Door onbenulligheid heeft ook Libris last van Sonja-syndroom

Thomas Rosenboom is een prima winnaar van de Libris Literatuur Prijs. De jury hoeft zich niet te schamen voor haar keuze voor Gewassen vlees: 'Een van de opmerkelijkste produkten van de naoorlogse Nederlandse literatuur'....

MICHEL MAAS

Van onze kunstredactie

AMSTERDAM

Want Rosenboom is wat je kunt noemen: een chique keus. Niet het gemakkelijkste boek, niet het boek dat in de Libris-winkels het best van allemaal zal verkopen, maar een onafhankelijk ogende, niet-commerciële, niet publiciteitsgevoelige jury-keuze. En dat een jaar na de bekroning van Frida Vogels' Harde kern II - een dik en moeilijk boek van een schrijfster die zich niet eens laat interviewen.

Zoiets geeft een prijs prestige.

En prestige is iets waar de twee jaar oude Libris Prijs kennelijk zéér naar hunkert. H. Kleyngeld, voorzitter van het bestuur van de Stichting Literatuur Prijs zei het dinsdagavond: hij miste de 'doorwrochte artikelen' van critici, die vroeger altijd meteen na het bekendmaken van de nominaties in alle toonaangevende kranten verschenen. Dat was in de jaren dat er alleen nog een AKO-prijs was (die hij, Kleyngeld, nog zelf had opgericht).

Die gouden tijden zijn voorbij. Er zijn te veel prijzen met te veel nominaties, en die nominaties wekken bovendien de indruk dat ze ook maar een greep zijn die net zo goed anders had kunnen uitvallen. Daar raakt geen criticus meer opgewonden van.

Toch blijft Libris hopen. Kleyngeld: 'Tenminste één van de grote literaire prijzen moet toch van voldoende niveau zijn om aanleiding te geven tot zo'n doorwrochte beschouwing?' Het klonk bijna smekend. 'De prijs is goed, zoals hij is', zei Kleyngeld nog manhaftig.

Maar 'de prijs' bleek dinsdag meer dan de optelsom van 100 duizend gulden + Rosenboom + de andere genomineerden + jury + de opzet (longlist, shortlist, bekendmaking van de winnaar).

Met 'ingetogen spektakel' wilde Libris boven de door het kakelprogramma van Sonja zo deerlijk gehavende AKO-prijs uitkrabbelen. Spektakel was nodig, want de prijs met prestige wil gezien worden, anders kunnen ze die cheque net zo goed gewoon opsturen.

Vorig jaar had Nova nog maar amper tien minuten semi-live over voor Libris. Dus dat moest beter. Daarom huurden ze Philip Freriks die wel vaker iets met boeken doet. Daarom nodigden ze extra nadrukkelijk meer of minder bekende televisiehoofden uit om de eetzaal te vullen. Daarom jatten ze van De Gouden Uil het idee om andere meer of minder bekende televisiehoofden lofredes te laten houden op de zes genomineerde boeken. Zo zouden ze, riep Freriks olijk, het 'Sonja-syndroom' van zich afschudden: de schaduw van de rampzalige, eveneens live uitgezonden uitreiking van de AKO-prijs die sinds oktober vorig jaar over àlle prijsuitreikingen hangt.

Vervolgens werd 'ingetogen' het prestige om zeep geholpen. De avond zakte weg in een blubber van diepe treurnis. Sonja was er niks bij. Noch presentator Freriks, noch de debuterende 'speciale verslaggever' gaf er blijk van ook maar één letter in de genomineerde boeken te hebben gelezen. Boeken? Daar bleek het dinsdagavond niet om te gaan. Ze kregen elk anderhalve minuut de aandacht van ingehuurde lofredenaars. Zelfs het winnende boek Gewassen vlees moest het daarmee doen, want (omwille van de televisie) las juryvoorzitter Rinnooy Kan een verkort juryrapport voor, waarin aan de roman zelf amper een woord werd vuilgemaakt.

Er is niks tegen een leuk programma rond een prijsuitreiking - wat erg is, is een onbenullig programma. Freriks en Libris maakten er een honderdduizendgulden-literatuur-show van, met schrijvers als kandidaten, het Amstelhotel als lokatie, lofredenaars als entr'acts, en 'interviews' die geen moment het niveau ontstegen van: 'Kandidaat nummer één, wie denkt ú dat er gaat winnen?' en 'Ben je nu gelukkig?' Literatuur en schrijvers waren louter coulisse voor een jolig tv-programma dat net zo goed over knutselen met lucifers had kunnen gaan.

Daar koop je geen nieuw literair prestige mee, daar breek je het mee af.

Michel Maas

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden