'Door mijn fantasie is het leven dragelijk geworden'

Werken met kinderen is niet een opmaat voor het werken met volwassenen. Bij choreograaf Jack Timmermans werkt het juist andersom. 'Dans voor kinderen vereist dat je je kwetsbaarheid toont.'

'Veel buitenlandse dansvoorstellingen voor kinderen zijn anders dan in Nederland. Er zit rust in, men durft de tijd te nemen. Hier is het vaak druk op het podium, ook in de vormgeving. Alsof kinderen alleen daarvan houden. Maar ze hoeven helemaal niet permanent geprikkeld.'


Jack Timmermans (57), choreograaf en vader van een 6-jarig meisje en een 2-jarig jongetje, klinkt bevlogen. Hij is artistiek leider van het in 1994 opgerichtte dansgezelschap De Stilte. Met producties voor kinderen uit het basisonderwijs reist hij stad en land af, naar theaters en scholen, tot in Curaçao en Libanon. Hij is ook de bedenker van het Stiltefestival, Nederlands eerste internationale dansfestival voor 4- tot 12-jarigen, vanaf morgen in Breda.


'Zielsverwantschap' voelt Timmermans met de gezelschappen die hij uit Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië, maar ook uit Turkije en Letland heeft gehaald. Ze weerspiegelen zijn visie op dans. Hij houdt van stil in de zin van rustig, maar ook van stil in de zin van woordloos. 'Nederlandse dans is dikwijls een mengvorm, met beweging én tekst. Ik houd van de zeggingskracht en het ritme van enkel beweging. Dans is geen vertaling van woorden, geen illustratie van een opvatting, en heeft, een sterk poëtisch gehalte. Ik vraag kinderen na een voorstelling daarom liever wat ze hebben gezien en niet waarover het ging.'


Puur dans dus. Best opmerkelijk voor iemand die als kind de pratende Scapino-figuur van Scapino Ballet leuker vond dan de zwijgende dansers. Bovendien citeert hij om de haverklap meesters uit de literatuur. Timmermans: 'Ik ben van oorsprong een zeer talig mens. Mijn interesse in de esthetiek en de kwetsbaarheid van dans kwam pas later.'


Het was een behoefte aan minder expliciteit en meer verbeelding, tevens de reden waarom hij switchte van dans voor volwassenen naar dans voor kinderen. Timmermans is geen aardsoptimist. Het werken voor jeugd noemt hij zijn redding: 'Ik wilde meer spelen, weer onbevangen zijn. Ik kan heel zwartgallig zijn. Daarom heb ik pas op latere leeftijd kinderen gekregen; als je niet geboren had willen worden, wil je zelf ook geen kinderen. Door mijn fantasie is het leven dragelijk geworden. Het is misschien afgezaagd, maar precies zoals Slauerhoff zei: Alleen in mijn gedachten kan ik wonen. Dans voor kinderen vereist bij uitstek dat je je kwetsbaarheid toont.'


Die kwetsbaarheid zit hem vooral in de omgang met conflicten. In producties voor volwassenen, constateert Timmermans, is een conflict vaak het uitgangspunt en wordt met harde contrasten gewerkt. In de dansvoorstellingen voor kinderen die hij maakt en selecteert wordt het conflict niet gemeden, maar is verwondering eerder de manier om ermee om te gaan. \


Naïef

Timmermans hang naar 'ontwapening' wordt in de wereld van de volwassenen al snel argwanend bekeken. Die man is zeker naïef. Of nog erger: soft. Timmermans moet erom lachen. 'Ooit heb ik De Stilte dit motto willen meegeven: 'Het kan niet lief genoeg!' Er zit veel woede in mij over de wereld, de onrechtvaardigheid. Maar als ik die naar kinderen moet vertalen, gebeurt er iets. Voor mij is hoop belangrijker dan wat dan ook. Alles kan goed komen. Die opening wil ik in elke voorstelling voor kinderen hebben.'


Het volwassen wantrouwen wordt nog versterkt door het gebrekkige imago van dans voor jeugd. Hoewel de sector, zoals onlangs uit een onderzoek bleek, ten opzichte van dans voor volwassenen en theater voor jeugd relatief hoge bezoekersaantallen en eigen inkomsten heeft, zit het imago nog niet helemaal snor.


Timmermans: 'Men denkt vaak dat jeugddans toegepaste kunst is en altijd educatief. Mij is wel eens gevraagd: en nu wil je zeker wel voor volwassenen gaan dansen? Alsof het één een oefening voor het ander is. Hiermee ontken je de eigenheid van jeugddans. Maar je geeft een kind toch ook niet Multatuli te lezen?'


'Het draait op gelaagdheid'

Timmermans eigen dans is veelzijdig. Zijn bijdragen aan het festival gaan over zoiets als een lopende lijn, maar ook over Alice in Wonderland. Spanning haalt hij vooral uit het spelen met wat hij zijn 'parameters' noemt: 'Jong danspubliek wil contact met de dansers en niet de hele tijd dezelfde atmosfeer. Dat zijn wetmatigheden, of je nu abstract of verhalend werkt. Gelaagdheid, dat is uiteindelijk waarom het draait. Aan de oppervlakte van de choreografie moet alles heel duidelijk zijn: waar zijn we, met wie, wat doen ze, enzovoorts. Maar de essentie staat tussen de regels door. Om met Nijhoff te spreken: 'Lees maar, er staat niet wat er staat.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.