Door Sommer lijkt geboortebeperking opeens taboeloos

Afrika

Miljoenen Afrikanen komen op onze deur bonken. Althans, dat denkt Martin Sommer. De reden: in Afrika krijgt men, ondanks toenemende verstedelijking en welvaart, nog steeds lekker veel kinderen. Zo veel, dat er aan het eind van deze eeuw misschien wel vier miljard Afrikanen zijn. Dit verontrust Sommer, want uit een poll van onderzoeksbureau Gallup blijkt dat eenderde van die Afrikanen het liefst zou emigreren. Sommer neemt aan dat deze mensen in groten getale naar hier komen, waar er voor hen geen werk is maar wel mensenrechten, 'en ze dus weten dat ze niet meer weg hoeven'. Om dit debacle in de kiem te smoren, moeten organisaties als de VN de bevolkingsexplosie problematiseren en het taboe op geboortebeperking opheffen.

Zelf stel ik voor dat we nog even niet in paniek raken. Bijvoorbeeld, omdat Sommer de feiten niet helemaal op een rijtje heeft. Zo spreekt hij over 'Afrika' alsof het een land is in plaats van een zeer divers continent, terwijl ik toch vermoed dat hij niet zozeer vreest voor een invasie van Egyptische hersenchirurgen of Zuid-Afrikaanse wijnboeren, als wel voor zwarte mensen uit landen rond de evenaar van het type bootvluchteling. Dat vermoeden wordt bevestigd door het NRC-artikel van Arne Doornebal dat Sommer aanhaalt: dat gaat eigenlijk vooral over Oeganda en een beetje over Congo, en doet op basis van de situatie in die landen uitspraken over heel 'kinderrijk Afrika'. Zeker als het om bevolkingsexplosies gaat, is dat een dubieuze keuze, want volgens het CIA World Factbook is het geboortecijfer in Oeganda niet representatief voor het continent. Het is het een na hoogste ter wereld.

Ook op het 'feit' dat eenderde van de Afrikanen wil emigreren, is wel wat af te dingen. Zo blijkt het bij nadere beschouwing van de Gallup-website eigenlijk 24 procent te zijn, en dan zijn landen in Noord-Afrika niet meegenomen, anders was het cijfer nog lager. En ondanks de toename in het aantal bootvluchtelingen meldt Gallup dat het aantal migratielustige sub-Saharanese Afrikanen afneemt. Landen als Botswana, Gabon of Swaziland hebben zelfs een flinke positieve 'migratiepotentie': meer mensen willen er naartoe dan er willen vertrekken.

Doordat Sommer een heel continent reduceert tot een nogal abstracte black box - falende bevolkingspolitiek erin, bootvluchtelingen eruit - lijkt het een goed plan om taboeloos over geboorteperking te praten. Zonder dat abstraheren verandert dat, bijvoorbeeld wanneer we gaan denken over de vraag hoe geboortebeperking in de praktijk dan zou moeten werken. De 'Afrikanen' over wie Sommer het heeft, hebben overduidelijk geen zin om qua voortplanting te minderen. Zij zien veel kinderen als een pensioenvoorziening: 'Hoe meer kinderen, hoe groter de kans dat er een bij zit die rijk wordt en later voor je kan zorgen', tekende Doornebal uit de mond van een Congolees op. Dat betekent dat iemand naar Afrika zal moeten afreizen om de mensen daar tot een laag kindertal te brengen. Nog wat concreter: witte westerse mensen zullen met name zwarte vrouwen moeten dwingen tot geboortebeperking.

Dat hier een taboe op rust heeft een goede reden. Dit hebben witte westerlingen namelijk al eens geprobeerd, in de jaren zestig en zeventig, toen de overbevolkingspaniek hier op een hoogtepunt was. Wetenschapsjournalist Mara Hvistendahl schreef erover in haar boek Unnatural selection. Zo bouwde men in Zuid-Korea op westers initiatief oude Amerikaanse legertrucks om tot rijdende geboortebeperkingsbussen. Daarin werden vrouwen door vrijwel ongetraind personeel geronseld voor een spiraaltje of sterilisatie. Een eventuele zwangerschap werd er door een gratis abortus afgebroken. De Koreaanse 'agenten' werden met geld van onder meer het Bevolkingsfonds van de VN 'per stuk' betaald, om ze te prikkelen elke dag weer zo veel mogelijk vrouwen onvruchtbaar te maken. In India gebeurde hetzelfde, ook onder auspiciën van westerse organisaties. Dwang was aan de orde van de dag. 'Over zoiets basaals als het vragen van toestemming om een spiraaltje te plaatsen of een foetus weg te halen, werd met geen woord gerept', vertelde Hvistendahl.

Ik ga ervan uit dat Sommer dit alles niet wist of in gedachten had toen hij zijn column tikte. Het is ook grotendeels vergeten geschiedenis, een weggestopte zwarte bladzijde. Het probleem is dat dit gebrek aan collectieve kennis, hoewel gerieflijk voor witte mensen, ook gevaarlijk is. Want wat Sommer onbedoeld zeer treffend aantoont, is dat zodra de angst weer toeslaat - 'miljoenen Afrikanen zullen op onze deur bonken' - de kans bestaat dat mensonterende gruwelijkheden uit het verleden zomaar een goed idee voor de toekomst lijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.