Doorbreek patstelling gekozen burgemeester in pacificatie-stijl

De patstelling over de gekozen burgemeester moet snel worden doorbroken, zegt Jos van Kemenade, en wijst daartoe de weg...

Jos van Kemenade

Ronald Plasterk bepleit (Forum, 3 maart) een compromis overde gekozen burgemeester. Ook ik vind dat de patstelling daarovermoet worden doorbroken, maar ik zie in zijn compromis bezwaren.

Zo moet een bestuurder aan andere eisen voldoen dan eenvolksvertegenwoordiger en miskent de door Plasterk voorgesteldekoppeling van de verkiezing voor beiden de eigen aard van beidefuncties. Ook komt zijn voorstel onvoldoende tegemoet aan debehoefte van een deel van de politiek aan een eigen positie vande burgemeester, op basis van een eigen electoraal mandaat.

Bovendien achten sommigen zich wel geschikt als bestuurder enwillen zich daarvoor kandideren, maar niet alsvolksvertegenwoordiger, hoewel ze die functie wel moetenvervullen als hun partij niet de burgemeester zal leveren. Zoworden geschikte kandidaten voor het burgemeesterschap weerhoudenzich in zo'n procedure te begeven. Toch moet een uitweg wordengevonden uit de huidige situatie waarin partijen elkaar hieroverin een constitutionele houdgreep houden. De politiek moetduidelijkheid geven over de aanstellingswijze en de positie vande burgemeester en daarmee over die van de wethouders en de raad.

In de politiek en onder de bevolking is een grote meerderheidvoor verkiezing in plaats van benoeming van de burgemeester. Welis er verschil van mening over de wijze waarop die verkiezingmoet worden gehouden. Een deel wil verkiezing van de burgemeesterdoor de raad, een ander deel wil verkiezing van de burgemeesterdoor de bevolking. Beide standpunten steunen op respectabeleoverwegingen, maar sluiten elkaar uit, waardoor de huidigesituatie in stand blijft.

Er moet dus, in de beste Nederlandse traditie, naarpacificatie worden gestreefd. Die wordt niet bereikt door derechtstreeks gekozen burgemeester nu in de Grondwet vast teleggen, zoals het kabinet voorstelt. De tegenstellingen wordendaardoor eerder verscherpt, er ontstaat geen noodzakelijketweederde meerderheid en de benoeming blijft gehandhaafd.

Er is een oplossing nodig die de onderliggende motieven vanbeide standpunten zoveel mogelijk verenigt, namelijk enerzijdsversterking van de effectiviteit en de legitimiteit van deburgemeester door een eigen electoraal mandaat en anderzijdsbehoud van de invloed van de eveneens gekozen gemeenteraad. Eenoplossing met andere woorden die evenwicht garandeert tussenbeide bestuursorganen met een eigen electorale legitimatie.

Een dergelijke oplossing kan uit de volgende elementenbestaan:

- De burgemeester wordt door de bevolking gekozen, uit dekandidaten die door de gemeenteraad geschikt worden bevonden, opgrond van hun bestuurlijke kwaliteiten en hun integriteit.

- De gekozen burgemeester stelt zijn eigen college vanwethouders samen.

- Dat college stelt zijn eigen beleidsprogramma vast.

- Het college presenteert zich in het begin van debestuursperiode in zijn samenstelling en met zijnbeleidsprogramma aan de raad, die zich daar over uitspreekt.

- De gemeenteraad kan tussentijds het vertrouwen opzeggen ineen of meer wethouders én in de burgemeester. In dat laatstegeval vinden nieuwe burgemeestersverkiezingen plaats, waaraan dezittende burgemeester kan meedoen.

- De burgemeester is geen voorzitter van de raad, de raadkiest haar eigen voorzitter uit haar midden.

- De begroting, alle besluiten die rechten en plichten vanburgers regelen en alle besluiten die tot externe verplichtingenvan de gemeente leiden, behoeven de instemming van zowel hetcollege van B & W als van de gemeenteraad.

- Komt die instemming er niet, dan kan het college zijnstandpunt herzien of aftreden.

Zo'n oplossing vereist wijziging van verschillende artikelenvan de Grondwet, maar die kunnen spoedig in eerste lezing wordenaanvaard en na de verkiezingen in tweede lezing, ongeacht desamenstelling van het dan optredende kabinet, als men hetpolitiek over zo'n pacificatie-voorstel eens is.

Dat vereist de bereidheid van beide groeperingen tot eengezamenlijk voorstel te komen, zodat de alom gewenste verkiezingvan de burgemeester kan doorgaan en duidelijkheid ontstaat overbestuurlijke verhoudingen in de gemeenten. De minister voorBestuurlijke Vernieuwing doet er verstandig aan naar zo'ngezamenlijk voorstel te streven en, ten behoeve daarvan, hethuidige voorstel tot grondwetswijziging in te trekken.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden