stellen. Daar moet een redelijke onkostenvergoeding tegenover staan.'

Het lijkt erop dat veel problemen opgelost kunnen worden met geld. Het wandelplatform LAW heeft al 59 contracten afgesloten met agrari. De boeren worden betaald door het ministerie van Landbouw. Ze krijgen ongeveer een euro per strekkende meter, de aanlegkosten niet meegerekend.

In het contract is ook een aansprakelijkheidsverzekering vastgelegd. Wie betaalt immers voor het schaap dat van schrik in de sloot belandt? En andersom: wat als een wandelaar zijn been breekt op een slecht onderhouden pad? In Ierland heeft dit laatste geval al voor grote commotie onder agrari gezorgd. De bewuste boer werd aangeklaagd. Reden voor veel boeren om een verbodsbord op te hangen.

Het houdt de massa's trekkers niet tegen. 'Wandelaars lopen liefst waar niemand anders komt', zegt Tineke de Boer, recreatieonderzoeker bij Alterra (universiteit Wageningen). Zij stelt dat het wandelen op boerengrond nog onontgonnen terrein is.

'Het is natuurlijk ook een financi kwestie, maar het is vooral de onbekendheid die een rol speelt. Boeren zitten met een hoop vragen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden