Analyse

Doorbreken Spaanse socialisten politieke impasse?

Politieke crisis Spanje

Met welke list komen de Spaanse socialisten zondag om hun land uit de politieke crisis te halen? Gedogen zij een minderheidsregering van hun grote rivaal of sturen ze aan op nieuwe, voor hen ongunstige verkiezingen?

Journalisten verzamelen zich buiten het hoofdkantoor van de Socialistische Partij (PSOE) in Madrid. Beeld AFP

Krijgt Spanje dan eindelijk een regering? Ruim tien maanden zijn verstreken sinds verkiezingen een eind maakten aan het mandaat van premier Mariano Rajoy. Dit weekeinde zou de doorbraak kunnen komen.

Alle ogen zijn gericht op de Socialistische Partij (PSOE), de Spaanse sociaal-democraten. Zondag komen driehonderd partijbaronnen bij elkaar om de beslissing te nemen: doen we het of doen we het niet? Gedogen we een minderheidsregering van de conservatieve Volkspartij (Partido Popular)? Of sturen we aan op nieuwe verkiezingen, voor de derde keer binnen een jaar?

Er staat veel op het spel. Voor Spanje, in de eerste plaats. Het lijkt Spanje niet slecht te gaan zonder regering - de economie groeit dit jaar met 3,2 procent -, maar het begrotingstekort loopt op. Brussel eist nieuwe bezuinigingen, onder dreiging van een boete.

Een ander prangend probleem is de werkloosheid. Op papier zakt het aantal werklozen, in werkelijkheid komt dat vooral doordat jongeren het opgeven werk te zoeken. Ze blijven studeren of vertrekken naar het buitenland.

Toch zullen de meeste sociaal-democraten zondag niet denken aan de toekomst van het land, maar aan die van hun partij. Die staat er slecht voor. Ze heeft geen leider meer. Pedro Sánchez, lijsttrekker bij de laatste twee verkiezingen, is aan de kant gezet. Hij was de man van 'nee is nee' tegen een regering van de conservatieve Rajoy.

Met Sánchez' vertrek is de eenheid alleen niet hersteld. De sociaal-democratische partij lijkt in tweeën te scheuren. De meeste noordelijke regio's steunden Sánchez. In het zuiden is er meer steun voor zijn rivaal, Susana Díaz uit Andalusië. Zij heeft zich voor het gedogen van Rajoy uitgesproken. Haar kamp heeft het vaak over het minste van de twee kwaden. Met nog een verkiezingsronde slaat Spanje een modderfiguur. Bovendien zou de PSOE dan worden weggevaagd, voorspellen alle peilingen. De meeste partijbaronnen lijken daarom te neigen naar het gedogen van een conservatieve minderheidsregering.

Toch zijn er ook mensen als de Catalaanse PSOE-leider Miquel Iceta. Hij vindt nog steeds: nee is nee. Kwestie van geloofwaardigheid. De partij voerde campagne tégen Rajoy. Bij gedogen, zegt Iceta, gaan de mensen nog meer geloven 'in de fabel dat de PSOE en Partido Popular één pot nat zijn'. Met als mogelijk gevolg dat kiezers de volgende keer uitwijken naar Podemos (Wij Kunnen), de radicalere linkse nieuwkomer in de Spaanse politiek.

Corruptie

De Catalaanse afgevaardigden in het parlement zullen de regering van Rajoy hoe dan ook niet steunen. Dat heeft alles te maken met de corruptie die aan Rajoy en zijn partij kleeft. Spanje is in de ban van enkele rechtszaken over corruptieschandalen rond de Partido Popular (PP). Omkoping was aan de orde van de dag: bij het aanleggen van nieuwe infrastructuur, het aanbesteden van de vuilnisophaaldienst, het organiseren van partij-evenementen. De penningmeester van de PP deelde volop mee in de steekpenningen. Dat was de man aan wie Rajoy sms'te, na onthullingen over een zwarte partijrekening: 'Wees sterk.' Met zo iemand wil een deel van de sociaal-democraten niet gezien worden.

Partijgeleerden vragen zich ondertussen af hoe het mogelijk is dat de PSOE in deze penibele situatie is terechtgekomen. De oppositie - PSOE, Podemos, en de D66-achtige partij Ciudadanos (Burgers) - had samen moeten optrekken, betoogde historicus en PSOE'er Antonio Rivera onlangs in de krant El País. Ze hadden gezamenlijk moeten optrekken over thema's als corruptie, de verhouding tussen de centrale staat en opstandige regio's als Catalonië en een sociaal antwoord op de crisis. En als de PP hun voorstellen niet accepteerde? Dan was zij verantwoordelijk voor nieuwe verkiezingen. 'Maar niets van dit alles werd gedaan en nu is het te laat', treurde Rivera.

Spanje heeft tot 31 oktober de tijd om een nieuwe regering te vormen. Lukt dat niet, dan komen er automatisch nieuwe verkiezingen. Zelfs als de PSOE besluit dit weekend in te stemmen met een PP-regering, is de vraag hoe stabiel die regering zal zijn: door de deadline is er nauwelijks tijd om te onderhandelen en iets terug te eisen voor het gedogen van Rajoy.

'Er wordt veel gepraat over regeringsvorming, maar niet genoeg over de begroting en de bezuinigingen uit Brussel', zei Miquel Iceta, de Catalaanse partijleider. 'Misschien zal de PSOE die niet kunnen steunen en hebben we over één of twee jaar alsnog verkiezingen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.