Onze gids deze week

'Door te lezen ga je jezelf in context zien'

Meervoudig Oscargenomineerd Hollywoodster, regisseur, scenarioschrijver, romancier en nu ook auteur van een jeugdboek - waar vindt Ethan Hawke zijn magie? Nou:

Beeld Bart Heynen

Hoe zijn kinderen reageerden op het boek dat hij speciaal voor hen schreef? Ethan Hawke, tot op dat punt in het gesprek in de rol van schrijver (in kleermakerszit en op kousenvoeten op een zwarte leren bank in een fotostudio in Manhattan) verandert in een oogwenk in Ethan Hawke, de acteur.

'Ik herinner me', zegt hij (gaat rechtop zitten), 'dat mijn oudste dochter het boek voor het eerst zag, het van tafel raapte' (breed armgebaar), 'de cover bekeek, en zei' (houdt een denkbeeldig boek op, stem en mimiek transformeren naar die van een puber-met-spot): 'Wow, pap. Je naam staat er wel erg groot op, hè? Gaat dit boek nu over een ridder of over jou?'

Ethan Hawke (45), geamuseerd: 'Dat kind kan me echt te grazen nemen.'

Rules of a Knight heet het groene boekje. Als Leidraad voor een nobel leven is het nu in het Nederlands vertaald. Daarin stelt Hawke - bekend van rollen in onder meer Reality Bites, Training Day, Before Midnight en Boyhood - regels van goed gedrag op.

Schaterlach: 'That sounds so weird!'

Morele waarden aankaarten

Het kwam zo. Een jaar of tien geleden achtte Hawke, vader van vier kinderen - twee uit zijn huwelijk met actrice Uma Thurman, twee met zijn huidige echtgenote, zijn voormalige nanny Ryan Shawhughes - het tijd voor huisregels. Wat doen we hier wel en wat vooral niet? Hawke, die in zijn jeugd naar de zondagschool ging, zocht naar een manier om morele waarden aan te kaarten zónder God erbij te halen. 'Ik vond het lastig. De zeldzame momenten dat je de kans krijgt met je kinderen over ethiek te praten, is als ze in de problemen zitten. Dan luisteren ze niet.'

Literatuur, besefte Hawke, is een voertuig om grotere ideeën aan te dragen, ook als er geen crisis is. 'Mijn vader wist me meer bij te brengen door Lord of the Rings dan in een normaal gesprek.' En dus zette hij zich aan het schrijven. 'Ik schreef vooral voor de oudste twee, nu 18 en 14. Omdat zij niet altijd bij mij zijn. Schrijven was een manier om bij hen te zijn zonder dat ik met hen samen was.'

En nu ligt het in de winkels: een opvoedgids/zelfhulpboek in de vorm van een brief die ridder Thomas Lemuel Hawke, de verzonnen voorvader van de acteur, in 1483 schrijft aan zijn vier kinderen. Voorafgaand aan een veldslag, waarvan hij vreest niet terug te keren. In twintig hoofdstukjes volgen levenslessen, elk met een moraal en een parabel. Ontleend, aldus Hawke, 'aan oosterse en westerse filosofie, indiaanse literatuur, boeddhistische verhalen. En kungfu-films.'

Zoals regel 2, Bescheidenheid: 'Je bent beter dan niemand, niemand is beter dan jij.' Of Hawkes favoriet, Eenzaamheid: 'De stem van onze geest is zacht, onhoorbaar wanneer hij moet wedijveren met andere stemmen.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

CV

Ethan Hawke werd in 1970 geboren in Austin Texas. Hij brak op zijn 18de door met Dead Poets Society.

Hawke werd genomineerd voor vier Oscars: voor acteren (Training Day (2001) en Boyhood (2014)), en voor het schrijven van het script van Before Sunset (2004) en Before Midnight (2013), met regisseur Richard Linklater en tegenspeelster Julie Delpy.

Hij regisseerde de documentaire Seymour, an introduction (2014) en schreef de romans: The Hottest State (1997) en Ash Wednesday (2002).

Deze maand gaat de film Born to be Blue in première, waarin hij trompettist Chet Baker speelt.

Hawke woont in Brooklyn met zijn vrouw en vier kinderen.

Beeld Bart Heynen

Lezen

Achter in zijn boek bedankt Hawke 'andere ridders', van Muhammad Ali tot Kurt Vonnegut. Mensen aan wie hij ideeën uit zijn boek heeft te danken. En van wie sommigen, zegt hij, hem als een moreel kompas door zijn jeugd leidden, toen hij op zijn 15de debuteerde in Hollywood en op zijn 18de doorbrak met zijn rol in Dead Poets Society. 'Het is gevaarlijk en moeilijk om op te groeien in die wereld. River [Phoenix, vriend en tegenspeler in zijn debuut The Explorers] stierf aan een overdosis, Amanda Peterson, mijn andere co-star ook.

'Ik had het geluk dat mijn ouders hartstochtelijke lezers zijn. Ik dank een groot deel van mijn vermogen in leven te blijven, en te blijven functioneren, aan boeken.

'Mijn moeder zei altijd: 'Hoe meer je leest, hoe slimmer je bent - it's really no rocket science. Ieder van ons ziet zijn leven door een piepklein sleutelgat. En iedereen neemt zijn eigen sleutelgat bloedserieus. Het geweldige van lezen is dat het je andere sleutelgaten toont. Je begint jezelf in context te zien, als een onderdeel van een groter geheel. Een groot goed, zeker voor tieners: die zien zichzelf als het middelpunt van het universum. Lezen haalt de druk van de ketel.'

Op Hawkes lijst met, aanvankelijk, 19 dingen die hem inspireren, staan veel boeken en singer-songwriters ('de beste dichters van nu schrijven muziek'), maar slechts één filmmaker: John Cassavetes, pionier van de improvisatie en cinema verité. En zelfs die haalt uiteindelijk Hawkes eindselectie niet. 'Ik kan me niet meer verliezen in film. Ik zie de architectuur, hoe het gemaakt is, ik ken altijd wel vier mensen die eraan meewerkten. Ik kijk daarom vooral oude of buitenlandse films.

'Muziek daarentegen is geheimzinnig voor me. En het werkt helend. Er is niets dat me zo kan verkwikken en doen herleven als een goed stuk muziek.'

1. Muziek: Jeff Tweedy

'Er zit veel in zijn teksten en geluid dat me vertrouwd is. Ik groeide op met de muziek van Bob Dylan, Woody Guthrie, Kris Kristofferson - die hele countryscene maakte deel uit van mijn jeugd. Ook Tweedy is een kind van die traditie. En ik houd ervan als mensen fucken met de vorm. Een van de dingen waar ik trots op ben, is dat we met de film Boyhood en de Before-trilogie met de vorm speelden: hoe vertel je op een andere manier een verhaal, hoe maak je op een andere wijze gebruik van de tijd. Tweedy heeft datzelfde met country gedaan: zijn platen zijn historisch geworteld, maar ook extreem experimenteel.

'Ik hoorde Being There voor het eerst toen ik met een vriend het land doorkruiste; hij had net dat album gekocht, we draaiden het onophoudelijk - de beste plek om naar muziek te luisteren is sowieso in een rijdende auto. Tweedy schrijft over zijn depressies, ouderschap, huwelijk - het rauwe bestaan. Je kunt niet naar zijn platen luisteren en niet voelen dat daar een leven uiteen gereten wordt.'

2. Museum: Metropolitan Museum of Art, New York

Waarom van alle musea in New York juist het Metropolitan?

Meewarige blik. 'Waarom? It's the king!'

'Ik kwam er vaak als kind - ik herinner me dat ik From the Mixed-up Files of Mrs. Basil E. Frankweiler (1967) las, over twee kinderen die weglopen van huis en zich dagen in het Metropolitan schuil houden. Ik vond het er heerlijk.

'Later, wanneer ik een meisje probeerde te versieren, sprak ik met haar af in het Met.' Hoofdschuddend: 'Te makkelijk, werkte altijd. En nu ga ik erheen met mijn kinderen. Zoveel grote geesten zijn in dat gebouw verenigd.' Dan: 'Hoor mij nou: alles wat ik erover kan zeggen, klinkt oubollig. Gá gewoon!'

Beeld John Greim / Getty

3. Boek: The Asian Journal van Thomas Merton

Thomas Merton (1915-1968) was een katholieke monnik. Hij publiceerde meer dan zeventig geschriften.

'Zijn boeken stonden in de kasten van de gezinnen waar ik in mijn jeugd over de vloer kwam. Door mijn moeder ben ik ze zelf gaan lezen.

'Merton was hartstochtelijk in zijn geloof en tegelijkertijd ruimdenkend over andere religies - dat is schaars. Daarbij durfde Merton netelige kwesties aan te kaarten. Hij sprak zich uit tegen de Vietnam-oorlog, wat behoorlijk gevaarlijk was als katholiek in die tijd.'

In 1968, nadat hij ruim 25 jaar afgezonderd in een abdij had geleefd, kreeg Merton van zijn abt toestemming naar Azië te reizen, en er de geestelijk leiders te ontmoeten over wie hij jarenlang gelezen had: de Dalai Lama, Tibettaanse en Japanse monniken. Zijn dagboek uit die tijd is gepubliceerd als The Asian Journal.

'Hij besefte daar dat hij meer met hen gemeen had dan met de katholieken in zijn eigen land. Ik bewonder hoe nieuwsgierig zijn geest zijn leven lang was. Hij bleef leren, leren, leren. En zo nederig. Wanneer je zijn dagboek leest: hij zocht en zocht en zocht... altijd.'

Beeld rechtenvrij

4.  Sporter: Megan Rapinoe

'Vorig jaar won ons nationale damesvoetbalelftal de wereldbeker, in de finale tegen Japan. Megan Rapinoe was een van de uitblinkers. Dit elftal heeft veel betekend voor de waardering van vrouwensport en vrouwenvoetbal in mijn land.

'Meer nog: deze dames hebben voor elkaar gekregen wat de meeste mannen niet gelukt is: de Verenigde Staten in vervoering brengen voor voetbal überhaupt.

'En ik heb drie dochters. Dus ik kijk graag hoe zij kijken naar vrouwen die op heel hoog niveau presteren. En naar groepen mensen die vrouwen toejuichen zoals dat bij mannen gebeurt. Dat doet iets met hun zelfbewustzijn, denk ik. Net zoals ik het goed vind dat zij vrouwen zien schoppen, bloeden, vechten, zweten - en niet louter in een sexy jurk zien rondparaderen. Niet dat daar iets mee mis is, trouwens.'

Megan Rapinoe. Beeld anp

5. Theater: Lin-Manuel Miranda

'Deze gast blaast het theater nieuw leven in. Zijn musicals zijn electric. Het zijn rockshows, het leeft, het is instinctief, het is emotioneel, het is alles wat ik van het leven wens.'

Hamilton, waarvoor Lin-Manuel Miranda (35) de muziek, teksten en het script schreef, is een ongekende sensatie in Amerika. Er wordt gevochten om kaartjes, van tussen de 300 en 1200 dollar. Hawke zag Hamilton drie keer. Verontschuldigend: 'Ik heb contacten.'

De musical volgt het leven van Alexander Hamilton, een van de zeven Founding Fathers, de grondleggers van de Verenigde Staten. In 1776 smeedden zij de immigranten in Amerika tot één natie, en legden de basis voor de huidige democratie door hun Onafhankelijkheidsverklaring op te stellen. Met die historische zin: All men are created equal.

'Maar wat echt belangrijk is', zegt Hawke, 'is de subtext van deze musical. Hamilton is een soort rap-opera. Opnieuw: hier wordt geëxperimenteerd met vorm. En het gebruikt hiphop, zodat minderheden en kansarmen de daadwerkelijke ethiek van dit land kunnen opeisen.'

De cast bestaat vooral uit zwarte en Latijns-Amerikaanse acteurs. 'Ontzettend spannend om George Washington verbeeld te zien als een machtige, slimme, sterke zwarte man. Die rapt! Dat is zo intens. De ideeën achter de revolutie komen echt tot leven. Dit is niet een 'wel leuke', 'wel grappige' musical. Dit zit diepgeworteld.'

De waarde van kunst is om stemmen te laten horen, zegt Hawke. 'Als we niet iedereen horen, doet de kunst haar werk niet goed.'

Het zal de reden zijn, zegt hij, waarom zoveel mensen teleurgesteld waren over Oscar-nominaties dit jaar: een lijstje exclusief witte kanshebbers.

Zelf kan Hawke (inmiddels vier keer genomineerd voor een Oscar) zich er niet al te druk om maken. 'Mensen zijn veel te veel geobsedeerd door prijzen. Dat we daar met zijn allen zitten om elkaar zo hard mogelijk op de schouders te slaan: het is dom. Zeker, de Academy moet beter zijn best doen om een goede afspiegeling van de maatschappij te zijn; dat is een probleem. Maar ik heb de Oscars niet nodig om me te leiden in kwesties als ethiek of raciale gelijkheid. Ze zijn altijd twintig jaar te laat. Ik speelde met Denzel Washington in Training Day (2001) toen hij een Oscar kreeg. Maar hij had hem moeten krijgen voor Malcolm X (1992) - are you kidding me? Het is achterlijk, het hele gedoe.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Beeld Neilson Barnard / Getty
Beeld Bart Heynen

6. Filmhuis: Film Forum, New York

'Dit is een van de weinige, zalige filmhuizen waar men de filmkunst werkelijk beschermt. Toen ik net in New York kwam wonen, waren er ontelbaar veel plekken die oude films vertoonden. Nu is er nog maar één!' Het in 1970 opgerichte Film Forum - toen met vijftig klapstoeltjes - is de enige zelfstandige non-profit bioscoop in New York. Het filmhuis (nu met drie schermen en 489 stoelen) toont arthousefilms, klassiekers en documentaires.

Hawke: 'Mijn beste avonden bracht ik hier door. Soms kwam ik er vier keer per week, soms kwam ik een heel jaar niet - het hangt er vanaf hoe vaak ik van huis ben. Ik probeer mijn kinderen er elke week mee naartoe te nemen.

'Welke film de meeste indruk heeft gemaakt? Poeh, ik zag er zo veel. Nou, laatst ... Mijn zoon is nu oud genoeg om oudere films leuk te vinden, dus pakten we onze skateboards om Gun Crazy te gaan zien' - een Bonny & Clyde-achtige film noir uit 1950. 'Dat was de eerste keer dat hij en ik samen verliefd werden op een oude film. We skaten op wolken toen we daar uit kwamen.'

7 . Muziek: Kleine podia met live muziek

'Het maakt niet uit of je in Amsterdam bent of Parijs, New York, Santa Fe of Los Angeles: wanneer je in een kleine zweterige club bent en een muzikant doet iets echt bijzonders, dan voel je je het middelpunt van het universum. En hoe kleiner de club hoe beter. Ik zag Bob Dylan in Irving Plaza (een ballroom-achtige zaal in Manhattan, waar zo'n duizend man in passen).

En ik ging een keer naar een piepkleine club waar een onbekend bandje speelde, toen Neil Young opstond uit het publiek, en in die bar voor 120 mensen begon te spelen. Man! Dan voel je je alsof God je eigenhandig heeft uitgekozen.'

8. Natuur: De oceaan, de woestijn

'Maar eigenlijk gaat er niets boven de natuur. The ocean, the desert: the best. Ik heb de laatste jaren een aantal westerns opgenomen in de woestijn van Mexico. Ik vind de leegte inspirerend. Het is gemakkelijker je eigen stem te vinden als alles om je heen stil is.

'En voor de tv-film Moby Dick heb ik veel gezeild, op zo'n 18de-eeuwse walvisvaarder. Shit, that was fun!

'Het is nogal evident voor mensen die vaker zeilen, maar het voelt alsof je in de ruimte bent, een figuurtje op een andere planeet, in het midden van het sterrenstelsel. In New York vergeet je weleens dat je op de aarde staat, toch? Maar wanneer je de kromming van de aardbol kunt zien, en dolfijnen en walvissen... dan is de wereld vol magie.'

Beeld HH
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.