Doorbraak in formatie België, althans voorlopig

Het leek wel een filmscenario zoals de Belgische politici er tot op het laatste moment de spanning in hielden. Na 404 dagen onderhandelen hakten ze de knoop pas in de nacht van donderdag op vrijdag door. Om 0.45 uur kwam de ontknoping: ze gaan met acht partijen verderpraten, nieuwe verkiezingen zijn afgewend.

AMSTERDAM - Nog diezelfde nacht trok Elio Di Rupo naar de Belgische koning, die de doorbraak officieel bezegelde: de Waalse Di Rupo is nu weer formateur, en moet - na een broodnodige vakantie - de finale regeringsvorming aanvatten. Happy end, althans voorlopig.


Onbetwiste hoofdrolspeler was het CD&V, de Vlaamse christendemocratische partij onder leiding van Wouter Beke. Die weigerde eerst om zonder de Vlaams-nationalistische N-VA te regeren, uit angst voor een electorale afstraffing. Maar op het laatste moment verzon het CD&V een list: de partij wilde wel onderhandelen, maar dan onder voorwaarden.


De partij neemt daarmee een groot risico, want de N-VA staat klaar om elke concessie van de christen-democraten als anti-Vlaams af te schilderen. N-VA-voorzitter Bart De Wever begon vrijdag al: 'Ik vind het tragisch en ontgoochelend dat CD&V opnieuw plooit voor de PS en de Franstaligen'. Op online krantenfora werden de christendemocraten uitgemaakt voor 'verraders' en 'onbetrouwbare postjespakkers'.


Het CD&V weet waartoe dat kan leiden. Na de verkiezingen van 2007 stapte de partij in een regering in de hoop gaandeweg een akkoord over een staatshervorming te kunnen sluiten. Maar de Franstaligen hielden de partij maandenlang aan het lijntje, de regering mislukte en het CD&V werd meedogenloos afgestraft. De traditioneel grootste partij van België viel terug naar 17 procent. De N-VA werd de grote winnaar.


'Dat is toen vreselijk hard aangekomen', zegt Pol Van Den Driessche, voormalig CD&V-senator, nu politiek expert bij de Vlaamse tv-zender VTM. 'Het was een verscheurende keuze, de afgelopen dagen. Als dit mislukt, kan de partij helemaal van de kaart worden geveegd.'


Maar dit keer lijken de christen-democraten er beter mee weg te komen. Ze zijn in zee gegaan met de Franstaligen, maar hebben daar veel voor teruggeëist. De Franstaligen moesten beloven om vier wensen, die als compensatie dienden voor de splitsing van de tweetalige kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde (BHV), in te slikken. En BHV en de staatshervorming kwamen boven aan de agenda van de regeringsvorming te staan.


'Volgens mij was dit een goede zet', zegt politicoloog Carl Devos van de Universiteit van Gent. 'Ze hebben hoog ingezet, ze kunnen dit verkopen. En nu voeren ze tenminste weer een eigen koers. De laatste tijd kwam het CD&V over als een soort kopietje van de N-VA. Nu krijgen ze weer een eigen identiteit: Vlaamsgezind maar bereid tot onderhandelen.'


Voor het CD&V komt het er nu op aan dat harde imago vast te houden, en niet weer met zich te laten sollen. 'Ze zullen zich geen twee keer aan dezelfde steen stoten', zegt Van Den Driessche. 'Als straks de Franstaligen weer tijd zouden gaan rekken, dan zal het CD&V zeggen: over en uit. Anders zijn ze dood bij de volgende verkiezingen.'


Omdat de onderhandelaars na 404 dagen oververmoeid zijn, is nu eerst een vakantieperiode ingelast. Half augustus beginnen de inhoudelijke onderhandelingen. En ook die sequel belooft spannend te worden. 'De wedstrijd moet nog beginnen', zegt Devos. 'Alles hiervoor was eigenlijk slechts voorspel.'


Volgens de politicoloog is de algemene stemming in de Wetstraat nog steeds pessimistisch. 'Als je de politici en journalisten vraagt waar ze hun geld op zetten, zullen de meesten kiezen voor de mislukking', zegt Devos. 'Zelf denk ik dat er een mirakel nodig is. Maar in de politiek is niets onmogelijk.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden