Door weinig werken maken vrouwen en mannen zichzelf kwetsbaar

Column Frank Kalshoven

Bij jongere generaties zijn de rollen omgedraaid: vrouwen onder de dertig krijgen een hoger uurloon betaald dan hun mannelijke generatie-genoten. In oudere generaties is het nog als vroeger, maar de verschillen in uurbeloning tussen mannen en vrouwen nemen wel af, meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) deze week.

Studenten in collegezaal van de Erasmus Universiteit Beeld anp

Deze nieuwste feiten van het beloningsfront inspireerden Volkskrant-redacteur Carlijne Vos tot een stevig commentaar over economische zelfstandigheid. 'Ondanks de relatief hoge arbeidsparticipatie van vrouwen in Nederland, kan slechts 52 procent van de vrouwen financieel op eigen benen staan. De andere helft leunt op het inkomen van de partner en is niet bestand tegen economische tegenwind, echtscheiding of een andere vorm van rampspoed.' Deze financiële afhankelijkheid, vindt Vos, moet bestreden worden.

Ik ben het hiermee hartgrondig eens. Niet alleen voor vrouwen trouwens. Terwijl de economische zelfstandigheid van vrouwen trendmatig toeneemt, neemt die bij mannen juist af. Klom het percentage zelfstandige vrouwen (tussen de 15 en 65 jaar) tot de helft, bij mannen daalde het de afgelopen tien jaar juist van 70 naar 65 procent. Niet goed.

Maar ligt het wel aan die uurbeloningen? Voor een piepklein stukje. Het CBS definieert economische zelfstandigheid als een 'situatie waarbij het persoonlijke inkomen uit arbeid of eigen onderneming hoger is dan de bijstandsuitkering voor een alleenstaande'. Praktisch: zelf zo'n duizend euro per maand verdienen.

Economische zelfstandigheid is dus een inkomensbegrip. En inkomen (uit arbeid) wordt berekend door het sommetje 'aantal gewerkte uren keer het per uur verdiende loon'. Een gebrek aan economische zelfstandigheid kan dus twee deeloorzaken hebben: per uur te weinig verdienen óf te weinig uren werken.

Gebrek aan economische zelfstandigheid ligt in Nederland niet zozeer aan de prijs per gewerkt uur, maar aan de hoeveelheid gewerkte uren. Zelfs wie het minimumloon krijgt betaald heeft aan grofweg 25 uur werken per week voldoende om economisch zelfstandig te zijn. Vooropgesteld dat loondiscriminatie moet worden bestreden, zijn de (voor opleiding en ervaring gecorrigeerde) verschillen tussen mannen en vrouwen zo klein geworden, dat ze het verschil in economische zelfstandigheid nauwelijks raken. Het zijn de uren.

Door zo weinig te werken maken vrouwen én mannen zichzelf kwetsbaar. Niet alleen in het hier en nu - de partner moet betalen - maar ook en vooral in de toekomst. Nu niet of nauwelijks werken betekent: later slechtere arbeidsmarktkansen. Nu uit vrije wil economisch onzelfstandig zijn, betekent veelal: straks, als gevolg ervan, onvrijwillig onzelfstandig zijn.

Economen spreken in zo'n geval van 'internaliteiten'. Er zijn onderwerpen waarover mensen systematisch stomme besluiten nemen die indruisen tegen hun eigen belang op langere termijn. Denk aan beleggen (mensen gaan slecht om met risico) of pensioen (als we het zelf mochten besluiten, zouden we in veel gevallen te weinig sparen om later genoeg inkomen te hebben). Naar school gaan. Maar denk dus ook gerust aan arbeidsmarktbesluiten (omdat we het zelf mogen besluiten, werken veel mensen niet of te weinig uren).

De oplossingsrichting voor dit soort vraagstukken is altijd: een of andere vorm van paternalisme, opgelegd door het collectief. Wie wil gaan beleggen, wordt tegen zichzelf in bescherming genomen via een zorgplicht van banken. Het sparen voor pensioen wordt simpelweg verplicht (behalve voor zzp'ers, maar dat is een ander verhaal). Er is leerplicht. En als het op stomme arbeidsmarktbesluiten aankomt...dan doen we niets.

Nee, nu volgt geen pleidooi voor een werkplicht. Dat zou te ver gaan, indruisen tegen individuele keuzevrijheid, ingrijpen in de persoonlijke levenssfeer.

Maar is dat wel echt zo? Waarom hebben we dan wel zorgplicht, pensioenplicht en leerplicht?

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.