postuumIbrahim Boubacar Keïta (1945 - 2022)

Door Keïta beloofde ‘blijvende vrede’ bleef ver buiten bereik

De overleden voormalige president van Mali had een grote staat van dienst maar zijn land veiliger maken, lukte niet.

Mark Schenkel
Ibrahim Boubacar Keita overleed zondag op 76-jarige leeftijd. Beeld AFP
Ibrahim Boubacar Keita overleed zondag op 76-jarige leeftijd.Beeld AFP

Toen Ibrahim Boubacar Keïta in 2013 zijn eed als president van Mali aflegde, heersten er de nodige verwachtingen. ‘IBK’, zoals de met een ruime meerderheid verkozen, ervaren politicus kortweg werd genoemd, moest het land weer op de rails gaan zetten. Mali, een prille democratie, had net een coup overleefd en bovendien was men getuige geweest van een militaire interventie – van ex-kolonisator Frankrijk – tegen een reeks ontluikende, islamitische strijdgroepen in het noorden. Als kersvers president sprak Keïta opbeurende woorden: ik ga mij inspannen voor ‘blijvende vrede’.

Het liep allemaal radicaal anders: in de zeven jaar dat Keïta de scepter zwaaide, werden steeds meer delen van Mali onveilig. Behalve jihadistische, aan Al-Qaida en IS gelieerde strijdgroepen opereren er op steeds meer plekken gewapende bandieten, en dan spelen er in het verarmde, amper centraal aangestuurde land ook nog eens tal van conflicten tussen lokale bevolkingsgroepen.

Het jihadistische geweld breidde zich zelfs uit richting buurlanden in de Sahel, zoals Burkina Faso. In augustus 2020 kwam het tot een climax: Keïta, de man van wie zoveel was verwacht, werd door militairen afgezet nadat Malinese burgers massaal waren gaan protesteren tegen de groeiende onveiligheid. Bovendien liepen mensen te hoop tegen tegen de politieke corruptie, die ondanks Keïta’s toezeggingen onverminderd verder was gegaan.

Doodsoorzaak niet is bekendgemaakt

Afgelopen zondag overleed Keïta, thuis in Bamako, op 76-jarige leeftijd. Hoewel zijn doodsoorzaak niet is bekendgemaakt, was al geruime tijd duidelijk dat hij met gezondheidsproblemen kampte. Zo reisde hij regelmatig voor medische hulp naar de Verenigde Arabische Emiraten. In een terugblik noemt het Franse persbureau AFP Keïta nu de ‘belichaming’ van de onmachtige Malinese overheid, al ligt een deel van de verantwoordelijkheid ook bij andere spelers – van rebellerende, nomadische Toearegs en opstandige soldaten tot aan Europese militairen en zelfs Russische vechtersbazen.

Dat Keïta in het begin tot het nodige in staat werd geacht, had onder meer te maken met zijn lange ervaring in de politiek. Keïta – die geboren werd in het zuiden van Mali en letteren studeerde in Mali, Senegal en Frankrijk – was reeds tussen 1994 en 2000 premier geweest. Van 2002 tot 2007 trad hij bovendien op als voorzitter van Mali’s Nationale Assemblee.

Ook wist Keïta voor zijn aantreden in 2013 invloedrijke groepen aan zich te binden, zoals gematigde moslimleiders en het leger. Keïta was zo slim om niet al te harde kritiek te leveren op de militairen die in 2012 de toenmalige president, Amadou Toumani Touré, uit het zadel hadden gewipt wegens onvrede over het verloop van de strijd tegen de opstandelingen in het noorden. Nadat de coupplegers, onder internationale druk, nieuwe verkiezingen hadden uitgeschreven, kon Keïta zijn kans grijpen.

Opstandelingen en extremistische moslimstrijders

Maar in de jaren erna bleek het tij van de opstandelingen en de extremistische moslimstrijders in Mali nauwelijks te keren: niet door het lokale leger, niet door de meer dan 4 duizend man sterke Franse interventiemacht en ook niet door de VN-missie Minusma, waaraan Nederland tussen 2014 en 2019 meer dan 400 manschappen bijdroeg. Met name de aanwezigheid van oud-kolonisator Frankrijk stuitte veel Malinezen tegen de borst: de Fransen zouden hun eigen bondgenoot, Keïta, in het zadel houden, terwijl de president onvoldoende aandacht bleek te besteden aan basale zaken zoals onderwijs en zorg. Dat Keïta ondertussen wel mooie baantjes reserveerde voor ingewijden, zoals zijn zoon Karim, zette extra veel kwaad bloed.

Keïta kreeg nog wel lof voor de kalme manier waarop hij in 2020 zijn aftreden bekendmaakte: ‘Ik wil niet dat er bloed wordt vergoten zodat ik aan de macht kan blijven’, zei hij op tv. Niet dat hij veel keus had: militairen hadden na brede volksprotesten tegen Keïta besloten om de president op te pakken en hem ‘vriendelijk’ te vragen om ‘vrijwillig’ terug te treden.

De militairen maken nu geen haast met nieuwe verkiezingen: een voor volgende maand geplande stembusgang willen ze met een jaar of vijf uitstellen, zogenaamd om eerst orde op zaken te kunnen stellen in Mali. Ook flirten de huidige machthebbers opzichtig met de hulp van Rusland. Russische militairen zijn reeds gesignaleerd in de stad Timboektoe, waar de Fransen – moe geworden van de situatie in Mali – onlangs uit zijn vertrokken. Omdat de Russen waarschijnlijk behoren tot het omstreden veiligheidsbedrijf Wagner – dat beticht wordt van mensenrechtenschendingen, bijvoorbeeld in de Centraal-Afrikaanse Republiek – dreigt de EU nu met sancties. De West-Afrikaanse landenorganisatie Ecowas heeft reeds sancties opgelegd wegens het dreigende uitstel van de verkiezingen in Mali. En zo sleept de crisis in Mali zich voort, na het verscheiden van Ibrahim Boubacar Keïta.

Francofiel

Zoals meer West-Afrikaanse leiders, had Keïta een levenslange band met Frankrijk, de voormalige koloniale mogendheid. Hij bracht er zelfs meer dan 20 jaar door, alvorens in 1986 naar zijn geboorteland terug te keren. Keïta ging in Parijs naar school, hij studeerde er politieke wetenschappen en hij doceerde een tijdje ‘derdewereld-politiek’ aan de prestigeuze Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne.

‘Socialist’

Hoewel hij zichzelf typeerde als een socialist, overzag Keïta als premier in de jaren negentig de liberalisering van de Malinese economie. Zijn stugge verzet tegen (studenten)vakbonden leverde hem, ironisch genoeg, de bijnaam Kankeletigui op: ‘Een man van zijn woord’.

Levensgenieter

Tijdens verkiezingscampagnes in het overwegend islamitische Mali liet Keïta zich graag kennen als ‘hadji’, iemand die de bedevaart naar Mekka heeft ondernomen. Tegenstanders moesten om zijn vrome houding lachen: als student in Frankrijk had Keïta de reputatie van een grote levensgenieter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden