Doorbreek de stereotypen voor jonge zwarte meisjes

Zwarte popcultuur moet expressie voorbij twerken verkennen

Foto de Volkskrant

Hoewel ik het niet altijd met Anousha Nzume eens ben, vond ik het interview in Zaterdag, naar aanleiding van haar boek Hallo witte mensen, inspirerend en herkenbaar. Toch vind ik de manier hoe in antiracismekringen van nu over zaken als wit privilege en culturele toe-eigening wordt gesproken soms wat star. Dat werkt contraproductief en leidt soms zelfs tot zelfstereotypering. Het maakt dat we onze energie richten op trivialiteiten in plaats van op de essentie van achterstelling.

Zo concentreert zich een diep verontwaardigd debat over de witte culturele toe-eigening van twerken. De Correspondent deed een voorpublicatie van Hallo witte mensen; 'Waarom je Kendrick Lamar serieus moet nemen en niet zomaar kunt twerken op Beyoncé', heette het stuk over culturele toe-eigening. Ik stoor me eraan om iets dat zo complex en gelaagd is als culturele identiteit te versmallen tot karikaturale, commerciële, platte populaire cultuur.

Twerken is een lichthysterisch, hitsig (en moeilijk) billenschuddansje, bij voorkeur door een vollere derrière. 'Wij zwarte vrouwen' deden het eerder, echter en beter dan cultural appropiator Miley Cyrus (ik in elk geval niet, ik bak er niets van). Het is vloeken in de antiracismekerk, maar ik kan ook helemaal niets met het twerkdebat.

Er is nog altijd weinig variatie in hoe zwarte vrouwen verbeeld worden in de populaire cultuur. Zwarte zangeressen die iets anders dan voluptueuze hyperseksualiteit etaleren zijn erg dun gezaaid. De tijden van Tracy Chapman of Joan Armatrading zijn lang vervlogen. Natuurlijk, ook witte vrouwelijke supersterren dragen vooral seksualiteit uit. Sex sells nu eenmaal, en zwarte vrouwenachtige bipsen zijn de nieuwe borsten.

Maar het beeld van de hyperseksuele zwarte vrouw is in de westerse geschiedenis ouder en wranger dan dat van de witte vrouwelijke seksbom. Die laatste bestond nog niet in de tijd dat de rechtschapenheid van onze beschaving afhing van de kuisheid van de witte vrouw. Maar het wilde, onverzadigbare Jezebel-stereotype, die met haar wellustige rondingen altijd en overal 'gewillig' seksueel beschikbaar was, vormde tijdens de slavernij de rechtvaardigingsgrond voor elke vorm van seksueel geweld tegen zwarte vrouwen.

In de indringende autobiografische roman Incidents in the life of a slave girl uit 1861, van de uit slavernij gevluchte Harriet Jacobs, het enige literaire verslag 'uit eerste hand' van een vrouwenleven onder slavernij, is naast alle andere verschrikkingen het voortdurende seksuele misbruik een van de hoofdthema's. 'If God has bestowed beauty on her it will prove her biggest curse, that what commands admiration in a white woman only hastens the degradation of a female slave', schreef Jacobs. En: 'Slavernij is verschrikkelijk voor mannen, maar nog veel verschrikkelijker voor vrouwen.'

Als vrouw die opgroeide in de hip-hopgeneratie heb ik mij lang geërgerd aan de eenzijdige, misogyne manier waarop zwarte vrouwen geportretteerd werden, en hoe breed dat beeld geïnternaliseerd werd. Jonge zwarte meiden laten hun gevoel van eigenwaarde vaak afhangen van deze karikaturale, pornografische manier om 'begeerlijk' te zijn. Dat Kim Kardashian haar billen laat opspuiten tot ze op de Venus Hottentot lijkt vind ik smakeloos, maar het maakt mij minder verdrietig dan het feit dat Nicky Minaj zich daar nu nog toe genoodzaakt voelt. En daarmee noch veel respect voor zichzelf, noch voor haar geschiedenis toont.

Toen ik laatst de film Hidden Figures zag, over de Afro-Amerikaanse vrouwelijke topwiskundigen die in de vroege jaren '60 een wezenlijke rol speelden in de ontwikkeling van de Amerikaanse ruimtevaart bij de NASA, besefte ik hoe ik als klein meisje gesnakt zou hebben naar zo'n film. Stiekem wilde ik namelijk astronaut worden en geen zangeres.

Zwarte vrouwen die wiskundige genieën zijn, dat zijn rolmodellen waar je wat aan hebt. Rolmodellen hebben een groot psychologisch effect op kinderen. Het effect dat je jouw 'soort', in mijn geval gekleurde vrouwen, van jongs af aan alleen maar in specifieke rollen terugziet, heeft effect op hoe je als kind je eigen competenties beleeft en vormt, en tempert je persoonlijke ambities. Als zwart meisje anno 2017 zijn het vooralsnog vooral sport en entertainment waarin ze volgens de populaire cultuur kan uitblinken. Ze wordt geacht te kunnen twerken en niet om uit te blinken in wiskunde.

Wat mij betreft mogen witte mensen op Beyoncé of Miley Cyrus twerken tot ze een ons wegen. Ik zou liever willen dat de zwarte popcultuur eindelijk weer eens de creatieve expressie voorbij het twerken verkent.

Lees meer

De geschiedenis van zwarte Nederlanders is nog altijd onbekend. Daarom gaat er een nieuw archief open. Vier werken uit 'The Black Archives' die iedereen zou moeten kennen.

Sander Donkers ging er altijd gedachteloos vanuit dat hij veel gemeen heeft met actrice Anousha Nzume, die hij al kent van toen ze nog Anna heette. Niet echt, blijkt als hij haar spreekt naar aanleiding van haar boek 'Hallo witte mensen' waarin ze schrijft over wit privilege. Hij ging een ongemakkelijk gesprek met haar aan over racisme. (+)

Meer over