Door vpn te verbieden trekken Rusland en China de muur rond internetcensuur hoger op

Drie vragen over censuur in China en Rusland

In China en Rusland wordt het internet opnieuw minder vrij. Beide landen verbannen zogeheten vpn-netwerken, internetverbindingen waarmee gebruikers versleuteld kunnen surfen. Vier vragen over de vpn-blokkade.

Bezoeker van een internetcafé in Peking. Foto epa

Wat is VPN?

Met een vpn-verbinding (virtual private network) kunnen internetters hun locatie veranderen of verbergen. Dat geeft hen niet alleen meer privacy, maar ook toegang tot gecensureerde informatie. Met behulp van vpn kunnen ze doen alsof ze vanuit een westers land het internet doorzoeken. Daardoor kunnen Chinezen en Russen geblokkeerde websites toch bekijken. Vpn-providers bieden internetters namelijk overal een versleuteld privénetwerk, waar pottenkijkers geen toegang hebben.

Dit weekend bleek hoe China en Rusland, die graag willen controleren tot welke informatie hun burgers toegang hebben, deze omweg willen afsluiten. Terwijl het Russische parlement een wet aannam die alle vpn-technologie per 1 november verbiedt, begon Apple plots met het verwijderen van vpn-apps uit de Chinese appstore. Van de Chinese overheid moeten vpn-providers sinds januari een vergunning aanvragen, maar een half jaar later blijkt dat vrijwel geen provider zo'n vergunning heeft gekregen. Om die reden wipt Apple nu 'illegale' vpn-apps uit het Chinese assortiment.

Foto de Volkskrant

Waarom voegt Apple zich naar Chinese censuur?

China heeft Apple behoorlijk in zijn zak. Na de Verenigde Staten behaalt Apple de meeste omzet in China. In december blokkeerde Apple de app van The New York Times. Een aantal jaar geleden blokkeerde het bedrijf zijn eigen nieuwsapp. Later volgden Apple's streamingdiensten voor films en boeken. Deze maand kondigde het techbedrijf aan dat het een eigen datacentrum in China wil oprichten. Daarmee komt Apple tegemoet aan een verzoek van China, dat alle digitale informatie over Chinese burgers in het eigen land wil opslaan.

Voor iedereen met een website betekent het restrictieve Chinese censuurbeleid in feite buigen of barsten: wie zichzelf niet censureert, wordt verbannen.

Hoe is de Russische censuur?

Internetcensuur in Rusland krijgt steeds meer Chinese trekjes, al maakt het Kremlin het lang niet zo bont. Volgens de Britse krant The Guardian helpen Chinese ict-specialisten Rusland aan een eigen variant op de 'The Great Chinese Firewall', door critici 'The Red Web' genoemd.

Net als China verplicht ook Rusland internetbedrijven om surfdata van Russen binnen de landsgrenzen op te slaan. Om die reden is banenplatform Linkedin sinds vorig jaar november verboden. Andere sociale media zijn wel bereikbaar, al verkiezen veel Russen het eigen VKontakte en Odnoklassniki boven Facebook.

Onder het mom van een wet die kinderen moet beschermen tegen drugs, zelfmoord en kinderporno, heeft Rusland sinds 2012 een zwarte lijst met tienduizenden verboden webpagina's. De Russische internetwaakhond Roskomnadzor kan zonder tussenkomst van een rechter websites verbieden.

Anders dan in China zijn de meeste buitenlandse nieuwssites in Rusland gewoon bereikbaar. Roskomnadzor houdt wel wat Oekraïense media buiten de deur, evenals sommige informatie over de annexatie van de Krim. Het Kremlin blokkeert ook onwelgevallige politieke tegengeluiden, maar lijkt daarin niet altijd consequent. Zo is de website van Gary Kasparov, oud-wereldkampioen schaken en fel criticus van Poetin, geblokkeerd. Maar die van oppositieleider Aleksej Navalny werkt wel.

Zijn Russen en Chinezen nu helemaal verstoken van vrije informatie?

In China kunnen Apple-gebruikers voorlopig nog steeds vpn-verbindingen gebruiken, maar alleen via omwegen. Bijvoorbeeld door een buitenlands factuuradres aan Apple door te geven, of door vpn-apps handmatig te downloaden. Ingewikkelder wordt het dus wel.

Voor Russen verandert er waarschijnlijk meer. Daar is naast vpn straks ook Tor verboden, een open netwerk dat in het land behoorlijk populair is. Bij vpn-providers kunnen nieuwsgierige geheime diensten namelijk eenvoudig aankloppen voor informatie, maar bij Tor is dit niet mogelijk. Daar loopt internetverkeer via drie andere computers, en wordt informatie als het ware versnipperd.

Dat levert Tor-gebruikers meer anonimiteit op, maar ook de bijzondere belangstelling van restrictieve regimes. In 2014 bood het Russische ministerie van Binnenlandse Zaken data-onderzoekers nog 4 miljoen roebel (97 duizend euro) voor de gegevens van Tor-gebruikers. Kennelijk voelt Poetin nu meer voor een totaalverbod. Chinezen maken amper gebruik van Tor, ook omdat het netwerk daar niet optimaal werkt.


Kijk verder

Ruslandcorrespondent Tom Vennink dacht dat het wel meeviel met de Russische bemoeienis met zijn privéleven. Tot hij erachter kwam dat het Kremlin rommelt met zijn gps-ontvangst.

Meer over vpn

Om te voorkomen dat iedereen straks kan meekijken als u op de wifi van de camping zit, doet u er goed aan een VPN te gebruiken. Niet ingewikkeld, wel uitkijken welke u kiest (+).