AnalyseCoronatests

Door inbreng buitenlandse labs schiet de testcapaciteit omhoog

Met de r kwam in september ook de w in de maand: de w van wachten op een coronatest. Lukt het ‘coronaminister’ Hugo de Jonge het tij te keren met hulp van de buitenlandse megalabs die eerst niet nodig waren?

Een medewerker van TNO tijdens de opening van de proef-teststraat van GGD Amsterdam en TNO op het RAI terrein. Beeld ANP

Duizenden commerciële coronatests kochten kinderopvangorganisaties de afgelopen maand in. Minister Hugo de Jonge liet zich kritisch uit over bedrijven die buiten het GGD-circuit een snelle swab én uitslag beloofden. Ze snoepten immers laboratoriumcapaciteit af. Labcapaciteit waarom juist de GGD’s met hun teststraten verlegen zaten.

Aan zo’n commerciële test zit bovendien een fiks prijskaartje: 150 euro per stuk. Die kosten zouden kunnen worden verrekend in de tarieven voor de kinderopvang, waarschuwt de branche. Voorrang in de teststraat, zoals nu dagelijks 3.500 zorgmedewerkers en leerkrachten krijgen, vroegen medewerkers in de kinderopvang tevergeefs.

Een andere keuze hebben ze niet, vindt de kinderopvang. ‘Een medewerker met een loopneus kan niet dagen thuis blijven, wachtend op de test en daarna nog op de uitslag’, zegt hun woordvoerder René Loman. ‘Dan hadden we meer groepen moeten sluiten.’

Kiestonen

Dagelijks komt Nederland 10 duizend tests tekort. En dat terwijl sinds 1 juni, met de versoepeling van de coronamaatregelen, juist het testen en traceren van besmettingen centraal staat in de corona-aanpak. Dit moet een dijk opwerpen tegen het virus. Maar nu de tweede golf aanzwelt, wordt de verdedigingslinie weggespoeld door eindeloze kiestonen en frustraties.

Vanaf komende maandag moet het beter worden, belooft minister De Jonge. Dan kunnen er ruim 56 duizend coronatests per dag worden afgenomen. Opeens flink meer dan de 43 duizend van een week eerder.

Die uitbreiding is bijna geheel te danken aan de inzet van de buitenlandse laboratoria: vooral Eurofins (hoofdkantoor in Luxemburg) en ook Wisplinghoff (Duitsland) en Synlab (België). Die nemen vanaf volgende week bijna de helft (47 procent) van alle coronatests in Nederland voor hun rekening.

Dat is saillant, want eerst dacht het kabinet wel zonder deze ‘hoog volumelabs’ te kunnen. De Inspectie Gezondheidszorg was er vrijdag in een nieuw rapport uitgesproken over: ‘De inzet van laboratoria met een aanzienlijke schaalgrootte is essentieel om de complexiteit van de keten te reduceren.’

Heilig

Afgelopen zomer dachten de verantwoordelijken nog dat 30 duizend tests per dag in september genoeg zou zijn. Die prognose van gezondheidsdienst RIVM was een ruwe schatting, maar kreeg in de opschalingsplannen een heilige status. Met gevoel voor understatement adviseert de inspectie ‘om voortaan een grotere bandbreedte aan te houden bij modelmatige voorspellingen’.

Minister De Jonge gooide eind augustus het roer drastisch om. Niet langer werd geleund op de relatief kleine Nederlandse medische laboratoria. #whateverittakes, twittert de minister op Prinsjesdag, verwijzend naar een aankondiging van een investering van 6,7 miljard in onder meer uitbreiding van testcapaciteit.

De nood is nu zo hoog dat zelfs een lab in Abu Dhabi in beeld is, dat aanbiedt 10 duizend tests per dag te doen voor Nederland. ‘Een bijzondere afslag’, erkent de minister. ‘In een normale situatie zou ik dat contract niet hebben gesloten. In deze situatie zeg ik: ja, we gaan het toch doen.’

Vanwege mogelijke privacybezwaren heeft Nederland die knoop nog niet doorgehakt. In Abu Dhabi worden ze ongeduldig. Ook dat is typisch Nederlands: voor een besluit moet er eerst lang worden overlegd.

December

Met deze groeiende buitenlandse inbreng kan niet pas in februari, maar wellicht al in december de grens van 100 duizend tests per dag worden doorbroken. Eurofins is bij de buitenlandse nieuwkomers verreweg de grootste partij. Dat bedrijf is nu bezig een vestiging in Rijswijk om te bouwen tot een megalab. Dat moet binnen enkele weken dagelijks 44 duizend tests kunnen verwerken.

Ook de Nederlandse niet-medisch microbiologische laboratoria ondervinden de inkeer van het ministerie. In het voorjaar, toen brancheverenging Fenelabs zich meldde, werden er vooral drempels opgeworpen. Labuitslagen moesten worden voorzien van een medisch advies. ‘Maar daar heb je dokters voor nodig. En die hebben onze leden niet’, zegt secretaris Edwin Zoontjes. ‘Terwijl het vrij simpel is: een test is positief of niet.’

In augustus zocht de vereniging nog eens toenadering. Nu wordt de laatste hand gelegd aan een deal die begint met 5.000 tests per dag. Zoontjes: ‘Er is achter de schermen een muur geslecht.’

Er zit dus eindelijk schot in de opschaling van de Nederlandse testcapaciteit. Maar dat betekent nog niet dat vanaf volgende week alles op rolletjes loopt, waarschuwen betrokkenen. De GGD’s hebben tijd nodig om extra personeel in de teststraten in te roosteren om meer tests te kunnen afnemen. En bij de GGD’s zien ze de vraag naar coronatests alleen maar verder stijgen, nu het aantal besmettingen zo oploopt.

Contactonderzoek

Dat heeft ook gevolgen voor het bron- en contactonderzoek, de andere pijler waarop de beschermingsdam tegen het virus leunt. Het aantal besmettingen neemt veel sneller toe dan de GGD’s kunnen opschalen. ‘We waren klaar voor 2.000 bron- en contactonderzoeken per dag, méér dan was afgesproken in het opschalingsplan’, zegt GGD-woordvoerder Kloppenburg. ‘Maar nu loopt het aantal besmettingen op tot ver boven de 3.000.’

Minister De Jonge blijft liever optimistisch. Bijvoorbeeld over sneltests, ‘waar ik eerlijk gezegd nog meer hoop op heb gevestigd’, zei hij woensdag in de Tweede Kamer. Maar voorlopig is dat toekomstmuziek. Niet eerder dan november zullen de eerste innovatieve tests kunnen worden gebruikt, en dan vooral als toevoeging aan het huidige testregime, niet als alternatief.

Voor de sneltest van TNO die nu in Amsterdam wordt uitgeprobeerd, heeft de minister om een ‘uitrolplan’ gevraagd. Daar wordt aan gewerkt, zegt een TNO-woordvoerder. ‘En zolang er geen plan is, is er nog geen plan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden