Doorlopen, niks te zien hier

Vrij zicht

Dubbelzinnige boodschappen over ebola wakkeren de ongerustheid verder aan.

Hulpverleners oefenen op een pop in beschermende pakken. Beeld reuters

Twee anekdotes, gehoord tijdens de lunch in het bedrijfsrestaurant. Een huisarts in Brabant krijgt een verdachte patiënt uit Afrika. Ze weet niet wat te doen, belt de ggd. Die weet het ook niet. De patiënt is weer vertrokken. Dan is er de vriend die door Artsen zonder Grenzen werd gevraagd om te komen fotograferen in West-Afrika. Hoe moest dat bij terugkomst? Hij zou drie weken in quarantaine moeten. Wie gaat er dan voor me naar de Albert Heijn, vroeg hij. Dat wisten ze bij Artsen zonder Grenzen ook niet.

Misschien is het beter geregeld nu er een ebolatelefoon is ingesteld, maar geruststellen doen deze verhalen niet. Amerika is in alle staten vanwege ebola. De positie van Obama bij de naderende verkiezingen wordt erdoor bedreigd. De Fransen vliegen niet meer op besmette landen. De Britten ook niet. In de meeste Europese landen worden reizigers uit West-Afrika bij aankomst op koorts gecontroleerd.

En Nederland? Controle bij aankomst op Schiphol hoeft niet, zei minister Schippers. Vanaf Schiphol wordt immers niet direct op West-Afrika gevlogen. Als bij vertrek is gecontroleerd, is dat afdoende. Volgens experts voegt zogeheten entry-screening weinig toe. Zei de minister.

Ik ben niet gerustgesteld. De kans op besmetting is minimaal, krijgen we te horen. Tegelijkertijd zie je die maanmannen op televisie en wordt gewaarschuwd voor miljoenen doden. Dit heet een dubbele boodschap. De Spaanse verpleegster had met één ondoordachte veeg over haar gezicht de ziekte te pakken. Academische ziekenhuizen richten volledig geïsoleerde vleugels in. Ondertussen moeten we óók weten dat er niks aan de hand is, niks te zien ook, doorlopen alstublieft. Ons vaderlandse expertisecentrum RIVM geeft bij uitstek dubbelzinnige signalen af. Volgens de deskundigen is de kans op besmetting hier zo klein dat voorzorgsmaatregelen niet nodig zijn. Maar als het over Afrika gaat, zeggen dezelfde deskundigen dat het een illusie is om te denken dat je een virus buiten de deur kunt houden. Een virus houdt zich niet aan landsgrenzen.

Schippers luister naar experts... Beeld ANP

Dit is helemaal Nederland. In het buitenland loert het gevaar, maar voor ons heeft vadertje staat het pico bello voor elkaar. Nederlands chauvinisme is regelchauvinisme. In dit land hoef je niet uit te kijken. De Tweede Kamer heeft zich dan ook tot dusverre afzijdig gehouden van ebola en binnenlandse risico's. Voor de Amerikanen, die zich enorm druk maken over hun eigen veiligheid, hebben we het etiket hysterie paraat.

Voor dat vaderlandse zelfvertrouwen is weinig reden. Nederland heeft op het stuk van voorzichtigheid en voorzorg helemaal niet zo'n fraai rapport. Ik sla vuurwerkramp en Moerdijk over voor een recent macaber voorbeeld: terwijl de Britten en de Fransen al met een bocht om Oost-Oekraïne heen vlogen, koos de gecombineerde vlucht van Malaysia Airlines/KLM nog het rebellenluchtruim. Oekraïne had immers verklaard dat het veilig was. Iets dichter bij dit onderwerp: nadat de Q-koorts was uitgebroken in Brabant, duurde het een jaar voordat het ministerie ingreep. Amerika waarschuwde zijn onderdanen indertijd voor de gevaren van een tripje naar Brabant, Nederland niet. Uiteindelijk vielen er minstens 24 doden.

Voorheen was het vertrouwen in autoriteiten, regels en fatsoen bijkans onschokbaar. Die tijd is voorbij. Burgers geloven het niet meer. Zo is bij de KLM onrust uitgebroken en meldt vliegtuigpersoneel zich ziek. Men bepaalt tegenwoordig zelf wel wat aanvaardbare risico's zijn. Minister Schippers zei dat de wetenschap geen nut zag in controles op Schiphol, als die controles al op de luchthaven van vertrek zijn gedaan. Wie garandeert dat dat inderdaad gebeurt, en kunnen passagiers niet overstappen en alsnog ongehinderd op Schiphol aankomen? Als u bij de KLM werkte, zou u ook niet zonder zorgen naar Afrika vliegen, ook al is het niet naar Sierra Leone of Guinee.

Niet zo populair bij Amerikanen... Beeld Marcel van den Bergh

Hoogleraar epidemiologie Roel Countinho gaf een paar jaar geleden een lezing waarin hij kloeg over eigenwijze patiënten die zich niet meer wilden laten vaccineren. Mensen googlen maar wat en onderscheiden goede informatie niet van onzin, aldus Coutinho. Vermoedelijk is het waar, zeker is dit de klacht van een verongelijkte autoriteit. Ik ben wetenschapper en ik heb de feiten. Zo gaat het niet meer. Informatie is sinds het internet niet langer schaars en gewone mensen gaan op grond daarvan het debat aan met experts. Dat noemen wij ook wel emancipatie. Iedereen wil inspraak in datgene wat hem het meest na aan het hart ligt, zijn eigen gezondheid en zijn eigen leven.

En nog iets: besmetting moet bestreden worden door ebola-patiënten te isoleren, daarover is iedereen het eens. Maar de betrokken landen isoleren, dat wil men weer niet. Want dan stort de economie nog verder in. Een honorabele reden, maar wel een reden uit de morele koker, en niet uit die van de wetenschap. Ook bij de ogenschijnlijk harde wetenschappers spelen dus andere factoren een rol. Intussen hebben de omliggende landen wel degelijk de grenzen gesloten. Voor zover ik weet met enig succes.

Terug naar Nederland. Juist dit kabinet heeft een zelfredzaamheidsoffensief ingezet. Ga niet op de bank hangen met bijstand maar ga permanent leren, knutsel je eigen oude dag in elkaar, google naar welk ziekenhuis je wilt met welke kwaal en beoordeel zelf je arts. Precies op dat moment komt er een levensgevaarlijke ziekte in het vizier en krijgen we eenstemmig te horen, van deskundigen en minister: gaat u maar rustig slapen want u zal die ziekte niet raken.

Je kunt op je vingers natellen: dat gaat niet werken.

Bij KLM worden ze er ziek van... Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.