Door iedereen verlaten

Wie minister of staatssecretaris wordt, loopt kans opeens oog in oog te staan met schimmen uit het verleden die voorgoed vergeten leken....

Eén dag slechts, een kleine acht uur om precies te zijn, was Philomena Bijlhout (45) namens de Lijst Pim Fortuyn lid van het eerste kabinet-Balkenende. Ze was de eerste vrouwelijke bewindspersoon van allochtone afkomst. Die primeur kunnen ze haar niet meer afnemen, maar het is niet waardoor ze zal worden herinnerd.

Ze was net bij de koningin geweest, had haar netste kleren nog aan, toen ze op het Binnenhof in de armen liep van een cameraploeg van RTL4. Of ze even een paar foto's wilde bekijken. Natuurlijk wilde ze dat. Ze zag zichzelf, onmiskenbaar, twintig jaar jonger. In spijkerbroek, T-shirt, legerjasje en -mutsje. 'Goh, leuk, dat ben ik', zei ze .

Het drong niet tot haar door dat zojuist haar politieke doodvonnis was getekend en dat haar plaats in de parlementaire geschiedschrijving voor jaren was gegarandeerd: Philomena Bijlhout, de kortstzittende staatssecretaris aller tijden.

Bijlhout ervoer het afgelopen jaar hoe verzengend heet het kan zijn in het brandpunt van de belangstelling - vooral wanneer de aanleiding daarvoor een negatieve is. Ze merkte tot welke geweldige proporties een ogenschijnlijk detail kan worden opgeblazen - tot het je zelfs dreigt te verpletteren, zo groot.

Sinds kort krabbelt ze voorzichtig overeind. Bijna een jaar na dato, nu een nieuwe regering alweer in de steigers staat, kan ze alleen maar hopen dat het stigma van haar politieke afgang haar ooit zal verlaten. 'Soms ben ik bang dat ik later doodga en dat de kranten alleen melden dat de kortstzittende staatssecretaris aller tijden is overleden. Dat ze alleen dát nog van me weten.'

Het was een bizarre bijeenkomst, die avond in het torentje van Jan Peter Balkenende. Die had trots zijn juist aangetreden kabinet aan de pers willen presenteren. Maar in plaats daarvan zat hij opgescheept met een beschadigde staatssecretaris. Bijlhout zag de wanhoop op het gezicht van de premier. 'Hij was radeloos, zat helemaal onderuit gezakt aan die tafel. Je zag de vertwijfeling : godjezus, nu al, op de eerste dag? Hij vond het vreselijk.'

De vice-premiers Piet Hein Donner (CDA) en Eduard Bomhoff (LPF) kwamen erbij, evenals Bijlhouts eigen minister van Sociale Zaken, Aartjan de Geus (CDA). 'Donner nam meteen de leiding', zegt Bijlhout. 'Hij bleef maar hameren op die data en zei steeds: dat kan zo niet, we hebben een probleem.' Donner wilde weten wat de betrokkenheid van de milities bij de decembermoorden was - en dus of Bijlhout daar op de een of andere manier iets mee te maken had gehad.

Bomhoff wekte niet de indruk dat hij het allemaal bijster belangrijk vond. 'Als we zo gaan beginnen', zei hij, 'dan weet ik er nog wel een paar. Luns is lid geweest van de NSB. Dus waar hebben we het over?' Dat vroeg Bijlhout zich ook af: waar ze het nou eigenlijk over hadden.

Bijlhout vond dat ze ten onrechte in relatie werd gebracht met de decembermoorden. Volgens haar had zij de LPF en ook Balkenende, tijdens een geheime ontmoeting in Den Haag, ingelicht over haar verleden in de milities. 'Ik heb daar nooit een geheim van gemaakt. En daarnaast: ik heb niet gemoord, ik heb niet gestolen, ik heb niemand bedreigd. Ik ben hoogstens naïef geweest.'

Volgens Bijlhout maakte zij maar één fout. 'Ik had niet in de krant moeten zeggen dat er nooit foto's zouden opduiken van Philomena Bijlhout in uniform.' Toen er wél foto's opdoken waarop ze een legerjasje droeg, stond zij te kijk als leugenaar. 'Daardoor is het allemaal veel groter geworden dan het was.'

Foto's of geen foto's, met de 8 decembermoorden van 1982 had ze niets te maken, zei Bijlhout. Maar met name Piet Hein Donner bleef het raar vinden dat ze niet meer wist of ze vóór of na die moorden eruit was gestapt. Bijlhout: 'Misschien was dat inderdaad raar, maar ik heb die data nou eenmaal niet zo helder op een rijtje. Ook omdat de milities niets met de moorden hebben te maken. Wat voor mij wel vaststaat is dat ik eruit ben gestapt toen ik besefte dat de beweging een militair karakter kreeg.'

Ze voelde zich die avond door iedereen verlaten. Twee keer probeerde ze telefonisch contact te krijgen met haar fractieleider Mat Herben, tevergeefs. 'Hij nam niet de moeite om terug te bellen.' Radeloos probeerde ze elders steun te krijgen. Ze belde zelfs een vriendin en vroeg haar op Donner in te praten. Om hem uit te leggen hoe het precies zat. 'Zeg jij hem dan dat er niets aan de hand is!, riep ik. Ik kom er niet doorheen bij die man.'

Ze belde naar Suriname, naar de jongste zus van haar moeder. 'Zij was erbij toen ik uit de milities stapte. Ze vertelde hoe ik thuiskwam die dag. ''Militairtje spelen is niks voor mij'', moet ik geroepen hebben. ''Ik laat mij niet commanderen. Ik stap eruit''.' Donner wilde het niet horen. Hij was onverbiddelijk. 'Feitelijk ben ik door Donner weggestuurd. Balkenende zat letterlijk met zijn handen in het haar.'

Maar waarom liet ze zich uiteindelijk willoos afvoeren, terwijl ze haar ontslag als je reinste onrecht ervoer? 'Ik werd een obstakel. Het was niet alleen voor mij de eerste avond, maar voor de hele ploeg. Ik dacht: als de Nederlanders zo massaal hebben gekozen voor deze coalitie, wie ben ik dan om het op te houden? Ik zat er toch niet voor mezelf? Ik vond dat mij onterecht dingen werden aangewreven, maar waarom zou ik 1,6 miljoen kiezers meetrekken in mijn val?'

Steun kreeg ze niet van Balkenende, noch van haar partijgenoten. Het was haar minister Aartjan de Geus, die ook van mening was dat het sop de kool niet waard was, en haar opving. 'Ik was overstuur. Ik zat maar te denken aan mijn oma. ''Kind, alles is in handen van God'', zei zij toen ik haar die avond vanuit het torentje belde. De Geus omarmde mij toen ik vertwijfeld in het torentje zat en de weg kwijt was. Hij is een gelovige man en herhaalde precies die woorden van mijn oma: alles is in handen van God. Ongelooflijk. Dat zal ik nooit vergeten.'

Toen ze eenmaal op straat stond, als ambteloos burger, drong het langzaam tot Philomena Bijlhout door dat de consequenties van haar aftreden verder gingen dan het einde van een carrière op het Binnenhof. In de publiciteit werd een beeld van haar geschilderd dat ze amper herkende. Bijlhout die zogenaamd van alles was vergeten. Bijlhout de jokkebrok, de oneerlijke. 'Dat vond ik erg. Ik ben opgevoed door mijn oma. Eerlijkheid vond ze het allerbelangrijkste. Dat is mij mijn hele jeugd voorgehouden.'

Voordat ze de politiek in ging was Bijlhout een gerespecteerd televisiemaker bij TV Rijnmond. Via de Speakers Academy van LPF-oprichter Albert de Booij was ze actief in het lezingencircuit, waar ze als geslaagde allochtone vrouw een veelgevraagd dagvoorzitter was. Dat alles was in één keer voorbij. Zeker nadat bekend was geworden dat Bijlhout voor die ene dag in het kabinet aanspraak kon maken op twee jaar wachtgeld.

'Ik heb dat geld geaccepteerd omdat ik er recht op heb, hard heb gewerkt en als alleenstaande vrouw twee kinderen moet verzorgen.' Betaald werk zat er voorlopig niet in. 'Ik ben gebrandmerkt.' Onlangs nog werd er iemand gezocht om een congrespresentatie te houden voor twaalfhonderd hoogopgeleide vrouwen in de RAI. Gevraagd: ex-politica die gezin en drukke baan combineert. 'Mij op het lijf geschreven. De organisator was aanvankelijk enthousiast dat ik zou komen. Maar nadat hij het in zijn team had besproken ging het plotseling niet meer door.'

Op de regionale televisie kwam ze ook niet meer. Wél op een landelijke zender, in het programma De tien grootste leugenaars van de eeuw, begin januari dit jaar. Ze keek er niet naar. Haar twee zonen wel. 'Halverwege kwam de oudste mijn kamer binnenlopen: ''Mam, je staat op de zesde plaats! Ik ben trots op je.'' Werd ik me toch boos op dat ventje. Maar hij zei: ''Nee, echt, ze hebben laten zien wat je allemaal hebt gedaan bij TV Rijnmond en dat je altijd hebt gewerkt.'' Toen was hij trots en dacht: dat is míjn moeder.'

In haar eigen Rotterdam viel de ophef mee. 'Ze kennen me hier van tv, weten wat ik allemaal heb gedaan. Twee keer kreeg ik een nare reactie. Een tienermoeder deed haar raam open en riep: ''Je bent een schande voor Suriname!'' Voor ik het wist stond ik onder het raam en riep: Wat heb jij dan gedaan voor dit land?' Niks, dacht ze. 'Jij hebt nog nooit gewerkt, je hebt een kind gekregen en de komende jaren ga je ook niet werken.'

De tweede keer liep ze voorbij de bijouterieën in de Bijenkorf, toen een Marokkaanse man haar nariep: 'Mijn geld uitgeven hè. Je moet Pim achterna!' Toen ik hem vroeg hoe hij dat bedoelde, stond hij te stamelen, kwam er een onduidelijk verhaal uit. Ik dacht: jij bent bezig met je eigen frustraties.'

Ze keek wel naar de televisiebeelden van Prinsjesdag, naar het kabinet in de Ridderzaal . Dat deed pijn. 'Heel erg pijn. Ik werd geconfronteerd met mijn eigen mislukking. Ik had een uitdaging in de politiek: net zo'n goeie debater worden als Femke Halsema van GroenLinks. Naar de interruptiemicrofoon toestappen, zeggen wat je van iets vindt, het politieke spel beheersen. Daar ben ik niet aan toegekomen.'

Ze nam een maandenlange mediastilte in acht. Ze keek niet naar televisie, luisterde niet naar de radio. 'Een tijdje durfde ik ook niet naar buiten, maar dat heb ik snel achter me gelaten.'

Ze is bezig een reisbureau op te richten met een spirituele doelstelling. Philomena Travel, Experience A Spiritual Odyssee. 'Ik ga spirituele reizen organiseren naar Suriname: de zoektocht naar jezelf. Dat land zit vol culturen met authentieke ervaringen.'

Ze probeert de traumatische ervaringen een positieve draai te geven. 'Het afgelopen jaar heeft voor mij bevestigd dat ik een slimme, krachtige vrouw ben die durft, die kan. Daar ben ik heel dankbaar voor. Wat de rest vindt, maakt me niet meer uit.'

Heel lang durfde ze niet, maar een dezer dagen zal ze naar het Binnenhof gaan om een doos met privé-spullen op te halen die daar nog steeds staat. Het moet de symbolische afsluiting worden van een zware periode. Haalt ze meteen ook het Kamerpasje waarop elk oud-Kamerlid recht heeft.

Het is haar ambitie om nog voordat de wachtgeldperiode volgend jaar afloopt te kunnen zeggen dat ze weer haar eigen inkomen verdient. 'Of dat gaat lukken? Natúúrlijk gaat dat lukken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden